INGLIZ VA O'ZBEK TILLARIDAGI SIFATLASH KATEGORIYASINING UMUMIY VA XUSUSIY BELGILARI

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 152 INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI SIFATLASH KATEGORIYASINING UMUMIY VA XUSUSIY BELGILARI Komilova Nargiza Xusanboy qizi O‘qituvchi, O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti https://doi.org/10.5281/zenodo.17801870 Annotatsiya. Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi sifatlash kategoriyasining umumiy va xususiy belgilari qiyosiy tahlil qilinadi. Sifat – predmetning, hodisaning yoki voqelikning belgisini ifodalovchi eng muhim so‘z turkumlaridan biri sifatida tilshunoslikda katta e’tibor qaratiladi. Maqolada sifatlarning morfologik shakllari, semantik xususiyatlari, sintaktik vazifalari hamda darajalanish tizimi ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, ingliz va o‘zbek tillaridagi sifatlarning o‘xshashlik va farqlari tahlil qilinib, ularning til tizimidagi o‘rni va roli ochib beriladi. Maqolada sifatning so‘z turkumidagi o‘rni, morfologik o‘zgarishlari, fe’l bilan bog‘liqligi, joylashish tartibi va qiyosiy jihatlari misollar bilan keltiriladi. Bu tahlil til o‘rganuvchilari va tadqiqotchilar uchun ingliz va o‘zbek tillari sifat turkumi xususiyatlarini tushunishda amaliy yordam beradi. Kalit so‘zlar: sifat, grammatika, morfologiya, sintaksis, tahlil, o‘zbek tili, ingliz tili, qiyosiy tilshunoslik Til insonning fikrlash, his-tuyg‘u va ijtimoiy faoliyatini aks ettiruvchi eng muhim vositalardan biridir. Har bir til tizimi o‘ziga xos morfologik va sintaktik qoidalar bilan shakllangan bo‘lib, so‘z turkumlari orqali predmet va hodisalarni tasvirlaydi. Sifat so‘z turkumi – bu tilning eng muhim elementlaridan biri bo‘lib, predmet, hodisa yoki shaxsning belgisini, xususiyatini yoki holatini ifodalaydi. O‘zbek tilida sifatlar odatda “qanday?”, “qanaqa?”, “qanchalik?” kabi savollarga javob beradi va predmetning sifatini bildiradi. Misol uchun: chiroyli, katta, yangi, oq, tez. Ingliz tilida sifatlar “what kind of?”, “which?”, “how?” kabi so‘roqlarga javob beradi: beautiful, big, new, white, fast. Sifatlar tilning morfologik, semantik va sintaktik tizimida muhim o‘rin egallaydi. Morfologik jihatdan sifatlar affikslar yordamida hosil bo‘lishi, darajalarga bo‘linishi va boshqa so‘zlar bilan bog‘lanishi mumkin. Semantik jihatdan ular predmetning xususiyatini yoki holatini ifodalaydi. Sintaktik jihatdan esa sifatlar otlarni aniqlovchi yoki kesim vazifasida ishlaydi. Ingliz va o‘zbek tillaridagi sifatlar ko‘plab umumiy xususiyatlarga ega bo‘lsa-da, ularning grammatik tizimi, joylashish tartibi va fe’l bilan munosabati jihatidan muayyan farqlarga ega. Masalan, ingliz tilida sifatlar odatda ot oldida keladi va tartib qoidalari qat’iy belgilangan bo‘lsa, o‘zbek tilida sifatlar erkin tartibda kelishi mumkin. Shu bilan birga, ingliz tilida sifatlarning -ing, -ed shakllari orqali fe’llarga bog‘lanishi keng tarqalgan bo‘lsa, o‘zbek tilida bu xususiyat boshqa vositalar bilan amalga oshiriladi. Sifat kategoriyasining nazariy asoslari: Sifat – bu predmetning, hodisaning yoki shaxsning belgisini, xususiyatini yoki holatini ifodalovchi mustaqil so‘z turkumidir. Sifatlar predmetning tashqi ko‘rinishi, rangi, o‘lchami, sifati, holati yoki boshqa xususiyatlarini tasvirlaydi va tilning semantik tizimida muhim o‘rin egallaydi. O‘zbek tilida sifatlar odatda “qanday?”, “qanaqa?”, “qanchalik?” kabi savollarga javob beradi. Masalan: chiroyli, katta, yangi, oq, tez, shirin, qimmat, yomon, ajoyib. Bu INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 153 so‘zlar predmet yoki hodisaning sifatini aks ettiradi va gap ichida turli grammatik funksiyalarni bajaradi: otni aniqlovchi, kesimni to‘ldiruvchi yoki sifatdosh vazifasida ishlaydi. Ingliz tilida sifatlar “what kind of?”, “which?”, “how?” kabi savollarga javob beradi: beautiful, big, new, white, fast, sweet, expensive, bad, amazing. Ingliz tilida sifatlar ko‘pincha ot oldidan keladi va otga bog‘liq bo‘lgan sifatni aniqlaydi, shuningdek, sifatning darajasini oshirish yoki kamaytirish uchun comparative va superlative shakllarida ishlatiladi: big – bigger – biggest. Har ikkala tilda sifatlar nisbiy (relative) va asliy (qualitative) turlarga bo‘linadi: Nisbiy sifatlar (Relative adjectives) – predmet yoki hodisaning boshqa predmet bilan bog‘liqligini bildiradi, uning tabiati yoki tarkibi haqida ma’lumot beradi. O‘zbek tilida: temirdan – temir bilan bog‘liq, yog‘ochdan – yog‘ochdan tayyorlangan. Ingliz tilida: wooden – yog‘ochdan yasalgan, metallic – metall bilan bog‘liq. Nisbiy sifatlar predmetning tashqi xususiyatidan kelib chiqqan, ko‘pincha asossiz ravishda darajalanmaydi va predmetga nisbatan doimiy belgi sifatida ishlatiladi. Asliy sifatlar (Qualitative adjectives) – predmetning yoki hodisaning sifatini, darajasini yoki sifatining intensivligini bildiradi. O‘zbek tilida: oq, chiroyli, qizil, katta, tez. Ingliz tilida: white, beautiful, red, big, fast. Sifatdosh sifatlar predmetning holati yoki sifati o‘zgaruvchan bo‘lishini bildiradi va ular daraja kategoriyasiga ega bo‘lishi mumkin (orttirma, qiyosiy, eng yuqori daraja).O‘zbek tilida: katta – kattaroq – eng katta. Ingliz tilida: big – bigger – (the) biggest. Sifatlarning bu ikki turi tilda turlicha ishlatiladi. O‘zbek tilida nisbiy sifatlar ko‘proq predmet tarkibi yoki manbai bilan bog‘liq bo‘lsa, asliy sifatlar predmetning sifatini ifodalashga xizmat qiladi. Ingliz tilida ham nisbiy va asliy sifatlar farqlanadi, lekin ularning ishlatilishida orttirma va eng yuqori darajaga ega shakllar orqali fe’l va boshqa so‘zlar bilan bog‘lanish imkoniyati mavjud. Shuningdek, har ikkala tilda sifatlar gap ichida turli sintaktik vazifalarni bajaradi: ular otni aniqlaydi, kesimni to‘ldiradi, ba’zan esa sifatdosh sifat sifatida fe’l bilan birga ishlaydi. Bu xususiyat tilning grammatik tizimida sifatning mustahkam o‘rnini ko‘rsatadi va til o‘rganuvchilar uchun uning ma’nosi va ishlatilishini tushunishda muhimdir. O‘zbek tilida: Ingliz tilida: Yangi kitob kitobning holatini bildiradi A beautiful flower gullarning sifatini bildiradi Qimmat uy uyning qiymatini aks ettiradi An expensive car mashinaning qiymatini ko‘rsatadi Shirin meva mevani tasvirlaydi A sweet apple olmaning ta’mini ifodalaydi Bu misollar orqali har ikkala tilda sifatlarning morfologik, semantik va sintaktik xususiyatlari aniq ko‘rinadi. Shu bilan birga, ularning nisbiy va sifatdosh turlari orqali tilning boy va tizimli strukturasini tushunish mumkin. Ingliz va o‘zbek tillaridagi umumiy belgilar. Ingliz va o‘zbek tillaridagi sifatlar, turli farqlariga qaramay, bir qator umumiy belgilarga ega. Ushbu umumiy xususiyatlar sifatlarning til tizimidagi o‘rni, morfologik va sintaktik vazifalarini tushunishda muhim ahamiyatga ega. Ikki tilda ham predmet belgisi ifodalanadi. Har ikkala tilda sifatlar predmetning belgisini, uning tashqi ko‘rinishi, rangi, shakli, sifati yoki holatini bildiradi. Ya’ni, sifat predmet yoki hodisaning qandayligini aks ettiradi va uni boshqa predmetlardan ajratib ko‘rsatadi. Ingliz tilida: A red rose INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 154 – qizil atirgul ; o‘zbek tilida: Big house – katta uy. Sifat bu yerda predmetning tashqi xususiyatini yoki umumiy ko‘rinishini ifodalaydi. Shu bilan birga, har ikkala tilda sifatlar predmetga nisbatan ma’lum bir xarakter yoki intensivlik darajasini ham bildirishi mumkin. So‘z yuritilayotgan har ikki tilda ham daraja kategoriyasi mavjud. Sifatlarning orttirma (comparative) va eng yuqori daraja (superlative) shakllari har ikkala tilda uchraydi. Bu tilning morfologik xususiyati sifatning predmet bilan bog‘lanish darajasini ko‘rsatadi. O‘zbek tilida: katta – kattaroq – eng katta Ingliz tilida: big – bigger – (the) biggest Daraja kategoriyasi predmetning boshqa obyektlarga nisbatan qandayligini, intensivligini yoki chegarasini bildiradi. Shuningdek, daraja shakllari til o‘rganuvchilarga sifatlarni taqqoslash va ularni kontekstga mos ishlatish imkonini beradi. Ingliz va o‘zbek tillarida sintaktik vazifasi o‘xshash bo‘ladi. Sifatlar har ikkala tilda gap tarkibida bir xil sintaktik vazifalarni bajaradi. Ular odatda: 1. Ot oldidan aniqlovchi sifat sifatida keladi: Ingliz tilida: A beautiful flower – chiroyli gul O‘zbek tilida: Yangi kitob – yangi kitob 2. Kesimni to‘ldiruvchi sifat sifatida ishlatiladi: Ingliz tilida: The sky is blue – osmon ko‘k O‘zbek tilida: Havo issiq – havo issiq Bu vazifalar sifatlarning gap tarkibidagi asosiy rolini ko‘rsatadi va tilshunoslikda ularning sintaktik mustahkamligini ta’kidlaydi. Sifat yasovchi affikslar so‘z yuritilayotgan har ikki tilda ham mavjud. Sifatlar ko‘pincha so‘z yasash orqali hosil qilinadi, ya’ni affikslar yordamida yangi sifatlar yaratiladi. Har ikkala tilda bu jarayon mavjud: O‘zbek tilida: -li, -siz, -dor Masalan: ma’noli (meaningful), hissiz (senseless), shodxurram (cheerful) Ingliz tilida: -ful, -less, -ous, -y Masalan: careful – ehtiyotkor, hopeless – umidsiz, dangerous – xavfli, snowy – qorli Affikslar yordamida hosil qilingan sifatlar nafaqat predmetning belgisini bildiradi, balki uning ma’nosini kengaytiradi, semantik nuanslarni beradi va tilning morfologik boyligini oshiradi. Umumiy belgilarning mavjudligi ingliz va o‘zbek tillarini qiyosiy tahlil qilish imkonini beradi. Masalan, har ikkala tilda daraja kategoriyasining mavjudligi sifatlarning intensivligini aniqlashda muhim bo‘lsa, sintaktik o‘xshashliklar til o‘rganuvchilarga ingliz tilida gap tuzishda yordam beradi. Shu bilan birga, affikslar orqali sifat hosil qilish tilda morfologik erkinlikni va so‘z boyligini ko‘rsatadi. Shunday qilib, ingliz va o‘zbek tillaridagi sifatlar bir qancha umumiy xususiyatlarga ega bo‘lib, ular tilning morfologik, semantik va sintaktik tizimida muhim rol o‘ynaydi. Bu xususiyatlar til o‘rganuvchilar va tadqiqotchilar uchun sifatlarni tushunish va qo‘llashda asosiy yo‘riqnoma sifatida xizmat qiladi. 3. Ingliz va o‘zbek tillarining xususiy (farqli) belgilari. Ingliz va o‘zbek tillaridagi sifatlarning umumiy belgilari mavjud bo‘lsa-da, ularning ishlatilishida bir qator xususiy, ya’ni farqli belgilar ham mavjud. Ushbu farqlar tilning morfologik, sintaktik va semantik tizimlarida o‘z aksini topadi. O‘zbek tilida sifatlar son, kelishik yoki egalik shakliga ko‘ra o‘zgarmaydi. Ya’ni, sifat har doim o‘zgarmas shaklda ishlatiladi va predmet bilan grammatik moslashuv talab qilinmaydi. Misollar: katta bola; katta bolalar; katta uyingiz. INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 155 Ingliz tilida sifatlar ham asosan o‘zgarmas bo‘ladi, lekin ular artikl va boshqa sifatlar bilan birgalikda qat’iy tartibda kelishi lozim. Ya’ni, sifat o‘z pozitsiyasini otga nisbatan qat’iy belgilangan tartibda egallaydi. A beautiful red flower – avval sifatning bahosi (beautiful), keyin rangi (red) keltiriladi. Bu farq ingliz tilida sifatlar joylashishining qat’iy qoidalari va tilda sintaktik izchillikning ahamiyatini ko‘rsatadi, o‘zbek tilida esa erkinlik yuqori darajada bo‘lib, gapning mazmuni va urg‘usi sifatning joylashishiga bog‘liq bo‘ladi. Sifatlarning joylashish tartibi ikki tilda turlicha. Ingliz tilida sifatlar bir-biridan qat’iy tartibda joylashadi, bu esa gap tuzilishini aniq va tushunarli qiladi. Tartib quyidagicha: Quantity – Opinion – Size – Age – Shape – Color – Origin – Material – Purpose + Noun. Masalan: three beautiful large old red Italian wooden tables – uchta chiroyli katta eski qizil italyan yog‘och stol. O‘zbek tilida esa sifatlar erkin tartibda joylashadi, va ularning ketma-ketligi ko‘proq gap mazmuni va ohangiga bog‘liq: uchta chiroyli katta eski qizil italyan yog‘och stol. Shu bilan birga, ingliz tilida sifatlar ketma-ketligi qoidaga bog‘liq bo‘lgani uchun, ularni noto‘g‘ri tartibda joylashtirish tilshunoslik xatolariga olib kelishi mumkin. O‘zbek tilida esa bunday qoidalar mavjud emas, bu esa tilning morfologik erkinligini ko‘rsatadi. 3. Sifatlarning fe’l bilan bog‘lanishi. Ingliz tilida sifatlar fe’lning -ing va -ed shakllari orqali hosil qilinadi, ya’ni fe’l sifatga aylantiriladi. Bu shakllar predmet yoki shaxsning holatini ifodalaydi: boring – zerikarli (narsaning xususiyati) bored – zerikkan (shaxsning holati) O‘zbek tilida esa sifatdoshlar orqali fe’l bilan bog‘lanadi: yozuvchi – yozish bilan shug‘ullanuvchi ishlagan – ish qilgan ko‘rgan – ko‘rgan, guvoh bo‘lgan Bu farq tilning morfologik tizimidagi o‘ziga xoslikni ko‘rsatadi: ingliz tilida fe’l shakli bilan sifat hosil qilinadi, o‘zbek tilida esa affikslar yordamida sifatdoshlar hosil qilinadi. Ingliz tilida sifatlar odatda ot oldida keladi va otni aniqlaydi, ya’ni gap ichidagi sintaktik vazifasi qat’iy belgilanadi: The man is tall – U odam uzun bo‘yli. O‘zbek tilida sifatlar gap tarkibida erkin joylashadi, ya’ni ular ot oldida yoki kesim sifatida kelishi mumkin, bu esa sintaksisda erkinlikni ko‘rsatadi. Misollar: U odam uzun bo‘yli – sifat kesim sifatida ishlatilgan; uzun bo‘yli odam – sifat otni aniqlovchi sifatida ishlatilgan. Bu xususiyatlar ingliz tilining qat’iy sintaktik tuzilishi va o‘zbek tilining erkin sintaksisini yaqqol ko‘rsatadi. Shunday qilib, ingliz va o‘zbek tillari sifatlarning umumiy xususiyatlariga ega bo‘lsa-da, ularning morfologik, sintaktik va semantik tizimlarida sezilarli farqlar mavjud. Ingliz tilida sifatlarning qat’iy joylashuvi, fe’l shakllari bilan bog‘lanishi va daraja kategoriyasi aniq belgilanadi, o‘zbek tilida esa sifatlarning erkin joylashishi, sifatdoshlar orqali fe’l bilan bog‘lanishi va morfologik o‘zgaruvchanligi tilning o‘ziga xosligini ko‘rsatadi. Quyidagi jadval ingliz va o‘zbek tillaridagi sifat kategoriyasining asosiy belgilarini qiyosiy tarzda ko‘rsatadi. Ushbu tahlil tilshunoslarga sifatlarning har ikkala til tizimidagi o‘rni, morfologik va sintaktik xususiyatlarini aniq tushunishga yordam beradi. Belgilar O‘zbek tili Ingliz tili Daraja kategoriyasi + (orttirma, qiyosiy, eng + (comparative va superlative INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 156 yuqori daraja mavjud) mavjud) Sifat yasovchi affikslar -li, -siz, -dor (ma’noli, hissiz, shod-xurram) -ful, -less, -ous, -y (careful, hopeless, dangerous, snowy) Tizimlilik (joylashish tartibi) Erkin (sifatlar gap tarkibida turli tartibda keladi) Qat’iy (Quantity – Opinion – Size – Age – Shape – Color – Origin – Material – Purpose + Noun) Sifatlarning kelishikka moslashuvi Yo‘q (sifat har doim o‘zgarmas) Yo‘q (sifatlar asosan o‘zgarmas) Sifatdoshlarning roli Keng (fe’l bilan bog‘lanish orqali yangi ma’nolar hosil bo‘ladi) Cheklangan (asosiy sifatlar ko‘pincha mustaqil) Fe’l bilan bog‘lanish Kuchli (yozuvchi, ishlagan, ko‘rgan kabi sifatdoshlar orqali hosil qilinadi) -ing, -ed shakllari orqali hosil qilinadi (boring, bored) 1. Daraja kategoriyasi. O‘zbek tilida sifatlar orttirma va eng yuqori darajada qo‘llanadi: katta – kattaroq – eng katta Ingliz tilida esa comparative va superlative shakllar mavjud: big – bigger – (the) biggest Bu esa ikki tilning qiyosiy ifoda imkoniyatlari bir xil ekanini ko‘rsatadi, ammo ingliz tilida grammatik qoidalar qat’iy belgilanadi (masalan, “the biggest” shaklida the artikli qo‘llanadi). 2. Sifat yasovchi affikslar. O‘zbek tilida morfologik boylik yuqori: -li: ma’noli, boy – shirinli -siz: xolos, hissiz – mevasiz -dor: shod-xurram, quvondiruvchi Ingliz tilida esa affikslar cheklangan va asosiy ma’noni ko‘rsatadi: -ful: careful – e’tiborli -less: hopeless – umidsiz -ous: dangerous – xavfli -y: snowy – qorli 3. Tizimlilik (joylashish tartibi). Ingliz tilida sifatlar qat’iy tartibda joylashadi: Quantity – Opinion – Size – Age – Shape – Color – Origin – Material – Purpose + Noun Misol: three beautiful large old red Italian wooden tables O‘zbek tilida sifatlar erkin joylashadi, gap mazmuni va urg‘usiga qarab o‘zgaradi. Misol: uchta chiroyli katta eski qizil italyan yog‘och stol Sifatlarning kelishikka moslashuvi. Har ikkala tilda sifatlar son yoki kelishikka moslashmaydi, ya’ni ular o‘zgarmas. Bu umumiy morfologik xususiyat bo‘lib, tilning soddaligini ta’kidlaydi. Sifatdoshlarning roli va fe’l bilan bog‘lanish. O‘zbek tilida sifatdoshlar orqali fe’l bilan bog‘lanish juda keng tarqalgan: yozuvchi – yozish bilan shug‘ullanuvchi; ishlagan – ish qilgan. Ingliz tilida esa bu cheklangan va asosan -ing va -ed shakllari orqali ifodalanadi: boring – zerikarli bored – zerikkan. Shu bilan, o‘zbek tilida morfologik erkinlik va fe’l bilan bog‘lanish imkoniyatlari yuqori, ingliz tilida esa qat’iy sintaksis va semantik izchillik mavjud. Qiyosiy tahlil shuni ko‘rsatadiki, ingliz va o‘zbek tillarida sifat kategoriyasi predmetning belgisi, holati va INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “INTEGRATION OF MODERN LINGUISTICS WITH SCIENCE, EDUCATION, AND PRACTICE IN THE PROCESS OF GLOBALIZATION: NEW APPROACHES, OPPORTUNITIES, AND CHALLENGES”, DECEMBER 4, 2025 157 xususiyatini ifodalovchi mustaqil so‘z turkumi sifatida muhim o‘rin tutadi. Umumiy jihatlar: semantik mohiyat, darajalash tizimi, sintaktik vazifalar. Farqli jihatlar: sifatlarning joylashish tartibi, yasovchi affikslar, fe’l bilan bog‘lanish va sifatdoshlarning roli. Bu farqlar har bir tildagi grammatik tizim va tafakkur uslubining o‘ziga xosligini aks ettiradi: O‘zbek tilida erkinlik, morfologik boylik va sifatdoshlar orqali yangi ma’nolar hosil qilish imkoniyati yuqori. Ingliz tilida esa sifatlarning joylashish tartibi qat’iy, fe’l shakllari bilan bog‘lanishi cheklangan va sintaktik izchillik saqlanadi. Shu tahlil tilo‘rganuvchilar, tarjimonlar va tilshunoslar uchun ingliz va o‘zbek tillaridagi sifat kategoriyasini chuqurroq tushunish va amaliy qo‘llashda muhim ko‘rsatma hisoblanadi. Ingliz va o‘zbek tillaridagi sifat kategoriyasining qiyosiy tahlili shuni ko‘rsatadiki, sifatlar har ikkala til tizimida predmetning belgisini, holatini va xususiyatini ifodalovchi mustaqil so‘z turkumi sifatida muhim o‘rin egallaydi. Ularning semantik va sintaktik xususiyatlari til o‘rganuvchilarga predmet va hodisalarni aniq tasvirlash imkonini beradi. Umumiy jihatlar: 1. Sifatlar predmetning tashqi yoki ichki xususiyatini bildiradi. 2. Daraja kategoriyasi mavjud bo‘lib, sifatlarni taqqoslash va intensivligini ifodalash imkonini beradi (o‘zbek tilida: katta – kattaroq – eng katta; ingliz tilida: big – bigger – (the) biggest). 3. Sintaktik vazifalari o‘xshash – sifatlar ot oldida aniqlovchi sifat sifatida yoki kesim vazifasida ishlatiladi (The sky is blue – Osmon ko‘k). Farqli jihatlar: 1. Joylashish tartibi: Ingliz tilida sifatlarning tartibi qat’iy belgilangan (Quantity – Opinion – Size – Age – Shape – Color – Origin – Material – Purpose + Noun), o‘zbek tilida esa erkin. 2. Sifat yasovchi affikslar: O‘zbek tilida morfologik jihatdan boy (-li, -siz, -dor), ingliz tilida esa cheklangan (-ful, -less, -ous, -y). 3. Fe’l bilan bog‘lanish: O‘zbek tilida sifatdoshlar orqali keng, ingliz tilida esa -ing va -ed shakllari bilan cheklangan (boring – bored). Bu farqlar har bir tilning grammatik tizimi va tafakkur uslubining o‘ziga xosligini aks ettiradi. O‘zbek tilida erkinlik va morfologik boylik, tilning fleksiv va so‘z yasash imkoniyatlarida namoyon bo‘lsa, ingliz tilida qat’iy tartib va fe’l bilan bog‘liqlik tilning sintaktik izchilligini ta’minlaydi. Ushbu qiyosiy tahlil o‘quvchilar, tarjimonlar va tilshunoslar uchun sifat kategoriyasini chuqurroq tushunishga, ikki til o‘rtasidagi o‘xshashlik va farqlarni aniq tasniflashga yordam beradi. Shuningdek, til o‘rganuvchilar uchun ingliz va o‘zbek tillaridagi sifatlarning sintaksis va morfologiyasini to‘g‘ri qo‘llashga amaliy ko‘rsatma beradi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Abduazizov A.A. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent: O‘qituvchi, 2010. 2. G‘ulomov A., Asqarova M. O‘zbek tili grammatikasi. Toshkent: Fan, 1995. 3. Quirk R., Greenbaum S. A Comprehensive Grammar of the English Language. London: Longman, 1985. 4. Murphy R. English Grammar in Use. Cambridge University Press, 2019. 5. Crystal D. The Cambridge Encyclopedia of the English Language. Cambridge: CUP, 2003. 6. Karimov A. Tilshunoslik asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2018.