ЎЗБЕКИСТОННИНГ БАРҚАРОР РИВОЖЛАНИШИДА ХОТИН-ҚИЗЛАРНИНГ ИЖТИМОИЙ-ИҚТИСОДИЙ МАВҚЕИНИ ЮКСАЛТИРИШНИНГ СТРАТЕГИК АҲАМИЯТИ

INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 169 ЎЗБЕКИСТОННИНГ БАРҚАРОР РИВОЖЛАНИШИДА ХОТИН-ҚИЗЛАРНИНГ ИЖТИМОИЙ-ИҚТИСОДИЙ МАВҚЕИНИ ЮКСАЛТИРИШНИНГ СТРАТЕГИК АҲАМИЯТИ 1Г.Х.Кадирова, 2А.Р.Азизова, 3З.О.Гафурова 1Профессионал таълимни ривожлантириш институти “Инновацион таълим технологиялар” кафедраси доценти, (PhD), 2Профессионал таълимни ривожлантириш институти “Инновацион лойиҳалар, фан ва таълим технологиялари трансфери бўлими” бош мутахассиси (PhD), 3Профессионал таълимни ривожлантириш институти таянч докторанти https://doi.org/10.5281/zenodo.17836385 Аннотация. Мақолада Ўзбекистонда хотин-қизларнинг ижтимоий-иқтисодий мавқеини юксалтиришнинг барқарор ривожланиш учун стратегик аҳамияти институционал иқтисодиёт ва имкониятлар ёндашуви назариялари синтези орқали ўрганилди. Расмий институтлар (қонунлар, давлат дастурлари) соҳасида салмоқли ютуқларга эришилганига қарамай, хотин-қизларнинг ҳақиқий имкониятларини чеклаётган норасмий институтлар (ижтимоий-маданий нормалар) таъсирида сақланиб қолаётган тафовут мавжудлиги аниқланди. Ушбу зиддиятни таҳлил қилиш ва бартараф этиш учун назарий янгилик сифатида икки ўлчамли "Интегратив институционалимкониятлар тузилмаси" таклиф этилди. Мазкур ёндашувнинг "Ўзбекистон-2030" стратегияси мақсадларига эришишдаги аҳамияти асосланди. Калит сўзлар: гендер тенглиги, барқарор ривожланиш, ижтимоий-иқтисодий мақом, имкониятлар ёндашуви, институционал иқтисодиёт, хотин-қизлар тадбиркорлиги, норасмий институтлар, инсон капитали. Annotation. The article studied the strategic importance of increasing the socioeconomic status of women for the sustainable development of Uzbekistan through a synthesis of institutional economics and the capability approach theories. It was determined that despite significant achievements in the sphere of formal institutions (laws, state programs), a gap persists under the influence of informal institutions (socio-cultural norms) that limit the real capabilities of women. To analyze and address this contradiction, a two-dimensional "Integrative Institutional-Capability Structure" was proposed as a theoretical novelty. The importance of this approach for achieving the goals of the "Uzbekistan-2030" strategy was substantiated. Keywords: gender equality, sustainable development, socio-economic status, capability approach, institutional economics, women's entrepreneurship, informal institutions, human capital. Мавзунинг долзарблиги Ўзбекистоннинг миллий ривожланиш мақсадлари ва глобал мажбуриятларининг ўзаро боғлиқлиги билан белгиланади. Хотин-қизларнинг ҳуқуқ ва имкониятларини кенгайтириш бугунги кунда нафақат ижтимоий адолат масаласи, балки мамлакатнинг иқтисодий ўсиши ва барқарорлигини таъминловчи асосий макроиқтисодий стратегия сифатида қаралади. "Ўзбекистон-2030" стратегиясида инсон INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 170 ҳуқуқларини таъминлаш, гендер тенглигига эришиш ва камбағалликни қисқартириш устувор вазифалар сифатида белгиланган. Бу йўналиш 2030 йилгача гендер тенгликка эришиш стратегияси, "Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида"ги ва "Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида"ги қонунлар каби мустаҳкам ҳуқуқий пойдевор билан таъминланган. Хотинқизлар ва оила масалалари қўмитаси каби янги институционал тузилмаларнинг ташкил этилиши ҳамда барча норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг мажбурий гендер-ҳуқуқий экспертизадан ўтказилиши давлат сиёсатининг ушбу масалага жиддий эътиборини кўрсатади. Иқтисодий нуқтаи назардан, Жаҳон банки таҳлилларига кўра, агар хотинқизларнинг меҳнат бозоридаги иштироки эркаклар билан тенглашса, Ўзбекистоннинг ялпи миллий даромади 29 фоизга ошиши мумкин, бу эса 700 мингдан ортиқ аҳолини камбағалликдан чиқариш имконини беради. Бу ҳолат гендер тенглигини ижтимоий мақсаддан иқтисодий ўсишнинг бирламчи драйверига айлантиради. Глобал миқёсда эса, бу мавзу БМТнинг Барқарор ривожланиш мақсадлари (БРМ), хусусан, 5-мақсад (Гендер тенглиги) билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, унда тенглик тинчлик, фаровонлик ва барқарор ривожланиш учун зарур асос эканлиги таъкидланади. Мазкур мақола кенг қамровли илмий мунозаралар доирасида жойлашган бўлиб, глобал назариялардан маҳаллий эмпирик далилларга ўтади. Таҳлил иккита асосий назарий анъанага асосланади. Биринчиси, Амартия Сеннинг "Имкониятлар ёндашуви" бўлиб, унга кўра ривожланиш даражаси ресурслар (масалан, даромад) билан эмас, балки инсонларнинг ўзлари қадрлайдиган ҳаёт тарзини олиб бориш учун эга бўлган ҳақиқий эркинликлари ва имкониятлари ("capabilities") билан ўлчаниши керак. Иккинчиси, Дуглас Нортнинг "Янги институционал иқтисодиёти" бўлиб, унда иқтисодий самарадорлик жамиятдаги "ўйин қоидалари" – ҳам расмий институтлар (қонунлар, мулк ҳуқуқлари), ҳам норасмий институтлар (анъаналар, хулқ-атвор нормалари) билан белгиланиши таъкидланади. Адабиётлар таҳлили Ўзбекистон бўйича йирик халқаро ташкилотларнинг хулосаларини умумлаштиради. БМТТД ҳисоботларида гендер стереотипларига қарши курашиш ва маълумотлар йиғишни такомиллаштириш муҳимлиги қайд этилган ва 2024 йилга келиб аёл тадбиркорлар сонининг етти баробарга ошиб, 2.1 миллионга етгани каби ижобий тенденциялар кўрсатилган. Жаҳон банкининг баҳолашлари эса танқидийроқ ёндашувни тақдим этади: ҳуқуқий ислоҳотларга қарамай, Ўзбекистоннинг 2023 йилги "Аёллар, бизнес ва қонун" (WBL) индексидаги кўрсаткичи паст бўлган ва аёл тадбиркорлар учун асосий тўсиқ молиявий ресурслардан фойдаланиш эмас, балки ҳақ тўланмайдиган ижтимоий меҳнат юки эканлиги аниқланган. Масалан, меҳнатга лаёқатли ёшдаги ишсиз аёлларнинг 75 фоизи ишламаслигига сабаб сифатида уй-рўзғор ишларини келтирган. Мақоланинг асосий мақсади Ўзбекистонда гендер тенглиги соҳасидаги илғор de jure (қонуний) база ва сақланиб қолаётган de facto (амалдаги) ижтимоий-иқтисодий тафовутлар ўртасидаги жиддий зиддиятни таҳлил қилишдир. Муаммо шундаки, расмий институтлар жадал модернизация қилинган бир пайтда, норасмий институтлар (гендер роллари ҳақидаги маданий нормалар) кучли тўсиқ бўлиб қолмоқда. Мавжуд тадқиқотлар ва сиёсатлар кўпинча бу икки соҳани алоҳида-алоҳида кўриб чиқади. Иқтисодий сиёсат ресурслар (кредитлар, тренинглар) тақдим этишга, ижтимоий дастурлар эса нормаларни ўзгартиришга қаратилган. Бироқ, расмий ресурс тақсимоти ва норасмий норматив чекловларнинг ўзаро таъсирини таҳлил қилувчи яхлит назарий асос мавжуд эмас. Ушбу INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 171 мақолада Сеннинг "Имкониятлар ёндашуви" ва Нортнинг "Институционал иқтисодиёти"ни синтез қилиш орқали бу илмий бўшлиқни тўлдириш таклиф этилади. Бу синтез расмий институтлар (Норт) қандай қилиб ресурслар тақдим этишини, лекин норасмий институтлар (Норт) ва шахсий/ижтимоий конвертация омиллари (Сен) аёлларнинг ушбу ресурсларни қадрли "фаолиятлар"га ("functionings") ва кенгайтирилган "имкониятлар"га ("capabilities") айлантира олишини қандай белгилашини таҳлил қилиш имконини беради. Шундай қилиб, мақоланинг мақсади Ўзбекистоннинг барқарор ривожланиши учун хотин-қизларнинг имкониятларини кенгайтиришнинг стратегик самарадорлигини ошириш мақсадида расмий қўллаб-қувватлаш тизимларини мустаҳкамлаш ва бир вақтнинг ўзида норасмий тўсиқларни бартараф этишга қаратилган сиёсатни шакллантириш ва таҳлил қилиш учун янги назарий восита сифатида "Интегратив институционал-имкониятлар тузилмаси"ни ишлаб чиқиш ва асослашдан иборат. Мақоланинг назарий пойдеворини ташкил этувчи асосий тушунчалар аниқ таърифланиши лозим. "Хотин-қизларнинг ижтимоий-иқтисодий мақоми" анъанавий кўрсаткичлар – даромад, таълим ва касб билан чекланмай, балки аёлнинг ресурслар устидан назорати, қарорлар қабул қилишдаги агентлиги (фаоллиги) ва тизимли тенгсизликларни енгиб ўтиш қобилиятини ўз ичига олган кўп ўлчовли тузилма сифатида таърифланди. Бу кенгроқ таъриф имкониятлар ёндашувини интеграция қилиш учун муҳимдир. "Барқарор ривожланиш" тушунчаси БМТнинг иқтисодий, ижтимоий ва экологик устунларга асосланган, келажак авлодлар эҳтиёжларини хавф остига қўймасдан ҳозирги эҳтиёжларни қондириш жараёни сифатидаги қарашига мувофиқ талқин қилинди. Бунда гендер тенглиги барча БРМлар бўйлаб "мультипликатив самара" берувчи ажралмас компонент сифатида кўрилади. "Гендер тенглиги" эса Амартия Сеннинг назарияси асосида, нафақат ресурслар ёки қоғоздаги имкониятлар тенглиги, балки жинсидан қатъи назар, инсонларнинг ўзлари қадрлайдиган фаолият турлари ва ҳолатларига эришиш учун эга бўлган ҳақиқий эркинликлари – имкониятлар тенглиги сифатида асосланди. Бу ёндашув эътиборни киритилаётган ресурслардан (қонунлар) якуний натижаларга (ҳаёт сифати) қаратади. Мақолада иккита асосий назарий ёндашув танқидий таҳлил қилинди ва уларнинг синтези таклиф этилди. Амартия Сеннинг "Имкониятлар ёндашуви" ресурслар тақсимотидан (масалан, кредит бериш) ташқарига чиқиб, аёлларнинг ушбу ресурслар билан амалда нима қила олиши ва ким бўла олишини баҳолаш учун норматив ва таҳлилий воситаларни тақдим этади. У "конвертация омиллари" – ресурсларни амалий натижага айлантириш қобилиятига таъсир этувчи шахсий, ижтимоий ва атроф-муҳит шароитлари тушунчасини киритади. Ўзбекистон шароитида чекловчи ижтимоий нормалар салбий ижтимоий конвертация омили сифатида намоён бўлади. Дуглас Нортнинг "Янги институционал иқтисодиёти" эса жамиятни тартибга солувчи "ўйин қоидалари"ни таҳлил қилиш учун концептуал тизимни таклиф этади. Нортнинг расмий институтлар (қонунлар, сиёсатлар) ва норасмий институтлар (нормалар, анъаналар) ўртасидаги фарқни аниқ ажратиши кириш қисмида аниқланган асосий зиддиятни таҳлил қилиш учун мукаммал асос яратади. Бу назария нима учун пухта ишлаб чиқилган расмий қоидалар кучли норасмий нормаларга зид келганда кутилган натижаларни бермаслигини тушунтиришга ёрдам беради. Ушбу икки назариянинг ҳеч бири якка ҳолда етарли эмас: Норт муаммонинг INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 172 тузилмасини (расмий ва норасмий қоидалар) тушунтирса, Сен унинг инсон ҳаётига таъсирини (имкониятларнинг чекланиши) баҳолаш учун асос яратади. Уларнинг биргаликдаги синтези кучли ташхис воситасини шакллантиради. 1-жадвал. Назарий ёндашувларнинг қиёсий таҳлили Критерия Амартия Сеннинг "Имкониятлар ёндашуви" Дуглас Нортнинг "Янги институционал иқтисодиёти" Асосий эътибор Инсоннинг ҳақиқий эркинликлари ва фаровонликка эришиш имкониятлари. Иқтисодий фаолиятни тартибга солувчи жамиятнинг "ўйин қоидалари". Таҳлил бирлиги Индивид ва унинг имкониятлари тўплами. Институтлар (расмий ва норасмий) ва ташкилотлар. Ривожланиш концепцияси Имкониятларни кенгайтириш, инсонларнинг ўзлари қадрлайдиган ҳаётни танлаш эркинлигини ошириш. Транзакция харажатларини камайтирадиган ва иқтисодий ўсишни рағбатлантирадиган самарали институтларни яратиш. Ўзбекистон контекстидаги аҳамияти Хотин-қизларнинг ресурслардан (таълим, кредит) фойдаланиб, реал ҳаётда ўз мақсадларига эриша олишини баҳолаш имконини беради. Расмий ислоҳотлар (қонунлар) ва норасмий тўсиқлар (ижтимоий нормалар) ўртасидаги зиддиятни таҳлил қилиш учун асос яратади. Назарий таҳлил асосида Ўзбекистонда хотин-қизларнинг ижтимоий-иқтисодий мавқеини юксалтиришга қаратилган сиёсатни таҳлил қилиш ва йўналтириш учун янги концептуал восита – Интегратив институционал-имкониятлар тузилмаси таклиф этилди. Ушбу тузилма барқарор юксалишга эришиш иккита асосий ва ўзаро боғлиқ йўналишда мувофиқлаштирилган ҳаракатларни талаб қилишини асослайди. Институционал таъминот. Дуглас Норт назариясига асосланган ушбу ўлчам давлат томонидан бошқариладиган расмий "ўйин қоидалари" ва ресурслар тақсимотини қамраб олади. У қуйидаги таркибий қисмлардан иборат: • 1.1. Ҳуқуқий-меъёрий база: Бунга Конституция, гендер тенглиги тўғрисидаги қонунлар, меҳнат соҳасидаги чекловларни олиб ташлаган янги Меҳнат кодекси ва сайлов квоталари киради. Булар ҳуқуқий пойдеворни шакллантиради. • 1.2. Иқтисодий рағбатлантириш: Бу давлат томонидан тақдим этилаётган барча ресурсларни ўз ичига олади: имтиёзли кредитлар (2023 йилда 13.3 млрд сўмдан ортиқ), субсидиялар (2023 йилда қарийб 300 млрд сўм), "Аёллар дафтари" тизими ва 279 мингдан ортиқ аёлларнинг бизнес лойиҳаларини қўллаб-қувватлаш. • 1.3. Инсон капиталига инвестициялар: Давлат томонидан молиялаштириладиган олий таълим, эҳтиёжманд оилалар қизлари учун грантлар (2023-24 йилларда 1,914 нафар), касб-ҳунар ўргатиш ва STEM (фан, технология, муҳандислик, математика) ташаббуслари шулар жумласидандир. Имкониятларни кенгайтириш. Амартия Сен назариясига асосланган ушбу ўлчам аёлларнинг 1-ўлчамда тақдим этилган ресурсларни ўзлари истаган натижаларга айлантира олишини таъминлашга қаратилган. У норасмий институтлар ва конвертация омилларини қамраб олади: INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 173 • 2.1. Ижтимоий нормаларни трансформация қилиш: Анъанавий гендер ролларига қарши курашиш ва аниқланган энг катта тўсиқ – ҳақ тўланмайдиган меҳнат юкини қайта тақсимлашга қаратилган сиёсат ва жамоатчилик муҳокамаларини ўз ичига олади. • 2.2. Қарор қабул қилишда агентликни (фаолликни) кучайтириш: Хотин-қизларнинг барча даражаларда – оиладан тортиб маҳаллий ва миллий сиёсатгача – қарорлар қабул қилиш жараёнида тўлақонли иштирокини таъминлашга йўналтирилган. Маҳалла ривожланиш гуруҳларида аёллар вакиллигининг камида 50 фоиз этиб белгиланиши бунга яққол мисолдир. • 2.3. Хавфсиз ва қўллаб-қувватловчи муҳит: Гендерга асосланган зўравонликдан ҳимоя қилиш (оиладаги зўравонликка оид қонунчиликнинг кучайтирилиши), адолатли судловдан фойдаланиш имконияти ва зўравонликка нисбатан муросасизлик маданиятини шакллантиришни қамраб олади. Таҳлилдан келиб чиқадиган асосий назарий хулоса шундаки, фақатгина "Институционал таъминот"га (1-ўлчам) эътибор қаратиш самарадорлиги пасайиб борувчи натижаларга олиб келади. Кредитлар ёки таълимга сарфланган ҳар бир қўшимча сўмнинг самараси "Имкониятларни кенгайтириш"даги (2-ўлчам) чекловлар билан чегараланади. Шу сабабли, Ўзбекистон ўз стратегик мақсадларига эришиши учун сиёсат изчил ёки алоҳида ёндашувлардан 1-ўлчамдаги инвестициялар 2-ўлчамдаги чора-тадбирлар билан узвий боғланган интеграциялашган ёндашувга ўтиши зарур. Мақолада таклиф этилган "Интегратив институционал-имкониятлар тузилмаси" Жаҳон банки ва БМТТД томонидан ўтказилган тадқиқотларнинг эмпирик хулосаларини бевосита изоҳлайди. У нима учун аёл тадбиркорлар молиявий имкониятлардан кўра ижтимоий меҳнат юкини каттароқ тўсиқ сифатида кўрсатишини аниқ тушунтириб беради. Давлат "Институционал таъминот" (молиявий ресурслардан фойдаланишни яхшилаш) соҳасида самарали иш олиб борган, аммо "Имкониятларни кенгайтириш" (уй-рўзғор ишларига оид ижтимоий нормаларни ўзгартириш) борасида ютуқлар камроқ. Бу натижалар ҳуқуқий ислоҳотларнинг ўзи маданий ва ижтимоий нормаларни ўзгартирмасдан туриб гендер тенглигига эришиш учун етарли эмаслигини кўрсатувчи халқаро тадқиқотларга мувофиқ келади. Таклиф этилган тузилма ушбу яхши ҳужжатлаштирилган ҳодисани Ўзбекистоннинг ўзига хос шароитида таҳлил қилиш учун тизимли усулни тақдим этади. Натижалар, шунингдек, Кабир каби муаллифларнинг имкониятларни кенгайтириш нафақат ресурсларни, балки агентлик ва ютуқларни ҳам талаб қилиши ҳақидаги далилларини тасдиқлайди. Бизнинг тузилмамиз институционал таъминотни (ресурслар) имкониятларни кенгайтириш (агентлик ва эришиш эркинлиги) билан боғлаш орқали буни амалда қўллаш имконини беради. Натижаларнинг илмий аҳамияти шундаки, мақола гендер ва ривожланиш тадқиқотлари соҳасига янги назарий синтезни тақдим этади. Нортнинг институционализмини Сеннинг имкониятлар ёндашуви билан бирлаштириш орқали, у давлат томонидан бошқариладиган ривожланиш жараёнларини, айниқса, расмий ва норасмий институтлар кўпинча бир-бирига мос келмайдиган ўтиш даври иқтисодиётларида таҳлил қилиш учун янада нозик воситани таклиф қилади. Амалий аҳамияти эса ушбу тузилма сиёсатчилар учун аниқ "йўл харитаси"ни тақдим этишидадир. Унга кўра, келгусидаги чора-тадбирлар "икки томонлама" бўлиши керак. Масалан, қишлоқ аёлларига бизнес кредитлари таклиф қилувчи дастур ("Институционал таъминот") INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 174 уй хўжалиги масъулиятини тенг тақсимлаш ва болаларни парваришлаш бўйича ёрдамни рағбатлантирувчи жамоатчилик ташаббуслари ("Имкониятларни кенгайтириш") билан бирга олиб борилиши лозим. Хотин-қизлар ва оила масалалари қўмитаси каби давлат идоралари ҳамда БМТТД каби халқаро ҳамкорларга максимал самарага эришиш учун дастурларни лойиҳалаш ва баҳолашда ушбу тузилмадан фойдаланиш тавсия этилади. Умумий хулоса шундан иборатки, Ўзбекистон гендер тенглигини рағбатлантириш учун таъсирчан расмий институционал тизимни яратди. Бироқ, аҳолининг ярмини ташкил этувчи қатламнинг тўлиқ стратегик салоҳиятини рўёбга чиқариш ва "Ўзбекистон-2030" стратегиясининг улкан мақсадларига эришиш учун энди эътиборни хотин-қизларнинг имкониятларини чеклаётган норасмий тўсиқларни фаол равишда бартараф этувчи интеграциялашган стратегияга қаратиш зарур. Шу муносабат билан қуйидаги илмий таклифлар илгари сурилади: 1. "Хотин-қизларнинг миллий имкониятлар индекси"ни ишлаб чиқиш: Анъанавий иқтисодий кўрсаткичлардан ташқари, аёлларнинг асосий соҳалардаги ҳақиқий эркинликларини (масалан, вақтдан мустақил фойдаланиш, зўравонликдан холи бўлиш, сиёсий иштирок) ўлчайдиган мажмуавий индекс яратиш. Бу ЯИМ ёки бандлик кўрсаткичларига қараганда тараққиётнинг аниқроқ ўлчовини тақдим этади. 2. "Гендерга йўналтирилган бюджетлаштириш"ни кенгайтириш: Харажатларнинг аёллар ва эркакларга турлича таъсирини баҳолаш учун миллий ва маҳаллий бюджетларни тизимли таҳлил қилиш, бунда ҳақ тўланмайдиган меҳнат иқтисодиёти муаммоларини ҳал қилувчи сиёсатни молиялаштиришга (масалан, мактабгача таълим муассасалари, кексалар парваришига давлат инвестициялари) алоҳида эътибор қаратиш. 3. Норасмий институтларни ўзгартиришга қаратилган сиёсатни кучайтириш: Оммавий ахборот воситалари, таълим муассасалари ва жамоатчилик етакчиларини жалб қилган ҳолда, уй меҳнатини тенг тақсимлашни рағбатлантириш ва чекловчи гендер стереотипларига қарши курашишга қаратилган мақсадли, далилларга асосланган миллий кампаниялар ва таълим дастурларини йўлга қўйиш. 4. Қишлоқ жойларида "Имкониятлар марказлари"ни ташкил этиш: Қишлоқ жойларида молиявий хизматлар (кредитлар), юридик ёрдам, психологик кўмак ва болалар парвариши муассасаларини бирлаштирган, таклиф этилган тузилманинг иккала ўлчамини ҳам бир жойда ва қулай шаклда қамраб олувчи интеграциялашган хизмат кўрсатиш марказларини яратиш. ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР 1. Saidova L. Gender equality as one of the principles of building a New Uzbekistan // Institute for Strategic and Regional Studies under the President of the Republic of Uzbekistan. – 2024. – 15 July. 2. World Bank. Uzbekistan - Country Gender Assessment 2024 // World Bank Group. – 2024. – 156 p. 3. UNDP. WOMEN’S ENTREPRENEURSHIP IN UZBEKISTAN: Assessment and recommendations // United Nations Development Programme. – 2025. – 68 p. 4. Sen A. Development as Freedom. – New York: Anchor Books, 1999. – 366 p. 5. North D. C. Institutions, Institutional Change and Economic Performance. – Cambridge: Cambridge University Press, 1990. – 152 p. – DOI: 10.1017/CBO9780511808678. INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 175 6. United Nations. Goal 5: Achieve gender equality and empower all women and girls // UN Sustainable Development Goals. – 2015. 7. Соловьева Г. М. Гендерное равенство как фактор устойчивого развития // Гендерные исследования в Центральной Азии. – 2005. – № 6. – С. 7–15.