scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

पर्यावरणीय संशोधन आणि शाश्वत विकासावर कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा प्रभाव

पाटील, संजना कुणाल

Abstract

सारांश - आजच्या विज्ञान व तंत्रज्ञानाच्या युगात कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणजेच Artificial Intelligence (AI) हा मानवी जीवनाचा अविभाज्य भाग झाला आहे. पर्यावरणाचे संरक्षण, हवामान बदलाचे निरीक्षण, नैसर्गिक संसाधनांचा योग्य वापर, तसेच शाश्वत विकासाचे उद्दिष्ट साध्य करण्यात AI मोठी भूमिका बजावत आहे. या लेखात कृत्रिम बुद्धिमत्ता पर्यावरणीय संशोधनात कशी मदत करते, तिचे फायदे आणि मर्यादा काय आहेत, तसेच शाश्वत विकासासाठी ती कशी उपयुक्त ठरते हे समजावून सांगितले आहे.

Full text

Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(II)| October2025 209 󰫦   󰲂  󰭃 󰱮󰰌 󰭈         󰲂,    󰱳 󰲇 Email: sanjanarau[email protected] Manuscript ID: JRD -2025-171047 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 10 (II) Pp. 209-212 October 2025 Submitted: 25 Sept. 2025 Revised: 30 Sept. 2025 Accepted: 22 Oct. 2025 Published: 31 Oct. 2025  - 󰫳 󰫥  󰭃󰫥󰫳  󰭃 󰱮󰰌 󰬆 Artificial Intelligence (AI)    󰫵   . 󰫦 󰫤,   󰫤, 󰲗󰫦  󰫰 ,  󰲂  󰲑󰱯󰲆 󰬀 󰫼 AI    .   󰭃 󰱮󰰌 󰫦    ,    󰫦  ,  󰲂    󰱇     . 󰲒󰫺󰫦: 󰭃 󰱮󰰌, 󰫦 , 󰲂 ,  , 󰭃󰫥 󰭈󰬎:   󰫥  󰭃󰫥󰫳 󰱘 󰬬 󰭈 .  󰫳  󰭈󰫽 󰫤󰭃 󰭃󰫥 󰬴  . , , 󰲐󰫮   󰭃 󰱮󰰌 (Artificial Intelligence – AI)  󰫤󰭃   . 󰭃 󰱮󰰌 󰬆  󰲒 󰭈   󰰗󰭈  , 󰫦   󰬎  .  󰱇  󰱮    󰱨   .  󰭃󰫥  󰱳, 󰱿, 󰫤  󰱳󰲌 󰬋  󰫦   󰬴  . 󰫦 󰬆 󰬉    󰰏  󰭃  . 󰫦, , , , 󰬎, 󰭈    󰬎 󰬆 󰫦. 󰬉  󰬀 󰱳󰲒, , 󰫯,     󰫦   .  ,  , 󰫦󰬁 󰬎,    󰭈, ,  󰬬  󰬎  󰬉 .  󰬎 󰫼 󰲐 󰱮 󰬬  󰫽, 󰫽  󰱿 󰭃󰫥,  󰭃 󰱮󰰌  . 󰭃 󰱮󰰌  󰫦󰲌      󰲐󰫦   . 󰫦, 󰬶󰱨   󰲄 󰰉 AI  ,  ,  󰭈 󰭈  . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence:   ,      󰲂,    󰱳 󰲇 How to cite this article:    . ( 2025). 󰫦   󰲂  󰭃 󰱮󰰌 󰭈 . Journal of Research & Development, 17(10(II)), 209– 212 Original Article Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(II)| October2025 210   ,  󰰌, 󰫼 ,  󰰣 󰬎  󰬅 AI 󰭈  󰰉 . 󰫽 󰫦   ,   󰲂  . 󰲂   󰬉  󰫦 󰭈󰲑󰬴 󰰗󰭅󰲓 . 󰲂  󰬆 󰫳 󰫳  󰫦   󰱠󰫳      . 󰫦 󰫤  󰲗󰫦- 󰭈  󰬁 󰲆    󰲂  󰫯 󰲑󰱯󰲆 .  󰫦 󰭃 󰱮󰰌    —  󰲒 󰫦 ,  󰱿󰬎, 󰬎󰫦 ,  󰫦,   . AI 󰫳  󰫦  󰬎󰰉  . 󰰏  󰰘   󰲄   󰲑 󰫦 .     , 󰲗󰫦 󰰌󰰎    ,  󰭈 󰭃 󰫽   . 󰫽   󰫦 󰫳    󰫼  . , 󰭃 󰱮󰰌    󰬋 . 󰬀 󰭃󰫥 󰫦,  󰫤,    󰲐  󰱯 󰰍 . ,   󰫰   󰬉 AI 󰫦 󰫤  󰲂   󰬴  󰰉 . , 󰭃 󰱮󰰌  󰫦       󰫽󰫳   󰫽 󰱖  . 󰫦   󰫼  󰬀 󰭃 󰬀  󰬌 .  󰭈󰲅 󰱇 “󰭃󰫥  ?”  ,  “ 󰲂 󰱮  ?”  . 󰫦  󰭃 󰱮󰰌 󰫰  󰬆 󰫾 󰬍 󰫤 󰫼 󰫦 . 2  󰲑󰱯󰲆 –   󰭈 󰲑󰱯󰲆 󰭈 : 1. 󰫦  󰭃 󰱮󰰌     . 2. 󰲂  󰬀 󰫼 AI   󰬎󰲆 . 3. 󰭃 󰱮󰰌 󰫦     󰬅. 4. 󰬍 󰲂  AI  󰬇 󰰉   . 3 󰱮󰲌 -   󰬇  (Secondary Data)  .   , 󰲒 ,  󰲂 ,  󰫤 󰲌   . 󰫽   󰲄 󰰉 󰬍󰫦  . 󰫦  󰭃 󰱮󰰌  ()   󰫤 AI 󰲐  󰭈 󰬶 󰬬  󰬅 󰰉   . 󰫦, ISRO  NASA  󰬎 󰭃 󰱮󰰌󰫳 󰬇  , 󰭅󰫳  ,  󰲐 󰫳 󰭈 󰲄 . () 󰭈 󰭃 AI 󰬁󰱨   󰫼 󰭈 󰭈   .  󰰗󰬾 󰬉 󰬾 󰫦 (CPCB)   󰬀  AI 󰲐 󰫤 󰰗󰭅 󰰉    󰭈󰫳 󰭓  . ()   󰲗󰫦  󰱿󰬎 AI 󰫳   󰭅󰫦,  󰬎      󰫤  . 󰫽    󰱿     󰲂 .  󰫦   . () 󰰌 󰱿󰬎 AI 󰭃󰫥󰫳  , 󰬍, 󰬴󰲒 󰫯 󰲗󰫦 󰰌󰰎    . Google AI Flood Forecasting 󰭈󰬉   󰰌  .  󰭃   󰲗󰫦   . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(II)| October2025 211 4 󰫦  󰭃 󰱮󰰌  - ()   󰫤 AI 󰲐  󰭈 󰬶 󰬬  󰬅 󰰉   . 󰫦, ISRO  NASA  󰬎 󰭃 󰱮󰰌󰫳 󰬇  , 󰭅󰫳  ,  󰲐 󰫳 󰭈 󰲄 . () 󰭈 󰭃 AI 󰬁󰱨   󰫼 󰭈 󰭈   .  󰰗󰬾 󰬉 󰬾 󰫦 (CPCB)   󰬀  AI 󰲐 󰫤 󰰗󰭅 󰰉    󰭈󰫳 󰭓  . ()   󰲗󰫦  󰱿󰬎 AI 󰫳   󰭅󰫦,  󰬎      󰫤  . 󰫽    󰱿     󰲂 .  󰫦   . () 󰰌 󰱿󰬎 AI 󰭃󰫥󰫳  , 󰬍, 󰬴󰲒 󰫯 󰲗󰫦 󰰌󰰎    . Google AI Flood Forecasting 󰭈󰬉   󰰌  .  󰭃   󰲗󰫦   . 5 󰲂  󰭃 󰱮󰰌 󰭈 – 󰲂  󰬆 󰫳 󰫳  󰫦  󰬍 󰱠󰫳  󰲐  . AI 󰲂   󰭈  : 1.󰫦 : AI 󰲐 󰬎󰫦 󰬶󰫺 󰱳   󰰉 󰰘 󰱿 . 󰫦, 󰬎󰫦  󰭃󰫥󰱨   󰭃  . 2. 󰰌 󰱿󰬎: AI 󰭈 󰫼 , 󰫦󰬁,    󰲄 󰰉 󰫦  . 3.  : AI 󰫳   ,  󰱿󰬎,  󰫦    󰫦󰫤  . 󰫽 ‘󰬎󰫦 ’ 󰬉 󰭈󰫽󰫤 . 4. 󰫦 󰫤  : AI 󰲐  󰬂  -󰲛󰰩  󰲐 󰫦  . 󰫽  󰲂   . 6.󰭃 󰱮󰰌 󰫽 󰲐 – 1. 󰫦     . 2. 󰲗󰫦  󰫰  . 3.  󰰌   󰬁 . 4. 󰰌󰰎    . 5.  󰫦 󰬉 󰬎   󰫥 󰱮  . 7. 󰫽 󰲐  󰬋 - 1. 󰱍 󰫦: AI 󰭈      . 2.  󰫤 : 󰫦  󰲒󰫳  󰬉   . 3.  :    󰱨  󰬉   . 4. 󰭃 󰫽: 󰫦 󰫦 AI   󰬉  󰱇󰲒  󰫼 󰫮  8.  󰬴 –   “AI for All” 󰫦󰬴: 󰲂   󰫦 󰫤 󰭃 󰱮󰰌  󰫼 . Journal of Research and Development Peer Reviewed International, Open Access Journal. ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-10(II)| October2025 212 ISRO  Bhuvan 󰭈󰬉: 󰬶󰱨 󰫦   󰫼 AI 󰲄 . IIT 󰲑󰬉  IIT  :     󰭈 AI   . 9. 󰬍 󰫮 – 󰬍 󰭃 󰱮󰰌  󰭈 . AI 󰲐 󰫸  󰬁󰫦 󰫦 󰫤  󰫦 .  󰲄      . , 󰲂 , 󰲐 󰫦  󰱿󰬎  󰫤󰭃 AI   . 10 󰬍󰫦 – 󰫦   󰲂  󰭃 󰱮󰰌   󰭈  .   󰫦  󰫼  .   󰭃   󰬋   󰫰  󰬉 AI 󰬍 󰫦 󰫤  󰬴  󰰉 . 󰫤 󰬎,      AI   󰫰 󰲑  󰬌 , 󰬆 — “󰭃 󰱮󰰌󰱨 󰲂 󰬍 .” ; 1. NITI Aayog (2023), AI for All Initiative, Government of India. 2. ISRO (2024), Bhuvan Geoportal Reports. 3. World Economic Forum (2023), AI and the Environment Report. 4. Ministry of Environment, Forest and Climate Change (2024). 5. Sharma, P. (2022), Artificial Intelligence and Sustainable Growth, New Delhi: Sage Publications.