जनजाती लोकांच्या जडणघडणीत प्रशासनाची
Abstract
भारत हा विविधतेने नटलेला देश आहे. येथे धर्म, जाती, भाषा, संस्कृती, परंपरा यांचे वैविध्य दिसून येते. या वैविध्यात जनजाती समाज (Tribal Communities) हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. भारतातील सुमारे 10 कोटी लोकसंख्या ही अनुसूचित जमातींच्या गटात मोडते, जी एकूण लोकसंख्येच्या सुमारे 8.6% आहे (जनगणना 2011). जनजाती समाजाची संस्कृती, प्रथा, श्रद्धा व जीवनपद्धती या निसर्गाशी घट्ट जोडलेल्या आहेत. तथापि, ऐतिहासिक, भौगोलिक आणि सामाजिक कारणांमुळे हा समाज मुख्य प्रवाहापासून मागे राहिला. शिक्षणाचा अभाव, आर्थिक साधनसंपत्तीची कमतरता, आरोग्यविषयक समस्या, अंधश्रद्धा, बालविवाह, कुपोषण यांसारख्या मुद्द्यांमुळे जनजाती समाजाच्या विकासात अडथळे निर्माण झाले.या पार्श्वभूमीवर प्रशासनाने (Governance/Administration) महत्त्वाची भूमिका बजावत, जनजातींच्या सर्वांगीण विकासासाठी विविध योजना व धोरणे राबवली. शैक्षणिक, आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक व राजकीय जडणघडणीमध्ये प्रशासनाचे योगदान अनन्यसाधारण आहे.
Full text
350 International Journal of Advance and Applied Research www.ijaar.co.in ISSN – 2347-7075 Impact Factor – 8.141 Peer Reviewed Bi-Monthly Vol. 6 No. 40 September - October - 2025 . , . . . . , . Corresponding Author – . DOI - 10.5281/zenodo.17663350 : . , , , , . (Tribal Communities) . 10 , 8.6% ( 2011). , , . , , . , , , , , . (Governance/Administration) , . , , , . : 1. . 2. . 3. , , , . 4. . 5. . : , . , . . , , ,
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 351 . , , . : 1) : : . , . : , , . : . - : ‘-’, ‘’ . : (. , , ) . 2) : : . : . : . : , , . : , , . 3) : (2006) : . (MGNREGA) : 100 . (TRIFED) : . : , . : , , . 4) : (1989) : - . : , , , , . : PESA . : , . 5) : : , .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 352 : . PESA (1996): . : 1. – . 2. – . 3. – . 4. – . 5. – . : . . . . . (Case Studies) : 1) - (, ): PESA . , , . . 2) (): ‘’ , , . . 3) ‘ ’:- . : . , , , , . , . ‚ ‛ .
IJAAR Vol. 6 No. 40 ISSN – 2347-7075 . 353 : 1. Xaxa, Virginius (2008). State, Society and Tribes: Issues in Post-Colonial India. Pearson. 2. Mann, R.S. (1992). Tribal Cultures and Change. Concept Publishing Company. 3. (2006). . . 4. (2014). -, . 5. , (2012). . . 6. , (2021–22).