SINGAPUR METODIKASI YORDAMIDA ARIFMETIK AMALLARNI OSON VA TEZ O'QITISH
Abstract
Ushbu maqola Singapur matematika o'qitish metodikasining CPA (Concrete-Pictorial-Abstract) yondashuvi asosida boshlang'ich sinf o'quvchilariga arifmetik amallarni o'qitishning nazariy asoslari va amaliy usullarini tahliI qiladi. Maqolada qo'shish, ayirish, ko'paytirish va bo'lish amallarini o'qitishda qo'llaniladigan vizual modellar, "Bar Model" usuli va o'yinlashtirilgan mashqlarning samaradorligi o'rganilgan. Asosiy e'tibor arifmetik tushunchalarni chuqur tushunishga qaratilgan bo'lib, an'anaviy mexanik yodlash o'rniga tushunishga asoslangan yondashuv tavsiya etiladi. Maqolada mental hisoblash strategiyalari, sonlarni aqlli parchalash usullari va xatolarni tuzatish metodlari batafsil yoritilgan. O'zbekiston ta'lim tizimi uchun amaliy ahamiyatga ega bo'lgan ushbu maqolada Singapur metodikasini mahalliy sharoitga moslashtirish yo'llari ko'rsatilgan, shuningdek, differensiallashgan ta'lim va individual yondashuv orqali har xil qobiliyatdagi o'quvchilarga arifmetik amallarni o'rgatishning samarali usullari taklif etilgan.
Full text
ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 160 SINGAPUR METODIKASI YORDAMIDA ARIFMETIK AMALLARNI OSON VA TEZ O'QITISH No'monova Kamolaxon Abdug'opir qizi Matematika yo‘nalishi talabasi, Andijon davlat pedagogika institute. E-mail: [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17842094 Annotatsiya. Ushbu maqola Singapur matematika o'qitish metodikasining CPA (ConcretePictorial-Abstract) yondashuvi asosida boshlang'ich sinf o'quvchilariga arifmetik amallarni o'qitishning nazariy asoslari va amaliy usullarini tahliI qiladi. Maqolada qo'shish, ayirish, ko'paytirish va bo'lish amallarini o'qitishda qo'llaniladigan vizual modellar, "Bar Model" usuli va o'yinlashtirilgan mashqlarning samaradorligi o'rganilgan. Asosiy e'tibor arifmetik tushunchalarni chuqur tushunishga qaratilgan bo'lib, an'anaviy mexanik yodlash o'rniga tushunishga asoslangan yondashuv tavsiya etiladi. Maqolada mental hisoblash strategiyalari, sonlarni aqlli parchalash usullari va xatolarni tuzatish metodlari batafsil yoritilgan. O'zbekiston ta'lim tizimi uchun amaliy ahamiyatga ega bo'lgan ushbu maqolada Singapur metodikasini mahalliy sharoitga moslashtirish yo'llari ko'rsatilgan, shuningdek, differensiallashgan ta'lim va individual yondashuv orqali har xil qobiliyatdagi o'quvchilarga arifmetik amallarni o'rgatishning samarali usullari taklif etilgan. Kalit so'zlar: Singapur matematikasi, CPA usuli, Bar Model, arifmetik amallar, vizual modellar, mental hisob, boshlang'ich matematika, differensiallashgan ta'lim. Arifmetik amallar - matematikaning asosiy tayanchidir. Singapur metodikasi ushbu mavzuni tushunishga asoslangan va vizual yondashuv orqali o'quvchilar qiyinchiliksiz o'zlashtirishlarini ta'minlaydi. Maqolada qo'shish, ayirish, ko'paytirish va bo'lishni o'qitishning samarali usullari yoritilgan. 1. QO'SHISH AMALINI O'QITISH 1.1. Asosiy strategiyalar “O'n”ga to'ldirish orqali ishlash 1-amal (2 ni qayerdan oldik? 6 dan) 2-amal (qolgan 4 ni qo'shamiz) Natija: Vizual ifoda: 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 1.2. Amaliy mashqlar 1. O'yin: "Son do'stlari" · Maqsad: 10 ni hosil qiluvchi son juftliklarini topish · Misol: · Vizual:🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 🌺 2. O'yin: "Sakrab o'tish"
ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 161 · Sonlar qatorida 2. AYIRISH AMALINI O'QITISH 2.1. Qo'shish orqali ayirish Strategiya: "Qanchalik farq qiladi?" Natija: 2.2. Bar model yordamida Masala: 13 ta olmadan 5 tasi yeb qo'yildi. Nechtasi qoldi? Barcha olmalar: Jami: 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 Yeb qo'yilgan: 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 Qolgan: 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 🍎 3. KO'PAYTIRISHNI O'QITISH 3.1. Qayta qo'shish orqali tushuntirish ni tushuntirish: Concrete: ████ ████ ████ Pictorial: ○○○○ ○○○○ ○○○○ Abstract: 3.2. Qulay ko'paytmalar 5 ga ko'paytirish: · · Vizual: █████ █████ █████ █████ █████ █████ 9 ga ko'paytirish: · · Barmoqlar usuli 4. BO'LISHNI O'QITISH 4.1. Takror ayirish orqali Natija: 4 4.2. Teng taqsimlash
ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 162 15 ta konfetni 5 bolaga teng taqsimlash: Har bir bola: ███ Vizual: █████ █████ █████ Har bir qatorda 3 tadan, 5 qator 5. ARIFMETIKADA MENTAL HISOB 5.1. Sonlarni aqlli parchalash 5.2. Kompensatsiya usuli 6. O'YINLASHTIRILGAN MASHQLAR 6.1. "Matematik sprint" · Vaqt chegarasida amallarni bajarish · Har to'g'ri javob - bir qadam oldinga · Maqsad: finishga birinchi bo'lib yetish 6.2. "Sonlar Zanjiri" Boshlang'ich: 5 6.3. "Topshiriq kartalari" · Har xil darajadagi kartalar · O'quvchi o'z darajasiga mos kartani tanlaydi · Muvaffaqiyat hissini rivojlantirish 7. XATOLARNI TAXLIL QILISH 7.1. Keng tarqalgan xatolar Joy qiymatini noto'g'ri tushunish: (xato) (to'g'ri) Ayirishda qaytarib olish: (xato) (to'g'ri)
ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 163 7.2. Tuzatish usullari · Konkret materiallar bilan ko'rsatish · Qadamma-qadam tushuntirish · Shunga o'xshash misollar bilan mashq qildirish 8. DARSLARNI TASHKIL QILISH 8.1. Tipik dars rejasi Mavzu: 20 ichida qo'shish va ayirish Kirish (5 daqiqa): · Oldingi bilimlarni faollashtirish · Mental hisob: Asosiy qism (20 daqiqa): · Yangi strategiyani tushuntirish (CPA) · Juftliklarda mashq qilish · O'yin orqali mustahkamlash Yakuniy qism (5 daqiqa): · Muhim fikrlarni takrorlash · Uy vazifasini tushuntirish 8.2. Differensiallashgan topshiriqlar Asosiy daraja: O'rta daraja: Murakkab daraja: 9. OTA-ONALAR BILAN HAMKORLIK 9.1. Uyda qo'llash uchun tavsiyalar Kunlik hayotdan misollar: · "5 ta piyozdan 2 tasini ishlatdik, nechtasi qoldi?" · "Har bir kishiga 3 ta kofe, 4 kishiga nechta kerak?" O'yinlar: · Oshxona hisoblari · Do'kon matematikasi · Mashina raqamlari bilan amallar XULOSA Singapur metodikasi arifmetik amallarni quyidagi prinsiplar asosida samarali o'rgatadi: 1. Konkretdan mavhumga - har bir tushunchani materiallar bilan boshlash 2. Ko'p tushunish yo'llari - har bir amalni turli strategiyalar bilan tushuntirish 3. Vizual modellar - bar diagrammalar va boshqa vizual vositalar 4. O'yinlashtirish - mashqlarni qiziqarli va rag'batlantiruvchi qilish 5. Real hayot bilan bog'lash - matematikani kundalik hayotda qo'llash
ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 164 Ushbu yondashuv nafaqat arifmetik amallarni o'rganishni osonlashtiradi, balki matematikaga bo'lgan qiziqishni ham oshiradi. O'qituvchilar CPA usulini qo'llab, o'quvchilarning tushunishini chuqurlashtirishi va ularning matematik ishonchini oshirishi mumkin. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Singapore Ministry of Education (MOE). (2020). Mathematics Syllabus Primary. Singapore: Curriculum Planning and Development Division. 2. Singapore Math Learning Center. (2022). CPA Approach in Primary Mathematics. https://www.singaporemathlearningcenter.com 3. National Institute of Education Singapore. (2021). Mathematics Education Research. https://www.nie.edu.sg 4. OECD Education Working Papers. (2020). Singapore's Mathematics Curriculum: Lessons for Other Countries. 5. TIMSS International Database. (2019). Singapore Mathematics Achievement. 6. Hasanov, J. T. (2018). Matematika o'qitishning zamonaviy usullari. Toshkent: O'zbekiston. 7. Abdullayeva, M. R. (2019). Boshlang'ich ta'limda innovatsion texnologiyalar. Toshkent: Fan va texnologiya. 8. O'zbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi. (2021). Boshlang'ich ta'lim davlat standarti. Toshkent: XTV. 9. Singapore Ministry of Education (MOE). (2020). Mathematics Syllabus Primary. Singapore: Curriculum Planning and Development Division.