BARQAROR RIVOJLANISHDA TA'LIM VA ILM-FANNING ROLI

297 BARQAROR RIVOJLANISHDA TA’LIM VA ILM-FANNING ROLI Ravshanov Ma`rufjon Baxtiyor og`li Navoiy davlat universiteti akademik litseyi biologiya fani bosh o`qituvchisi [email protected] DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17761826 Annotatsiya: XXI asrda insoniyat oldida turgan eng muhim vazifalardan biri – barqaror rivojlanishga erishishdir. Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan ilgari surilgan 17 ta Barqaror rivojlanish maqsadi bugungi kunda har bir mamlakat, jamiyat va alohida shaxs faoliyatining asosiy yo‘nalishiga aylanib bormoqda. Bu jarayonda ta’lim va ilm-fanning o‘rni beqiyosdir, chunki aynan ular barqaror kelajakni ta’minlovchi bilim, ko‘nikma va qadriyatlarni shakllantiradi. Kalit so‘zlar: barqaror rivojlanish, ekologiya, , ijodiy fikrlash, kreativ metodlar, loyiha asosida o`qitish, ijodiy fikrlash. So‘nggi o‘n yilliklarda dunyo jiddiy global muammolar bilan yuzma-yuz bo‘ldi. Iqlim o‘zgarishi, tabiiy resurslarning kamayishi, demografik muammolar, ijtimoiy tengsizlik, ekologik falokatlar va iqtisodiy beqarorlik insoniyat oldida yangi vazifalarni qo‘ydi. Shu boisdan barqaror rivojlanish tushunchasi jahon miqyosida keng qo‘llanilmoqda. Brundtland komissiyasi ta’rifiga ko‘ra, barqaror rivojlanish – bu hozirgi avlod ehtiyojlarini qondirish bilan birga, kelajak avlodlarning ehtiyojlarini qondirish qobiliyatini xavf ostiga qo‘ymaslikdir. 2015-yilda BMT Bosh Assambleyasi tomonidan tasdiqlangan 17 ta Barqaror rivojlanish maqsadi (BRM) esa bugungi kunda xalqaro hamkorlikning bosh yo‘nalishiga aylandi. Mazkur maqolada barqaror rivojlanish jarayonida ta’lim va ilm-fanning tutgan o‘rni tahlil qilindi. Ta’lim insonni nafaqat savodli qiladi, balki uning dunyoqarashini shakllantiradi. Bugungi kunda maktab va oliy ta’lim tizimida ekologik madaniyat, inson huquqlari va fuqarolik jamiyati mavzularining kiritilishi barqaror rivojlanishning asosiy ko‘rinishidir. O‘quvchilarda va talabalarda ekologik ongni shakllantirish – atrof-muhitni asrash, iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish, chiqindilarni kamaytirish va resurslardan oqilona foydalanish kabi masalalarda muhim ahamiyat kasb etadi. Ta’lim ijtimoiy tengsizlikni kamaytirishda ham hal qiluvchi o‘rin tutadi. Inklyuziv ta’lim imkoniyati cheklangan bolalar, qizlar, ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarning jamiyatda faol ishtirok etishini ta’minlaydi. Yosh avlodda yangilik yaratish, ijodiy fikrlash va innovatsion g‘oyalarni ilgari surish barqaror rivojlanishga xizmat qiladi. Zamonaviy ta’lim bu jarayonni qo‘llabquvvatlashi zarur. Ilmiy izlanishlar pandemiyalarga qarshi vaksinalar, yangi dori vositalari va yuqori samarali qishloq xo‘jaligi usullarini yaratmoqda. Bu insoniyatning sog‘lom va to‘kin hayot kechirishiga xizmat qiladi. Ilm-fan va 298 texnologiyalar asosida yaratilgan startaplar va yangi biznes g‘oyalari iqtisodiy o‘sishga turtki beradi. Bunda ekologik me’yorlarni saqlash muhim shart bo‘lib qolmoqda. Barqaror rivojlanish – insoniyatning kelajagi uchun muhim strategik yo‘ldir. Ushbu jarayonda ta’lim va ilm-fan eng asosiy vositalardan hisoblanadi. Ta’lim barqaror qadriyatlarni singdirsa, ilm-fan ularga erishishning ilmiy va amaliy asoslarini taqdim etadi. Shu bois, har bir davlat ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, ilmiy izlanishlarga keng yo‘l ochish va jamiyatni barqaror rivojlanish tamoyillariga mos holda rivojlantirishni o‘zining ustuvor vazifasi qilib belgilashi zarur. Foydalanilgan adabiyotlar: 1. Brundtland, G. H. (1987). Our Common Future. United Nations. 2. United Nations (2015). Transforming our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development. 3. UNESCO (2020). Education for Sustainable Development: A Roadmap. Paris: UNESCO. 4. Назаров, Ш. (2021). Barqaror rivojlanishda ta’lim tizimining o‘rni. Toshkent: Fan nashriyoti. 5. Каримов, А. (2022). Ilm-fan va innovatsiyalar: kelajak sari yo‘l. Samarqand: SamDU nashriyoti.