JAS ÁWLADTA EKOLOGIYALÍQ SANANÍ RAWAJLANDÍRÍW: MAQSETLER HÁM WAZÍYPALAR

311 JAS ÁWLADTA EKOLOGIYALÍQ SANANÍ RAWAJLANDÍRÍW: MAQSETLER HÁM WAZÍYPALAR Bazarbaeva Naǵipa Kamal qızı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Biologiya fakulteti 3-basqısh studenti DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17761859 Annotaciya: Bul tezis ekologiyalıq sananı jas áwladlar arasında qáliplestiriwdiń áhmiyetin hám oǵan erisiw ushın zárúr bolǵan maqsetler hám wazıypalardı analiz etedi. Insaniyattıń átiraportalıqqa bolǵan tásiri hám ekologiyalıq mashqalalardıń kúsheyiwı jaslardıń ekologiyalıq bilim, kónlikpeler hám qádiriyatların rawajlandırıw, olardı tábiyatqa húrmet menen tárbiyalaw zárúrshiligin arttırıw. Tezisde ekologiyalıq sananı qáliplestiriwdiń tiykarǵı baǵdarları, tálim sistemasında ámelge asırılıwı kerek bolǵan jumıslar, hám de ekologiyalıq máselelerdi jaslarǵa túsindiriw ushın nátiyjeli pedagogikalıq usıllar talqılanadı. Sonıń menen birge, ekologiyalıq sananı qáliplestiriwde ata-analar, bilimlendiriw mákemeleri hám mámleket shólkemleriniń roli bólek aytıladı. Bunıń nátiyjesinde, jaslarda ekologiyalıq juwapkershilik hám átirap-ortalıqtı qorǵawǵa bolǵan qızıǵıwshılıq jáne de artadı. Gilt sózler: Ekologiya, atmosfera, resurs, global, aktual, internet platforma, programma. Аннотация: В этой тезис анализируется важность повышения экологической осведомленности среди молодого поколения и анализируются цели и эффекты, необходимые для ее достижения. Внимание человечества к окружающей среде и развитие экологических сред обитания усилили необходимость развития экологических знаний, навыков и умений молодежи и воспитания у них уважения к медицине. В тезис рассматриваются основные направления повышения экологического сознания, методы, которые следует внедрять в систему образования, а также педагогические методы, необходимые для донесения экологических проблем до молодежи. При этом родители, образовательные учреждения и государственные органы играют важную роль. особую роль в повышении экологического сознания, среди молодежи будет возрастать интерес к экологической ответственности и охране окружающей среды. Ключевые слова: Экология, атмосфера, ресурс, глобальный, ток, интернетплатформа, программа. Abstract: This thesis analyzes the importance of improving the ecological culture of the younger generation and analyzes the goals and impacts necessary to achieve it. Humanity's attention to the environment, the development of ecological spaces have increased the need to form ecological knowledge, skills and competencies in young people, and to educate them in the spirit of respect for nature. The thesis discusses the main directions of improving ecological culture, methods that should be implemented in the education system, and pedagogical methods necessary for communicating environmental problems to young people. At the same time, the role of parents, educational institutions and state bodies in improving ecological culture is special. As a result, environmental responsibility in young people will further increase their interest in environmental protection. Key words: Ecology, atmosphere, resource, global, actual, internet platform, program 312 KIRISIW. Ekologiyalıq sananı rawajlandırıw, búgingi kúnde ekologiyalıq mashqalalardı sheshiw hám turaqlı rawajlanıwǵa erisiw ushın zárúr bolǵan tiykarǵı pedagogikalıq processlerden biri bolıp tabıladı. Atmosfera hám suw pataslanıwı, tábiyat resurslarınıń azayıwı, biologiyalıq hár túrliliktiń joǵalıp ketiwi sıyaqlı global máseleler jasaw sharayatlarına unamsız tásir kórsetip atır. Bul jaǵdaydıń aldın alıw ushın ekologiyalıq sananı rawajlandırıw, ásirese jas áwladtı tábiyiy ortalıqtı asırawǵa úndew, aktual másele esaplanadı. Jaslardıń ekologiyalıq bilimi, isenimi hám minez-qulıqların qáliplestiriw, olardı tábiyattı qorǵawǵa shaqırıw maqsetinde ámelge asırılıwı kerek bolǵan sistemalı islenbelerdi kórip shıǵıw zárúr. I. Ekologiyalıq sana túsinigi Ekologiyalıq sana – bul - insannıń átirap-ortalıqqa, tábiyatqa hám ekologiyalıq sistemalarǵa salıstırǵanda juwapkerli jáne social máplerdi esapqa alǵan halda kózqarasları hám minez-qulqları bolıp tabıladı. Bul, insannıń ekologiyalıq teń salmaqlılıqtı saqlawǵa bolǵan háreketleri hám tábiyatqa bolǵan juwapkershiligin ańǵarıwın ańlatadı. II. Jas áwladlarda ekologiyalıq sananı rawajlandırıwdiń maqsetleri 1.Ekologiyalıq tálimdi keńeytiw: Jas áwladtı ekologiyalıq bilimler menen támiynlew, olardıń ekologiyalıq mashqalalardı túsiniw dárejesin asırıw. 2. Tábiyattı asırawǵa shaqırıw: Jaslardı ekologiyalıq ıqtıyatlılıq hám tábiyatqa húrmet ruwxında tárbiyalaw. 3.Resursların tejewge úndew: Suw, hawa hám energiya sıyaqlı tábiyiy resurslardan aqılǵa say paydalanıwdı jaslar arasında keń en jaydırıw. 4. Suw ekologiyalıq mádeniyattı qáliplestiriw: Jaslardıń ekologiyalıq jáne social juwapkershiligin asırıw, olardı ekologiyalıq tárepten durıs qararlar qabıllawǵa úyretiw. 5.Jaslardı ekologiyalıq mashqalalardı sheshiwge tartıw: Jaslardı ekologiyalıq ilajlarda, qatnasıwǵa jáne social baslamalardı ámelge asırıwǵa shaqırıw. III. Jas áwladta ekologiyalıq sananı rawajlandırıwdıń wazıypaları 1.Tálim sistemasında ekologiyalıq sawatlılıqtı asırıw: Mektepler, kolledjler jáne unviverstetlerde ekologiyalıq pánler, tábiyattı asıraw hám turaqlı rawajlanıw máseleleri boyınsha sabaqlar ótiw. 2. Ekologiyalıq háreket hám ilajlar ótkeriw: 313 Jaslar arasında ekologiyalıq tazalaw, terek egiw, shıǵındılardı qayta islew sıyaqlı ámeliy ilajlar shólkemlestiriw. 3. Ekologiyalıq sananı ǵalaba xabar quralları arqalı en jaydırıw: Jaslar arasında ekologiyalıq bilimlerdi keń en jaydırıw maqsetinde media resurslarınan, internet platformalarınan paydalanıw. 4. Ekologiyalıq sistemalardıń áhmiyetin túsindiriw: Jaslardı ekologiyalıq sistemalar, olardıń óz-ara baylanısı jáne bul sistemalardıń insannıń ómirinde tásirin túsiniwge úyretiw. 5.Turaqlı rawajlanıw ideyaların jaslar arasında tarqatıw: Ekologiyalıq minez-qulıqtı qáliplestiriw arqalı turaqlı rawajlanıw maqsetlerine erisiw. IV. Jas áwladlarda ekologiyalıq sananı rawajlandırıwda ámelge asırılǵan programmalar hám joybarlar 1. UNICEFtiń jaslar hám ekologiya joybarı Jaslardı tábiyattı asırawǵa, ekologiyalıq máselelerge itibar qaratıwǵa shaqırıwshı xalıq aralıq joybar. 2. BMShnıń Turaqlı rawajlanıw maqsetleri (SDG) Jaslardı turaqlı rawajlanıw maqsetlerine erisiw procesine tartıw hám ekologiyalıq sananı qáliplestiriwde zárúrlı orın tutadı. 3. Tábiyaattı asıraw ushın jaslar programmaları Tábiyaattı qorǵaw boyınsha jaslardı tárbiyalaytuǵın oqıw kursları hám ámeliy shınıǵıwlar. JUWMAQ: Juwmaqlap aytqanda jas áwladlta ekologiyalıq sananı rawajlandırıw - bul tek ǵana tábiyiy resursların tejew, bálkim insaniyattıń keleshegin saqlaw jolındaǵı zárúrli qádem bolıp tabıladı. Jaslar ekologiyalıq juwapkershilikti túsinip, óz turmıslarında ámeliyatqa qollansa, pútkil jámiyette unamlı ózgerisler júz beredi. Ekologiyalıq tálim hám sananı qáliplestiriw, ásirese, jas áwladtı turaqlı rawajlanıwǵa aparıwda úlken áhemiyetke iye. Paydalanılǵan ádebiyatlar: 1. Mirzayev A. (2019). Ekologik ta’lim va yoshlar. Toshkent: Educational Publishing House. 2. Muhammadiev R. (2018). Ekologik ongni rivojlantirishda yoshlarning ro`li. 3. Toshkent: University Press. 4. Xolmatov Sh. (2020). Ekologiya va barqaror rivojlanish. 5. Toshkent: Science 6. UNESCO (2017). Ekologik ongni tarbiyalash va yoshlar. Paris UNESCO. 7. Global Education Monitoring Report (2021). Sustainable Development Goals and Education