Οι "Επιμελητές" του PALIMPSEST (The "Curators" of PALIMPSEST)

1272 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» ΟΙ “ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ” ΤΟΥ PALIMPSEST Πολυξένη Μάντζου, Δρ. Αρχιτέκτων Μηχανικός, Καθηγήτρια Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. [email protected].gr Ξενοφών Μπήτσικας, Δρ. στις Καλές Τέχνες, Καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, [email protected] Αναστάσιος Φλώρος, Αρχιτέκτων Μηχανικός, Υπ. Διδάκτορας Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. [email protected] Ιωάννα Τριάντου, Δρ. Εκπαίδευση και Τέχνη, ΕΔΙΠ στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. [email protected] ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εισήγηση πραγματεύεται την προετοιμασία υλοποίησης του έργου PALIMPSEST (Μετά Αλφαβητικό Διαδραστικό Μουσείο με Χρήση Συμμετοχικών, Χωρικά Εμπεδωμένων, Αφηγήσεων) και τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει σε αυτή η ενεργή συμμετοχή μαθητών από σχολεία των Ιωαννίνων. Η παρουσίαση του έργου και του θεωρητικού του υπόβαθρου ακολουθείται από μία επισκόπηση των συγκεκριμένων ενεργειών και δράσεων που σχεδιάστηκαν και διοργανώθηκαν με την σύμπραξη της διεπιστημονικής ομάδας του PALIMPSEST και της εκπαιδευτικής κοινότητας. Στόχος αυτών των δράσεων είναι η συμπερίληψη των παιδιών και μέσω αυτών και των ηλικιωμένων συγγγενών τους, στην διαδικασία δημιουργίας ενός Μουσείου, που μετασχηματίζει τη συμβατική αντίληψη για το “Μουσείο” κι επιτρέπει στους μαθητές να λειτουργούν όχι απλά σαν θεατές ή παθητικοί δέκτες, αλλά ως ενεργοποιητές κι επιμελητές του ανοικτού αυτού αστικού Μουσείου. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ The paper deals with the preparation for the implementation of PALIMPSEST project (PostAlphabetic, Interactive Museum with the Use of Participatory, Space-Embedded, Narratives) and the decisive role played by the active participation of students from Ioannina’s schools. The presentation of the project and its theoretical background is followed by an overview of the specific actions and activities organized in collaboration with the interdisciplinary PALIMPSEST Team and the educational community. The aim of these actions is to involve children, and through them their elder relatives as well, in the process of creating a Museum, which transforms the conventional perception of the "Museum" and allows students to act not only as spectators or passive receivers but as activators and curators of this open urban Museum. 1273 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ Παλίμψηστο, μουσείο, συμμετοχικότητα, ψηφιακό PALIMPSEST Τι είναι; Το PALIMPSEST (PostALphabetical Interactive Museum, using Participatory, SpaceEmbedded Story-Telling/Μετά Αλφαβητικό Διαδραστικό Μουσείο με Χρήση Συμμετοχικών, Χωρικά Εμπεδωμένων, Αφηγήσεων) είναι συγχρηματοδοτούμενο έργο από το πρόγραμμα Interreg Greece-Italy, Priority Axis 2 – Integrated Environmental Management που ερευνά την έννοια του παλίμψηστου (Battles, 2015), και συγκεκριμένα του παλίμψηστου της πόλης, όπως αυτό διαμορφώνεται στην ψηφιακή εποχή. Το έργο επικεντρώνεται στο πώς τα στοιχεία της πολιτιστικής κληρονομιάς μπορούν να επανενταχθούν στην πόλη μέσω ψηφιακών τεχνολογιών, αφήγησης, συμμετοχικών διαδικασιών και καλλιτεχνικής ερμηνείας. Στόχος είναι η ανάπτυξη ενός in-situ, τοπικού αρχείου ιστοριών, το οποίο στη συνέχεια θα οδηγήσει σε μια διαδραστική και άυλη υπαίθρια μουσειακή εμπειρία στον δημόσιο χώρο της πόλης. Το PALIMSEST επιδιώκει να εργαστεί πάνω σε έννοιες, όπως αυτές του Αρχείου και του Μουσείου, έχοντας ως πρόθεση την υβριδική θεώρησή τους και την αποδοχή της ρευστής, συμμετοχικής και διασυνδεδεμένης σύγχρονης εκδοχής τους (Mantzou, 2017). Η πρόθεση είναι να αναβιώσει το παλίμψηστο της πόλης μέσα από την συμπερίληψη ξεχασμένων συμβάντων και ιστοριών που έλαβαν χώρα στον αστικό ιστό της πόλης. Τα στοιχεία αυτά ανακτώνται ως μέρος μίας προφορικής ιστορίας και παράδοσης και μετασχηματίζονται σε ένα αρχείο ανοικτό κι επεξεργάσιμο και σε ένα μουσείο ανοικτό και άυλο, που οργανώνει μία επιπλέον διαστρωμάτωση στην πόλη (Grau, 20217). Πώς λειτουργεί; Το έργο οργανώνεται σε διακριτές αλλά διασυνδεδεμένες φάσεις. Στην πρώτη φάση το αρχείο δημιουργείται με τη συμμετοχή σχολείων και διαγενεακής συνεργασίας. Οι μαθητές αναζητούν σε άτομα του οικείου περιβάλλοντός τους, με τα οποία απέχουν ηλικιακά δύο ή περισσότερες γενιές, ιστορίες και αναμνήσεις που να σχετίζονται με τον αστικό ιστό της πόλης. Τις ιστορίες αυτές τις μεταγράφουν κατευθύνοντας, κατά την κρίση τους, τους αφηγητές στα σημεία που θεωρούν ότι παρουσιάζουν ενδιαφέρον και στην συνέχεια τις κωδικοποιούν, τις κατηγοριοποιούν και τις αρχειοθετούν. Η κατηγοριοποίηση των ιστοριών γίνεται με τη χρήση ετικετών (tags) και με βάση το περιεχόμενο, την χρονολογική περίοδο στην 1274 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» οποία αναφέρονται, καθώς και τη θέση τους στον χάρτη. Η επιλογή των ετικετών γίνεται μέσω ενός ευρετηρίου που έχει συντάξει η ομάδα του PALIMPSEST, ενώ η καταγραφή των ιστοριών γίνεται με μέσα της επιλογής των μαθητών. Στην δεύτερη φάση το αρχειακό αυτό υλικό οργανώνεται σε μία ψηφιακή εφαρμογή (App), στην οποία κανείς μπορεί να αναζητά με χρήση φίλτρων ιστορίες και συμβάντα από το παρελθόν, να προσθέτει ιστορίες ακολουθώντας μία παρόμοια διαδικασία, να προσθέτει σχόλια σε ήδη υπάρχουσες ιστορίες, καθώς και να προτείνει συνδέσεις μεταξύ ιστοριών. Το αρχείο αυτό έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός μετα-αλφαβητικού αρχείου, είναι δηλαδή ένα αρχείο υβριδικό, στο οποίο υπάρχουν κανόνες και δομή που οργανώνεται εκ των προτέρων και εκ των άνω, αλλά παράλληλα υπάρχει κι ανάπτυξη από κάτω προς τα πάνω χωρίς σημαντικούς περιορισμούς και προβλεπόμενη εξέλιξη (Mantzou, 2017). Η τελευταία φάση του PALIMSPEST αφορά στη δημιουργία εικαστικών εγκαταστάσεων στον αστικό χώρο της πόλης. Καλλιτέχνες ερμηνεύουν επιλεγμένες ιστορίες και τις μεταφέρουν ως εγκαταστάσεις στην αρχική τους τοποθεσία στον αστικό ιστό, χωρίς ωστόσο να επηρεάζουν σημαντικά την υλική κατάσταση της πόλης στο παρόν. Οι εγκαταστάσεις αυτές θα ενεργοποιούνται από τους επισκέπτες μέσω της ψηφιακής εφαρμογής, θα έχουν διαδραστικό χαρακτήρα, θα είναι πολυαισθητηρικές και χωρίς εμφανές υλικό αποτύπωμα στον αστικό χώρο. Το μουσείο που προτείνει το PALIMPSEST δεν είναι ένα συμβατικό μουσείο, το οποίο τυπικά συγκεντρώνει σε ένα χώρο ουδέτερο, εσωστρεφή κι αποκομμένο από το άμεσο περιβάλλον του, αντικείμενα που αναφέρονται στην ιστορία ή αποπλαισιοποιημένα έργα τέχνης (Marotta, 2012). Αντίθετα, είναι ένα μουσείο που κάνει δύσκολη τη διάκριση ανάμεσα στα εκθέματα και το ίδιο το Μουσείο (Kidd, 2014). Η επαναφορά στην επιφάνεια του αστικού ιστού χαμένων, σβησμένων ή ξεχασμένων συμβάντων ή και ιστοριών γίνεται μέσα από μία σειρά ερμηνευτικών προσεγγίσεων καθιστώντας σαφές ότι δεν επιδιώκεται κάποια μορφή αναπαράστασης ή ακριβούς ιστορικής αναβίωσης αλλά αντίθετα, μία αναπαραγωγή ή καλύτερα μία μεταπαραγωγή (Bourriaud, 2002), στην οποία η διάκριση ανάμεσα σε δημιουργούς και θεατές καθίσταται εκτός από αδύνατη και ανούσια. Το Μουσείο αντί να προσφέρει απόσπαση και απομάκρυνση από το σκηνικό της καθημερινότητας, εισάγεται το ίδιο στον αστικό δημόσιο χώρο επαυξάνοντάς τον σε διάφορα επίπεδα, καθώς απλώνει το παρελθόν πάνω στο παρόν, εναποθέτει την ψηφιακή άυλη αφήγηση πάνω στο υλικό αστικό περιβάλλον και μετασχηματίζει μέσω της τέχνης την ανάμνηση συμβάντων και ιστοριών, που εγγράφηκαν στον 1275 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» αστικό χώρο ή στη μνήμη του. Η επαύξηση ολοκληρώνεται με τη συμμετοχή και τη σύμπραξη πολλών στη διαδικασία επιλογής, δημιουργίας και οργάνωσης του Μουσείου, δίνοντάς του έτσι μία οργανική διάσταση. ΟΙ “ΕΠΙΜΕΛΗΤΕΣ” Η συμμετοχικότητα, τόσο κατά την προετοιμασία, την διαδικασία υλοποίησης όσο και την μετέπειτα πορεία του έργου, αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της σύνθεσης αλλά και βασική επιδίωξη του PALIMPSEST. Η απουσία κυρίαρχων επιμελητών καθιστά τους καλλιτέχνες, τους μαθητές και το κοινό αναπόσπαστο κομμάτι του έργου, ως δίκτυο δραστών στο οποίο δύσκολα μπορεί κανείς να αναλύσει και να κατανείμει την ευθύνη ή και τα εύσημα για το τελικό αποτέλεσμα (Martinon, 2013). Το κοινό αναλαμβάνει παράλληλα τον ρόλο του ενεργοποιητή, του επιμελητή, του συντονιστή και του θεματοφύλακα του άυλου αυτού Μουσείου. Κατά συνέπεια, η συμμετοχή και συμβολή των μαθητών στο έργο συνιστά πράξη καθοριστική για την διαμόρφωση κι εξέλιξη του, και δεν περιορίστηκε σε αποσπασματικές φάσεις, αλλά ήταν και είναι παρούσα καθόλη την πορεία του έργου. Μπορεί ο βαθμός επέμβασής τους στα επιμέρους στάδια κάθε φορά να διαφέρει, ωστόσο το αποτύπωμα της εμπλοκής τους είναι εμφανές στο σύνολο του έργου. Το γεγονός αυτό τους επέτρεψε να εμπλακούν και συνδεθούν με το έργο στην ολότητα του, με άμεση απόρροια την θεώρησή του ως κτήμα τους και τους εαυτούς τους ως επιμελητές του. Στο πλαίσιο αυτό, σχεδιάστηκαν και πραγματοποιήθηκαν από την διεπιστημονική ομάδα του PALIMPSEST, και σε συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς των συνεργαζόμενων σχολείων, μία σειρά δράσεων κι ενεργειών που αποσκοπούσε αφενός στην ενημέρωση των μαθητών αναφορικά με το έργο κι αφετέρου στην ενεργή συμμετοχή τους στην διαδικασία υλοποίησης του Μουσείου. Μέσω των δράσεων αυτών, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν νέες δεξιότητες ενώ παράλληλα, τους δόθηκε η δυνατότητα να προχωρήσουν στην κατανόηση και βιωματική προσέγγιση βασικών εννοιών με τις οποίες καταπιάνεται το PALIMPSEST. Οι δράσεις αυτές, οι οποίες θα παρουσιαστούν αναλυτικότερα στην συνέχεια της εισήγησης και περιλάμβαναν μεταξύ άλλων εκδηλώσεις ενημέρωσης σχετικά με το έργο, εργαστήρια (workshops) επεξεργασίας ήχου, στατικής και κινούμενης εικόνας, δραματοποίησης, θεατρικής έκφρασης κ.α., σχεδιάστηκαν και διοργανώθηκαν με την σύμπραξη συνεργατών πολλών ειδικοτήτων όπως εκπαιδευτικών, καλλιτεχνών, σκηνοθετών, αρχιτεκτόνων, πληροφορικών και πάντα με την βοήθεια και στήριξη των εκπαιδευτικών των σχολείων. 1276 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» Στόχος τους ήταν η συμπερίληψη των παιδιών στην διαδικασία κατασκευής ενός Μουσείου, που μετασχηματίζει την αντίληψη για το “Μουσείο” κι επιτρέπει στους μαθητές να λειτουργούν όχι απλά σαν παθητικοί θεατές αλλά ως ενεργοί παράγοντες και επιμελητές του ανοικτού αυτού αστικού Μουσείου. Παρουσίαση του έργου στους εκπαιδευτικούς Βασική προϋπόθεση για την ενεργοποίηση του ενδιαφέροντος και την ανάπτυξη τελεσφόρας συνεργασίας μεταξύ της ομάδας του PALIMPSEST και της εκπαιδευτικής κοινότητας αποτέλεσε η ενημέρωση των εκπαιδευτικών σχετικά με την προσέγγιση, το θεωρητικό υπόβαθρο, τους στόχους και τα προσδοκώμενα αποτελέσματα το έργου. Για τον λόγο αυτό διοργανώθηκε εκδήλωση ενημέρωσης και παρουσίασης του έργου, στην οποία προσκλήθηκαν εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ιωαννίνων. Μέσω της πρωτοβουλίας αυτής οι εκπαιδευτικοί εξοικειώθηκαν με το πρόγραμμα και δημιουργήθηκε μία κοινή και σταθερή βάση επικοινωνίας αλλά και καλύτερη κατανόηση των στόχων και των σταδίων του προγράμματος. Με τον τρόπο αυτό οι εκπαιδευτικοί είχαν την δυνατότητα να πληροφορήσουν αποτελεσματικά τους μαθητές πριν την πρώτη τους επαφή με το έργο και την ομάδα του PALIMPSEST, να τους καθοδηγήσουν στις διάφορες φάσεις του έργου, και παράλληλα, να προτείνουν πιθανές προσεγγίσεις και βελτιωτικές κινήσεις, οι οποίες αποδείχθηκαν ευεργετικές στην πορεία. Επισκέψεις στα Σχολεία Μετά την πρώτη επαφή με τους εκπαιδευτικούς, τα μέλη της ομάδας του PALIMPSEST ξεκίνησαν μία σειρά επισκέψεων στα έξι (6) σχολεία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ιωαννίνων που εκδήλωσαν ενδιαφέρον για συμμετοχή στο έργο, και συγκεκριμένα στο 1ο και 2ο Πειραματικό Δημοτικό, στο 7ο και 26ο Δημοτικό και στο 2ο και 3ο Γυμνάσιο. Στόχος των επισκέψεων ήταν η προσωπική επαφή της ομάδας με τους μαθητές, η εξοικείωση των δεύτερων με το έργο, η απάντηση τυχόν ερωτήσεων που προέκυψαν από την ενημέρωση, η παροχή οδηγιών σχετικά με την υλοποίηση, καθώς και η αντιμετώπιση τυχόν τεχνικών προβλημάτων που ανέκυψαν. Κατά τη διάρκεια των επισκέψεων συζητήθηκε εκτενώς ο ρόλος που καλούνται οι μαθητές να διαδραματίσουν στο έργο, καθώς και την συμβολή τους σε αυτό το νέο είδος μουσειακής εμπειρίας, στην οποία οι αστικοί θρύλοι και ιστορίες μπορούν να 1277 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» συλλεχθούν, να αρχειοθετηθούν, να μεταπαραχθούν κι εν τέλει να ζωντανέψουν στον φυσικό δημόσιο αστικό χώρο με την βοήθεια των ψηφιακών τεχνολογιών. Η προφορική ιστορία, η υποκειμενική αντίληψη, η ψηφιοποίηση, οι νέες εμπειρίες μουσείων, ήταν ορισμένες από τις έννοιες που αναφέρθηκαν και συζητήθηκαν προκειμένου να υπάρξει πληρέστερη κατανόηση των ζητημάτων, των στόχων κι επιδιώξεων του PALIMPSEST και παράλληλα πρόκληση του ενδιαφέροντος, ενεργή συμμετοχή κι εμπλοκή με αυτό. Η συμβολή των μαθητών είναι βαρύνουσας σημασίας, καθώς το πρώτο στάδιο του έργου περιλάμβανε τη σύσταση ενός αρχείου προφορικών ιστοριών, το οποίο συγκροτείται μέσω διαγενεακής συνεργασίας. Οι μαθητές αναζήτησαν ιστορίες, θρύλους, παραμύθια, διηγήσεις και αναμνήσεις που σχετίζονται με τον αστικό ιστό της πόλης από ηλικιωμένα άτομα του οικείου περιβάλλοντός τους. Στην συνέχεια, τις μετέγραψαν με την χρήση μέσων της επιλογής τους, αναλαμβάνοντας οι ίδιοι τον ρόλο του “σκηνοθέτη”, καθοδηγώντας τους αφηγητές στα σημεία που έκριναν οι ίδιοι ότι παρουσιάζουν ενδιαφέρον κι αξίζει να επισημανθούν, και με μέσα της επιλογής τους, ενώ στη συνέχεια τις κατηγοριοποίησαν κι αρχειοθέτησαν. Η κατηγοριοποίηση των ιστοριών έγινε με την χρήση ετικετών (tags). Οι ετικέτες που χρησιμοποιήθηκαν αφορούσαν στο περιεχόμενο, την χρονική περίοδο και τον τόπο στον οποίο διαδραματίστηκαν οι ιστορίες, και συνιστούν το αποτέλεσμα της συνεργασίας των μαθητών με την ομάδα του PALIMPSEST. Αρχικά, τα μέλη της ομάδας συνέταξαν ένα εκτενές ευρετήριο ετικετών, με λέξεις που διαθέτουν κοινή ρίζα στα ελληνικά και στα ιταλικά. Στη συνέχεια, οι μαθητές κλήθηκαν να επιλέξουν ποιες από αυτές θα χρησιμοποιήσουν για να περιγράψουν την ιστορίας ενώ παράλληλα, είχαν την δυνατότητα να προτείνουν δικές τους ετικέτες αν θεωρούσαν ότι οι υπάρχουσες δεν περιέγραφαν επαρκώς το περιεχόμενο. Παράλληλα, ζητούνταν από τους μαθητές να εντοπίσουν και να επισημάνουν στον χάρτη το σημείο στο οποίο εκτυλίσσεται η ιστορία, δίνοντας τις ακριβείς συντεταγμένες. Η αρχειοθέτηση έγινε με την βοήθεια ηλεκτρονικών ερωτηματολογίων (Google Forms), τα οποία συνέταξε η ομάδα του PALIMPSEST, και στη συνέχεια, οι μαθητές κλήθηκαν να απαντήσουν. Τα πεδία αποσκοπούσαν στην πληρέστερη κατανόηση του περιεχομένου της ιστορίας, και περιλάμβαναν ερωτήσεις σχετικά με τη σχέση του αφηγητή με τον μαθητή, το είδος της ιστορίας, τοπικά και χρονικά χαρακτηριστικά της, ποιο σημείο κατά τη γνώμη του μαθητή παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον κ.ά. Ακόμη, καλούνταν να επιλέξουν 4 από τις δοθείσες ετικέτες ή να προσθέσουν νέες, ενώ τους δινόταν και η δυνατότητα να ανεβάσουν (upload) ένα 1278 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» μικρό αρχείο ήχου ή video από την αφήγηση της ιστορίας, αλλά πάντα με την προϋπόθεση ότι θα συμπεριληφθεί και το κείμενο της αφήγησης. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε ένα ψηφιακό αρχείο ιστοριών, το οποίο συνέταξαν οι ίδιοι οι μαθητές, χρησιμοποιώντας μεν μία προϋπάρχουσα δομή, χωρίς ωστόσο αυτή να είναι περιοριστική ή άκαμπτη, αλλά αντίθετα ανοικτή και εξελίξιμη. Το αρχείο αυτό, με το υλικό που συγκεντρώθηκε, αποτέλεσε τον κορμό για τον μετέπειτα σχεδιασμό και πορεία του έργου και των δράσεών του, καθώς και την βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκαν οι καλλιτέχνες προκειμένου να δημιουργήσουν τις εικαστικές τους εγκαταστάσεις στον δημόσιο χώρο της πόλης. 1η Σειρά Εργαστηρίων Παράλληλα με την διαδικασία συλλογής των ιστοριών, πραγματοποιήθηκε και η πρώτη σειρά εργαστηρίων σε συνεργασία με τους μαθητές, τους εκπαιδευτικούς και τα μέλη της ομάδας του PALIMPSEST. Περίπου 200 μαθητές συμμετείχαν στα εργαστήρια, που αφορούσαν την επεξεργασία βίντεο, το μοντάζ και τον ήχο στην οθόνη, και περιλάμβαναν τόσο θεωρητική κατάρτιση όσο και πρακτική εξάσκηση. Τα παιδιά εργάστηκαν δημιουργικά για να δώσουν ζωή στις αφηγήσεις που συνέλεξαν, εφαρμόζοντας τα όσα έμαθαν για την επεξεργασία βίντεο και ήχου στην πράξη, με τη βοήθεια και την καθοδήγηση των μελών της ομάδας του PALIMPSEST. Όλες οι δραστηριότητες πραγματοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Οπτικοακουστικών Μέσων της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Η ομάδα του PALIMPSEST χώρισε τα σχολεία σε 5 ημέρες/εργαστήρια και κάθε μέρα οι μαθητές εργάζονταν σε ομάδες των 4-5 ατόμων υπό την καθοδήγηση 10 συνολικά tutors. Το όφελος αυτών των δραστηριοτήτων πέραν της απόκτησης τεχνικών γνώσεων και της δημιουργικής έκφρασης των μαθητών, αποτέλεσε η μεγαλύτερη εμπλοκή τους με το έργο, του οποίου αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι. 2η Σειρά Εργαστηρίων Η δεύτερη σειρά εργαστηρίων αφορούσε στην επαφή των μαθητών με την δραματοποίηση, την δημιουργική γραφή, και γενικά την πορεία προετοιμασίας και υλοποίησης μίας θεατρικής παράστασης. Τα παιδιά, με την βοήθεια και καθοδήγηση ηθοποιών, σκηνοθετών, εικαστικών, εκπαιδευτικών κι άλλων ειδικών της ομάδας του PALIMPSEST, εργάστηκαν δημιουργικά προκειμένου να μεταφέρουν τις ιστορίες κι αφηγήσεις που συγκέντρωσαν στην θεατρική σκηνή. Έγιναν σεναριογράφοι, σκηνοθέτες, σκηνογράφοι, ηθοποιοί, αφηγητές, τεχνικοί, συμμετέχοντας ανεξαιρέτως σε όλες τις φάσεις της δημιουργικής διαδικασίας, μαθαίνοντας μεταξύ 1279 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» άλλων τους τρόπους αφήγησης μιας ιστορίας, την έκφραση μέσω του θεάτρου, καθώς και την τεχνική υποστήριξη που απαιτεί μία παράσταση προκειμένου να πραγματοποιηθεί. Αυτή η συνεχής τριβή των μαθητών με πληθώρα ζητημάτων που αφορούν άμεσα ή έμμεσα το έργο, τους παρείχε τη δυνατότητα να διευρύνουν το φάσμα των ενδιαφερόντων και δραστηριοτήτων τους, να αναπτύξουν νέες δεξιότητες, αλλά και να συνειδητοποιήσουν την διεπιστημονική προσέγγιση πολύπλευρων και σύνθετων ζητημάτων. Παράλληλα, λειτούργησε ευεργετικά προκειμένου να θεωρήσουν τους εαυτούς τους μέρος και συνδιαμορφωτές του PALIMPSEST, ενεργοποιητές και μελλοντικούς συντονιστές του, αναπόσπαστο κομμάτι για την εξέλιξη και εύρυθμη λειτουργία του. Info-Day Ιδιαίτερη στιγμή για την πορεία, την εξέλιξη και διάχυση του έργου στο ευρύ κοινό αποτέλεσε η διοργάνωση του Info Day του έργου. Στη σκηνή του Πολιτιστικού Κέντρου του Δήμου Ιωαννιτών, μαθητές από τα τέσσερα Δημοτικά Σχολεία (1ο και 2ο Πειραματικό, 7ο και 26ο) και δύο Γυμνάσια (2ο και 3ο) παρουσίασαν δραματοποιημένα κείμενα με βάση τις ιστορίες που συνέλεξαν από ηλικιωμένα άτομα του οικογενειακού ή και φιλικού τους περιβάλλοντος. Μέσα από αυτές τις ιστορίες του παρελθόντος, ιστορίες στα πρόθυρα της λήθης, οι διαφορετικές γενιές συναντήθηκαν κι αλληλεπίδρασαν, προκειμένου να διατηρηθεί αυτή η συλλογική μνήμη. Κάθε σχολείο παρουσίασε μία ιστορία, την οποία δούλεψε σε συνεργασία με την διεπιστημονική ομάδα του PALIMPSEST σε όλες τις φάσεις της δημιουργικής διαδικασίας από την συγγραφή του κειμένου της αφήγησης, την διανομή των ρόλων και την σκηνοθεσία, μέχρι την κατασκευή των σκηνικών και των κουστουμιών. Τα παιδιά κατανόησαν τη σημασία της ομαδικής δουλειάς για την επίτευξη του κοινού στόχου, την πολύπλευρη προσέγγιση σύνθετων ζητημάτων, αλλά κυρίως την ευθύνη τους απέναντι σε αυτούς που τους εμπιστεύθηκαν τις αναμνήσεις τους, προκειμένου να τις διαφυλάξουν και να τις αξιοποιήσουν. Το ενδιαφέρον και η συμμετοχή τόσο των παιδιών όσο και του κοινού ήταν ένα ιδιαίτερα ενθαρρυντικό σημάδι για την εξέλιξη του προγράμματος, την πορεία του μετά την λήξη της χρηματοδότησης, καθώς και τον τρόπο λειτουργίας του από την στιγμή που η επιμέλειά του περάσει στα χέρια του κοινού. 1280 | Η έρευνα στην εκπαίδευση για τις φυσικές επιστήμες: Θεωρίες μάθησης, παιδαγωγικές θεωρίες και μέθοδοι συλλογής και ανάλυσης δεδομένων 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο – Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων - Σχολής Επιστημών Αγωγής – ΠΤΝ «Οι Φυσικές Επιστήμες στην Προσχολική Εκπαίδευση: Χαρτογραφώντας τη νέα εικοσαετία έρευνας και διδακτικής πρακτικής» 3η Σειρά Εργαστηρίων Η τελευταία σειρά εργαστηρίων αφορούσε στην έννοια του κινούμενου σχεδίου και την δημιουργία animation. Καθώς αυτή η σειρά εργαστηρίων έλαβε χώρα κατά την διάρκεια της πανδημίας του κορωνοϊού, η προσέγγιση, τα μέσα και η θεματική της χρειάστηκε να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Έτσι, διοργανώθηκαν ψηφιακές συναντήσεις των μαθητών με τα μέλη της ομάδας, στις οποίες τους δόθηκαν τα απαραίτητα εφόδια, δημιουργικά και τεχνικά, ώστε να καταφέρουν να συνθέσουν το ψηφιακό τους αφήγημα σε μορφή animation. Με τη χρήση προγραμμάτων επεξεργασίας εικόνας, ήχου και βίντεο τα παιδιά στήσανε τις ιστορίες τους, τις αφηγήσεις, το σχεδιαστικό περιβάλλον, τον ήχο και τέλος, τους δώσανε κίνηση και ζωή. Με τον τρόπο αυτό οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με τις δυνατότητες των ψηφιακών τεχνολογιών, μεταχειρίστηκαν νέα για αυτούς μέσα κι εξοικειώθηκαν με μια πιο υβριδική προσέγγιση του περιβάλλοντός τους. Γνώρισαν τους τρόπους με τους οποίους η χρήση διαφορετικών μέσων μεταβάλλει την αφήγηση και αντίληψη του ίδιου περιεχομένου, καθώς τα animations που δημιούργησαν, στηρίζονταν στις ίδιες ιστορίες που είχαν επεξεργαστεί στα προηγούμενα εργαστήρια. Η κατανόηση, οι δυνατότητες και κριτική χρήση των κατάλληλων μέσων προκειμένου να επιτευχθεί το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα στην επικοινώνηση του περιεχομένου, της ατμόσφαιρας και της αίσθησης μιας αφήγησης, αποτέλεσε τον βασικό άξονα πάνω στον οποίο στηρίχθηκε τόσο ο σχεδιασμός όσο και η υλοποίηση όλων των εργαστηρίων. Βασικός στόχος της ομάδας του PALIMPSEST υπήρξε η επιθυμία οι μαθητές να αποκτήσουν μία νέα προσέγγιση και θεώρηση του κόσμου, καθώς κι έναν νέο τρόπο με τον οποίον προσλαμβάνουν και αντιλαμβάνονται τα πράγματα γύρω τους. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Καθόλη τη διαδικασία έρευνας, σχεδιασμού και υλοποίησης του PALIMPSEST, η συμβολή των μαθητών και εκπαιδευτικών των σχολείων των Ιωαννίνων, υπήρξε καθοριστική για την επιτυχή πορεία του έργου σε πολλαπλά επίπεδα. Το ενδιαφέρον τους και η διάθεση ουσιαστικής προσφοράς και συνεργασίας για την από κοινού διαμόρφωσης του πλαισίου και του περιεχομένου ήταν το έναυσμα αλλά και το κίνητρο για την συνεχή προσπάθεια βελτίωσης κι εξέλιξης του έργου. Ήταν μια διαδικασία αμφίδρομη, καθώς τόσο οι μαθητές επωφελήθηκαν από θεωρητικά ζητήματα και τεχνικές δεξιότητες με τα οποία ήρθαν σε επαφή, εξοικειώθηκαν και εξέλιξαν, όσο και η ομάδα του PALIMPSEST, η οποία είχε συνεχή