भगवान बिरसा मुंडा: स्वातंत्र्य संग्रामातील ऐतिहासिक योगदान
Abstract
भगवान बिरसा मुंडा (१८७५-१९००) हे भारतीय स्वातंत्र्य संग्रामातील एक अत्यंत महत्वाचे व्यक्तिमत्व होते. मुंडा आदिवासी समुदायातील हे महान नेते केवळ स्वातंत्र्य सेनानी नव्हते तर समाजसुधारक, धार्मिक गुरू आणि आदिवासी अधिकारांचे रक्षक होते. त्यांच्या नेतृत्वाखाली झालेला उलगुलान (मुंडा बंड) हा भारतीय इतिहासातील पहिल्या संघटित आदिवासी प्रतिकार चळवळींपैकी एक होता. त्यांचे संघर्ष हे केवळ ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध नव्हे तर एका व्यापक सामाजिक, धार्मिक आणि आर्थिक क्रांतीचे प्रतीक होते. त्यांनी आदिवासी समुदायात राष्ट्रीय जागृती निर्माण केली आणि स्वराज्याची कल्पना रुजवली. त्यांच्या विचारांचा प्रभाव आजही भारतीय राजकारण आणि सामाजिक चळवळींवर दिसून येतो.
Full text
338 International Journal of Advance and Applied Research www.ijaar.co.in ISSN – 2347-7075 Impact Factor – 8.141 Peer Reviewed Bi-Monthly Vol. 6 No. 40 September - October - 2025 : . , . . . . , Corresponding Author – . DOI - 10.5281/zenodo.17663311 : (-) . , . ( ) . , . . . : . . , . , , , . , . . . '' '' . . . . . , . .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 339 . , . . . . . . . . . : : . . . . . . . . . , - . . . . . . . . . :
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 340 . , . , - , , . . ( ) . . . . - . . . . , - . . , , , . , , , . , . . . . . . . : . . . ( ), . . . . .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 341 . . , , , . : (-): ( ) . , . . . . . , , , . . . . , . . . : . . . . . . . . . . . . , . . . -, .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 342 . , . . . . . , . : . . . , . . , . . . . . . . . . : . . . . , , . , ,
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 343 . , . , . . . . , , . . : . , , . . , . , , . . . , , . . . , , . , . : , , . . . . , .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 344 . . , , . . , , . . , . . . . : 1. , , 2. , () 3. , . . (). , -. . 4. , .. (). (- ). . 5. , .. (). . . 6. , (). . . 7. , . . (). . . 8. , (). " (-)", , , , -. 9. , (). " ", , , , - -. 10. , (). " : ", (), , , -. 11. , (). " ", (), , , -. 12. , (). " : - ", , , , -. 13. , (). " ", .