ПУЛ МАССАЛАРИ ВА МОНЕТАР СИËСАТ
Abstract
Ушбу маколада пул-кредит сиëсати яъни монетар сиëсатнинг урни, монетар сиëсатнинг мохияти ва вазифалари, пул массаларини тугри бошкариш, иктисодиëтдаги инфляция даражаси, валютанинг кадрини саклаш хамда монетар сиëсатнинг иктисодий усишга таъсири куриб чикилади.
Full text
ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 170 ПУЛ МАССАЛАРИ ВА МОНЕТАР СИËСАТ Абдурахимова Хуршида Тахиржановна [email protected] Тошкент Кимë халкаро университети Наманган филиали талабаси. https://doi.org/10.5281/zenodo.17842328 Аннотация. Ушбу маколада пул-кредит сиëсати яъни монетар сиëсатнинг урни, монетар сиëсатнинг мохияти ва вазифалари, пул массаларини тугри бошкариш, иктисодиëтдаги инфляция даражаси, валютанинг кадрини саклаш хамда монетар сиëсатнинг иктисодий усишга таъсири куриб чикилади. Калит сузлар: монетар сиëсат, пул массалари, очик бозор, мажбурий захира, балюта курси, инфляция, пул-кредит сиëсати, фоиз ставкалари. ДЕНЕЖНАЯ МАССА И МОНЕТАРНАЯ ПОЛИТИКА Аннотация. В данной статье рассматриваются роль денежно-кредитной политики, сущность и задачи монетарной политики, правильное управление денежной массой, уровень инфляции в экономике, сохранение стоимости национальной валюты, а также влияние монетарной политики на экономический рост. Ключевые слова: монетарная политика, денежная масса, открытый рынок, обязательные резервы, валютный курс, инфляция, денежно-кредитная политика, процентные ставки. MONEY SUPPLY AND MONETARY POLICY Abstract. This article examines the role of monetary policy, the essence and objectives of monetary regulation, proper management of the money supply, the level of inflation in the economy, maintaining the value of the national currency, as well as the impact of monetary policy on economic growth. Keywords: monetary policy, money supply, open market, required reserves, exchange rate, inflation, monetary regulation, interest rates. КИРИШ Иктисодий баркарорлик ва усиш хар кандай давлатнинг асосий максадидир. Бу баркарорликка эришишда пул-кредит сиëсатининг яни монетар сиëсатнинг урни бекиëсдир. Пул массаларини тугри бошкариш иктисодиëтдаги инфляция даражасини пасайтириш, миллий валютани кадрини саклаш хамда ишлаб чикариш суръатларини баркарорлаштиришда мухим омил хисобланади. Монетар сиëсат-бу марказий банк томонидан иктисодиëтдаги пул массаси ва фоиз ставкаларига таъсир этиш оркали макроиктисодий баркарорликка эришишга каратилган чора-тадбирлар тизимидир. Ушбу сиëсат оркали давлат иктисодий усишини рагбатлантиради ëки ортикча инфляцияни чеклайди. Монетар сиëсатнинг мохияти ва вазифалари. Монетар сиëсатнинг асосий вазифасииктисодиëтдаги пул таклифи ва талабини мувозанатлаштиришдир. Бу оркали давлат куйидаги максадларга эришади: 1. Инфляция даражасини назорат килиш 2. Иктисодий усишни таъминлаш
ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 171 3. Ишсизликни камайтириш 4. Валюта курсини баркарор саклаш 5. Тулов балансини мувозанатлаштириш Пул массаси деганда иктисодиëтда айланиб юрган накд ва накдсиз пуллар микдори тушунилади. Агар пул массаси ортикча купайса инфляция юзага келади: агар етарли бу лмаса иктисодий фаоллик пасаяди. Шу боис монетар сиëсатда пул массасини аник хисоблаш ва бошкариш жуда мухим. Монетар сиëсатнинг асосий воситалари. Монетар сиëсатни амалга оширишда марказий банк бир нечта иктисодий инструментлардан фойдаланади. Улар куйидагилар: а) Кайта молиялаштириш ставкаси. Марказий банк тижорат банкларига кредит беришда куллайдиган фоиз ставкаси. Бу ставка оркали банк тизимидаги кредит фаоллигига таъсир курсатилади. Масалан, ставка оширилса, кредитлар кимматлашади ва пул массаси кискаради. б) Очик бозор операциялари. Марказий банк давлат кимматли когозларни сотиб олиш ëки сотиш оркали иктисодиëтдаги ликвидликни тартибга солади. Когозларни сотиб олиш пул массасини купайтириш, сотиш эса кискартириш воситасидир. в) Мажбурий захира меъëри. Тижорат банклари марказий банкда сакланиши керак булган депозит микдори. Захира меъëри оширилса-банкларда айланма пул камаяди, пасайтирилса-кредитлаш фаоллиги ортиб пул массаси купаяди. Монетар сиëсат турлари. Монетар сиëсат 2 асосий ëналишда амалга оширилади: 1) Эхтиëт (консерватив) сиëсат (Катъий сиëсат) Инфляция юкори булганда ëки иктисодий кизиб кетганда кулланилади. Бу холатда марказий банк пул таклифини чеклайди, фоиз ставкаларини оширади, кредит бериш талабини кискартиради. 2) Ишончли (экспансион) сиëсат (юмшатувчи сиëсат) Иктисодий фаоллик суст булганда, ишсизлик юкори булганда кулланилади. Марказий банк пул таклифини оширади, фоиз ставкаларини пасайтиради ва иктисодиëтни рагбатлантиради. Пул массасини бошкаришни механизмлари. Пул массасини бошкаришда асосий эътибор куйидаги курсаткичларга каратилган булади: -пул агрегатлари -инфляция даражаси -ишлаб чикариш хажми ва ялпи ички махсулот -фоиз ставкалари ва балюта курси Бу курсаткичлар оркали марказий банк иктисодий жараëнларни бахолаб тегишли чора куради. Узбекистон Республикасида монетар сиëсатнинг амалга оширилиши. Узбекистон Республикасида монетар сиëсатни амалга оширувчи асосий органУ збекистон Республикаси Марказий банкидир. Унинг асосий максади миллий валютанинг баркарорлигини таъминлаш ва инфляцияни макбул даражада ишлаб туришдан иборат.
ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 172 Сунгги йилларда Узбекистонда инфляцияни пасайтириш, миллий валютани мастахкамлаш ва тулов тизимини модернизация килишга алохида эътибор берилмокда. Монетар сиëсатда бозор механизмларини жорий этиш, очик бозор операцияларини кенгайтириш ва миллий валюта курсини эркинлаштириш каби чоралар амалга оширилади. Монетар сиëсат ва инфляция уртасидаги богликлик. Инфляция-бу товарлар ва хизматлар нархларининг узлуксиз усиб бориш жараëни. Пул массаси ортикча купайганда инфляция кучаяди. Шунинг учун марказий банк пул таклифини чегаралаш оркали инфляцияни назорат килади. Инфляциянинг юкори даражаси ахоли реал даромадларнинг камайишига ва миллий валютанинг кадрсизланишига олиб келади. Шу боис инфляцияга карши самарали монетар сиëсат хар доим долзарб ахамият касб этади. Монетар сиëсатнинг иктисодий усишга таъсири. Монетар сиëсат иктисодий усишга 2йул билан таъсир курсатади. 1. Кредит сиëсати оркали инвестиция фаоллигини ошириш. 2. Фоиз ставкалари оркали талаб ва ишлаб чикаришни рагбатлантириш. Пул-кредит сиëсатининг самарадорлиги унинг иктисодий вазиятга мос равишда ку лланишига боглик. Нотугри бошкарув иктисодиëтда стагнацияга ëки инфляциянинг ортишига олиб келиши мумкин. ХУЛОСА. Пул массаларини бошкариш мамлакат иктисодий хавфсизлигининг мухим бугинидир. Самарали монетар сиëсат оркали давлат инфляцияни чеклаб иктисодий у сишга туртки бера олади. Узбекистонда бу сохадаги ислохотлар миллий иктисодиëтни баркарорлаштириш, молия базаларини ривожлантириш ва ахоли турмуш даражасини оширишга хизмат килмокда. Монетар сиëсатдаги асосий вазифа-пул таклифини аник микдорда ушлаб туриш, фоиз ставкаларини оптималлаштириш ва иктисодий баркарорликни таъминлашдир. ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИËТЛАР. 1. Узбекистон Республикаси Марказий банкининг расмий хисоботлари 2024-2025й 2. "Монетар сиëсат асослари"-Т.Жураев. Тошкент 2023й 3. Mishkin F. S. The Economics of Money Banking and Financial Markets Pearson 2022 4. IMF Annual Report 2024 5. Узбекистон Республикаси "Марказий банк тугрисида"ги конуни 2019й