scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

राजर्षी शाहू महाराज यांचे शैक्षणिक व सामाजिक कार्यातील योगदान

कांबळे, डी.एस.

Abstract

शिक्षण हे समाज परिवर्तनाचे प्रभावी साधन आहे. समाज जीवनांच्या गरजा आशा-आकांक्षा आणि उद्दिष्टये यांच्याशी शिक्षणाचा फारच जवळचा संबंध आहे. समाजाच्या सामाजिक व सांस्कृतिक विचार प्रवाहाना योग्य वळण देण्याचे काम शिक्षणाचे आहे. मानवाची अस्मिता व अस्तित्व व्यवस्थीत ठेवून त्याला स्वाभिमानाने आणि सुखाने जगण्याचा मार्ग दाखविणे हे शिक्षणाचे महत्वाचे कार्य आहे. समाजाची सर्वागीण प्रगती करण्यासाठी समाजातील तळा गाळातील गोर गरीब जनतेला शिक्षण मिळाले पाहिजे. पण भारतीय समाजात शिक्षण घेण्याचा अधिकार मुठभर लोकांना होता त्यामुळे बहुजन समजातील विद्यार्थी शिक्षणापासून वंचित होता. शाहूंनी हरिजन व गिरिजन यांची गुलामगिरी नष्ट करून त्यांना सर्व मानवी हक्क मिळवून दिले. खरोखर बुद्धानंतर भारतात राजर्षी शाहू महाराज हाच एक राजा होऊन गेला.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 8  . . . .  ,     , Email: [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-171102 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 11(A) Pp. 8-12 November. 2025 Submitted: 15 Oct. 2025 Revised: 25 Oct. 2025 Accepted: 10 Nov. 2025 Published: 30 Nov. 2025   .  -  .     .         .  .   .     .  . :  , . 󰲐 󰰏 󰰁 󰭃   󰲆  󰱿󰱇󰲒 . 󰲓 󰲌   󰫽 󰬎󰫦,    󰭈 󰬉, 󰬉󰱳   󰬎   󰲇  󰲈 󰫰  󰰍󰫳   󰫽 󰬎󰫽 󰬉. 󰫽   󰲗   󰬴  󰬆      󰬎   󰰍 . 󰰩 󰬎󰫳   󰫵  󰫽󰰉 󰬴    󰬉. 󰭈󰫳 󰫦 󰫽 󰭓  , 󰱿 󰱿      󰬎    󰲐󰬴 󰬶 . 󰬁   󰬁   󰬁  󰭈󰫽 󰱿󰱇󰲒   󰬆 󰫽 󰬴   󰰩 󰰉 󰲐󰲈󰫦  󰲈󰫦 󰫳  󰲆 . 󰫽 󰫦  󰫦      󰫽 󰱷  󰬆 󰱮  ,  󰫦   󰭈 . 󰬉 󰰩  󰲐 󰫥   󰬉 󰫵 󰱇󰲒  󰫤 󰰉 󰰉 󰰁 󰲇    󰰩     󰱇 󰫼  󰭈󰱡 . 󰰁 󰲐  󰲐   󰲆 󰰉 󰫽 󰫦  󰱆 󰲑.  󰱮  󰰏 󰰁       󰲒  󰲐  󰲐 󰫳  󰭈, 󰫦   . 󰫽 󰰏 󰰁 󰭃  '  󰰈 󰭈󰱺  . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: . . . . ,  ,     , How to cite this article: .  . , (2025).  Journal of Research & Development, 17(11), 8-12. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 9 󰫤 󰫦 : 󰫤 󰬶󰬀 󰫵 (Education) 󰬆 . 󰫵  󰬄 󰲐  󰫵 (Educator)  󰬄     󰬄 󰫦  ,   󰫦   .   󰫦  ,     . 󰱿󰫯 : )  󰲗 󰫤 󰬆 󰱿󰱇󰫽 󰲐󰫦   󰫽󰱨󰬉 󰰤󰰌 󰫤󰱨  󰲐   󰰈 . ) 󰫽  :  󰲐󰫦 󰰀 󰫽 󰬆 󰫤 . )  󰰈 -       󰫦   󰫤 󰬀 . 󰱯 : . 󰰏 󰰁   󰬉 󰫤 󰫦 󰬅 . .   󰫤 󰫽  . . 󰬉 󰰩  󰲐 󰫥   󰬉 󰫵 󰱇󰲒  󰫤 󰫦 󰫦 󰬎󰲆 . .  󰫤 󰫦  .  󰲌   󰬀 󰭈󰬎   󰫼 󰭈  󰬇 󰬶  󰫼  . 󰫽 󰫦 󰬶, 󰫦,  ,󰫦󰭃    󰫼  .   : 󰰁  󰬁        󰫼 . 󰫽   , 󰫽󰫳   󰲓     . 󰬉 󰬎     󰫳 󰫽 󰫽󰫳 󰫽     󰫦    󰰌 ,  '󰰁'   .      󰰩󰫳    󰰁  󰫤  󰲐  . 󰫤    󰭈   󰱳󰫳   󰫳 󰬐   󰰁 󰱮 .   󰫽   󰰩   󰬐   󰰩󰰁  . 󰭈   󰫽 󰫵  . 󰫵 󰬉  󰰩 󰬆  󰰘  󰬉 󰬎  . 󰰁  󰰀  󰫤 󰭈 󰫼   󰲑. 󰫽 󰬉 󰬎 󰭈 󰫤 󰱇󰲒   . 󰲌 󰫤 󰭈 󰬋 󰬆 󰫽 󰫥 . 󰬎󰬌 󰲆 󰫼󰫳 󰲆 󰫽   󰫦  󰬎󰬌󰫳 󰬊  󰫼 󰱮  . 󰰀  󰲒 󰫦󰭈󰲑󰬴  󰫼 󰫽     ‘󰱆  ’  󰬎 󰬎. 󰫽 󰫤 󰭊󰲐  󰭉 󰫳   .  󰫤 󰫳   󰬀    . 󰬅  󰫤 󰱨  󰱿󰫥  󰰁  󰱿󰱇󰫽   .   󰬍    󰬂    󰫽    󰫽  󰫦 . 󰰁 󰭃 󰬎󰲓  󰲓󰬋 , 󰰀 󰱿, 󰬬  󰬎, 󰲒 󰭃󰫥󰫳  󰲕 󰫦  󰬶󰬉 󰬁󰬎󰱘 󰫽 󰬎 󰬉 󰬎󰫼 󰫽 󰭈  .   , 󰬬 󰰘 󰬄 󰰉   󰬴 󰫽   󰫤 . 󰰁  .  󰫽󰫳 󰫤,   󰰌󰭃 󰫦  . 󰫽 󰭃   󰫳󰫯  󰭑  󰭈󰫽 󰲑. 󰰁  '󰰏'   󰫳 󰰏 󰫤󰭃  󰲑. 󰬎󰮇󰰏  󰰘  , , 󰫦 󰫤, 󰫦      󰰍 󰰁   󰬎  . 󰬆 󰫽  ' '   .  󰭈  󰫤  󰫽 󰱆  󰬁  󰫼 󰫦 󰰁 . 󰬉 󰫦  󰫦󰬀 󰫽  󰰀  󰫽 󰬁  󰱆  󰫼 󰬉  󰫦   󰬆  󰬉 󰫵󰰘 .    󰰘 󰫵 . 󰰁  󰰀󰫳 󰫤  . 󰬆 󰬉 󰬎 󰱇󰲒󰫳  󰫤  .     󰬎󰫳 󰬀  󰬉.   󰬉 Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 10     󰫽  󰭈   󰰉.  󰫼   . 󰫽 󰭈 󰫤 󰱇󰲒   . 󰬎󰬌󰫳 󰲗 󰬎  󰫼󰫳 󰱯 󰰁  󰬎󰬌 󰬎 󰫼 . 󰫽 󰬎󰬌 󰬎󰭃 󰱿 󰫼 󰭈󰫽 󰲑,  󰬉 󰫼 󰭈󰫽 󰲑,  󰲗    . 󰬎󰬌  󰭃  󰬎󰭃 󰱿 󰫼 󰭈󰫽 󰲑. 󰱞  󰫽󰫳  󰫼 󰰈 .    󰱿󰱇󰲒 󰬉 󰬀 󰬎    󰲑. 󰬎󰬌  󰭈󰲈 󰭈󰱺 󰬋 󰬆 󰫽           󰱿 󰲑󰬉, 󰬎󰬌 󰫤 󰰈  󰬆  . 󰬎󰬌 󰲆 󰫼󰫳 󰲆 󰫽 󰫦  󰬎󰬌󰫳 󰬊  󰫼 󰱮  󰬀  . 󰫳      󰫤 󰬬  , 󰭈󰫽󰫤 󰱿 󰫤 󰬬, 󰭃  󰬉 󰬬   󰬴 󰫽 . 󰭃  󰫳   󰫦  󰫦   󰬆   󰫦 .  , ,   󰫤  󰬀, 󰫤, , 󰱳, , 󰲑󰬴  󰫰 󰫽 󰫽󰫦 󰫤󰭃󰬀 󰱨 󰬎󰰉 󰫦 . 󰬉  󰭈󰫳 󰭈    󰫽󰫳     .  󰱿 󰲆 󰬊      󰬉 󰬎  󰰎 %         󰫽󰲐  󰰈  󰬬  . 󰰁󰫳  󰫦 󰰗󰬋  󰱍󰰏 󰬬  . 󰫽  󰬎󰬌 󰬉 󰬉 󰫳  󰬀    󰰉  󰬬  󰲑󰬉. , , , 󰫦 , 󰫦  󰫽 󰲐 󰬎󰬌     󰫽 󰬉 󰬎 .   󰫽 󰲗  󰰉    󰬁  󰲑.  󰫽  󰭈  󰫼 󰱳 󰲗 . 󰰀  󰲒 󰫦 󰭈󰲑󰬴  󰫼 󰫽     '󰱆  '  󰬎 󰬎. 󰫽 󰫦󰫳   - 󰫼 󰭃 󰱮   .   󰬉 󰬎 󰫽- 󰭈  󰰈  󰱮  .  󰭈󰬎 󰲆 󰬋 󰬆 󰬉 󰬎   󰰏   󰬁 󰲑.   󰲐    󰭈󰫽󰫤    󰬉   󰱉     󰫳  󰲑.  󰬋  󰬎      .   󰫦󰫳 󰬀 󰫽 󰲌 󰬁   󰫦  󰲑. 󰫽 󰲐󰬎󰬀 󰱿󰬎  󰬉   󰫽  󰬬,   󰲒󰫳 󰰩   󰫽.  󰫦󰱿󰬎 󰫽 󰫤  󰫤, 󰰌  󰰌  , 󰫽 󰫽  󰬌 . 󰫽 󰲐 󰬆 󰫽 󰬬, 󰱞 󰫦 . 󰫽 󰭊󰲐    󰬁 󰱆 . 󰫽      . 󰰁     .   󰬬 󰫦   . 󰫽 󰰁  󰱮  .   󰰎󰫳  󰭃 󰰉 󰬁  󰫽 󰰌 . 󰫽 󰬎 󰬬 󰲑󰬉. 󰫽󰫳 , ,   󰫦 . 󰫽   󰲑.  󰬬 󰫳 󰫼  . 󰫼  . 󰫽 󰬁 󰬆 󰱆 󰬉   󰬆  󰬁   . 󰬁   󰰌 󰫦󰭃  . 󰭃 󰫽 󰭈,   󰰈   󰫦   󰫽󰫳 󰬎 󰫦   . 󰱇 󰭃 󰬆󰫼󰫳 󰰉  󰱇 󰫦 󰰏 󰰁󰫳  .  󰲇󰫳    .  󰭈 󰫽   󰭈󰲐 . 󰰀, 󰬎󰬌  󰰩  󰫼 󰫦  󰫽  󰫦 󰫽     . 󰫽 󰫽  󰭈󰫽󰫤 󰫦 . 󰬉 󰬎󰬀 󰫽  󰭈  󰭈 󰫼  󰰍  󰰏 󰰁    󰫽󰫳 󰫽 󰫦 󰬉 󰬎󰬀 󰫽        󰫼     .    󰭈  󰭈 󰫼 󰰍  󰫦       󰫽 󰫤 󰰀  󰰩   󰭃 .   󰫤  󰬁  󰫼 󰭈󰱡    󰭈  󰫽   .    .   󰫳 󰲐󰬀 " "  " 󰬶 " 󰬆  .  󰬀   󰫤  󰫽     . 󰰁  󰫦 󰫤   󰬎󰬌 󰫦  󰬉 󰬎󰬀 󰫤󰱨 󰬬 Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 11 󰫼 󰭈󰱡 , 󰲆 󰫦 󰬀 󰫤  󰬆 󰫽   .  󰬁   󰰁   󰭈󰱡 . 󰰁 󰬉 󰬎 , 󰭃, 󰭃,   󰬎  󰫤󰭃  󰭑  󰫽 󰭈󰫽 󰫼 󰫽󰫦 . 󰰏 󰰁    󰰘 󰫵 . 󰫽 󰬉 󰫵 󰭈 󰫤 󰱇󰲒   . 󰲌 󰫤 󰭈 󰬋 󰬆 󰫽 󰫥 . 󰬎󰬌 󰲆 󰫼󰫳 󰲆 󰫽 󰫦  󰬎󰬌󰫳 󰬊  󰫼 󰲆 󰱮  󰬀  . 󰫳      󰫤 󰬈   , 󰭈󰫽󰫤 󰱿 󰫤 󰬬, 󰭃  󰬉 󰬬 , 󰰀 󰱳󰫾󰰩 󰲑 , 󰬎 󰫳  󰬎   󰬴 󰫽 . 󰰁    󰫵 󰫦 . 󰫽      󰫼 󰭈󰱡 .        󰰉    󰭈󰱡  .   󰭈   󰫳 󰫼  󰰉 .     󰭈󰱡 .  󰭃  󰭈󰱡  .  󰰉  󰫤  : * 󰬋󰫮󰲐  󰲛  () * 󰲑  󰲛 () *  󰲓 󰱳󰰏  () * 󰬎 󰲛 () *  󰫮󰫦 󰬎 () * 󰫥 󰫤  󰲛 () * 󰭑  󰲛 () *  󰭊󰲍  () * 󰭑 󰬎  󰬎 󰭊󰲍 󰱳󰰏  () *  󰬵󰲀 󰬎 () * 󰬎 󰭈 󰱳󰰏  () * 󰫦 󰰉 () 󰱇 󰭃 󰬆󰫼󰫳 󰰉  󰱇 󰫦 󰰏 󰰁󰫳  .  󰲇󰫳    .  󰭈 󰫽   󰭈 . 󰰀, 󰬎󰬌  󰰩  󰫼 󰫦  󰫽  󰫦 󰫽     . 󰫽 󰫽  󰭈󰫽󰫤 󰫦 . 󰰁 󰭃 󰬎󰲓 󰁰󰬁 󰲓󰬋 ’ 󰬎, 󰰀 󰱿 󰬎, 󰫳  󰲗, 󰬬󰫳  󰬎 󰬎, 󰬬 󰰘 󰬄 󰰉   󰬴 󰫽 󰬉 󰬎 . , 󰱳,   󰫤󰭃 󰰐  󰭈 . 󰫳 󰲒 󰫽  󰲔 󰲑.    󰭃󰫥  󰫼 󰫽 ‘󰲕 󰫦 󰁰󰬶󰬉 󰬁󰬎󰱘’ 󰬎 .  󰫽 󰫼 󰰍 󰫤  󰬍  󰬍         . 󰰏 󰰁 󰬉 󰬎 , 󰭃, 󰭃,   󰬎  󰫤󰭃  󰭑  󰫽 󰭈󰫽 󰫼 󰰍 󰫦 .       󰰘 󰬍 .         󰬉 ‘󰬁 ’ 󰫳 󰬉    󰰁   . 󰬉 󰬎 󰫦 󰬎 .   󰬎: 󰰁 󰬉  󰫳 󰫦 󰲒󰰏   󰭈 ! 󰰁     󰬁󰲑 󰲇 ‘ 󰬁 󰲑’ 󰬆  . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 12 󰫦 )  󰲒: 󰰏 󰰁 󰭃 - 󰬂 󰭈,  ,  . )  . .  : 󰰁  󰬶 - 󰲇  󰭈, 󰬉. )  . .  : 󰰏 󰰁 󰭃  󰫤 - 󰱮 󰭈,. ) .. 󰫦 : 󰰏 󰰁:  -  󰭈, 󰬉. )  :  󰰁 󰭃-  󰬁, 󰭈 󰰌,  󰬎  ) 󰫵  :- 󰭈,  )   󰭈,  ) www.google.