VERTUAL PROTOTIPLASHNING AN'ANAVIY TIKUV TEXNOLOGIYASIGA TA'SIRI

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 20235.384, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 18 VERTUAL PROTOTIPLASHNING AN’ANAVIY TIKUV TEXNOLOGIYASIGA TA’SIRI t.f.f.d (PHD) Xomidov Voxidjon Obidovich Farg‘ona davlat texnika universiteti Raxmonova Sarvinozxon Abrorjon qizi M30-24 guruh magistr talabasi [email protected] M30-24 guruh talabasi Ibrohimova Durdona Muxsinjon qizi Annotatsiya: Ushbu maqolada virtual prototiplash texnologiyalarining an’anaviy tikuv ishlab chiqarishi, dizayn jarayonlari, material sarfi, prototip tikish bosqichlari va mahsulotni tayyorlash sikliga ta’siri ilmiy jihatdan o‘rganiladi. Virtual prototiplashning tikuv sanoatiga integratsiyasi natijasida dizaynerlik jarayonlari soddalashgani, prototip tikish bosqichlari kamaygani va mahsulotning yakuniy sifatini nazorat qilish imkoniyatining oshgani aniqlangan. Kalit so‘zlar: virtual prototiplash, 3D kiyim modeli, mato simulyatsiyasi, virtual fitting, an’anaviy tikuv texnologiyasi, konstruktsiya, raqamli moda, dizayn jarayoni, mato sarfi optimallashtirish. Аннотация: В статье рассматривается влияние технологий виртуального прототипирования на традиционные процессы швейного производства. Анализируется, как 3D-моделирование одежды, физическое моделирование ткани, виртуальная примерка и цифровое конструирование изменяют классические методы дизайна, построения лекал, планирования материалов и разработки прототипов. Полученные результаты показывают, что виртуальное прототипирование значительно оптимизирует дизайн-итерации, снижает себестоимость и способствует устойчивому и современному развитию швейной индустрии. Ключевые слова: виртуальное прототипирование, 3D-моделирование одежды, цифровая мода, физическое моделирование ткани, виртуальная примерка, традиционная швейная технология, построение лекал, эргономическая посадка, оптимизация материалов. Annotatsion: This article analyzes the impact of virtual prototyping technologies on traditional garment manufacturing processes. The study explores how 3D garment simulation, fabric physics modeling, virtual fitting, and digital construction workflows transform classical design, patternmaking, material planning, and prototype development. The findings show that virtual prototyping significantly optimizes design iterations, lowers cost, and supports sustainable and modernized textile manufacturing. Keywords: virtual prototyping, 3D garment simulation, digital fashion, fabric physics, virtual fitting, traditional sewing technology, patternmaking, ergonomic fit, material optimization. KIRISH Zamonaviy tikuv sanoati oxirgi yillarda chuqur raqamli transformatsiya jarayonini boshdan kechirmoqda. Kiyim dizayni, konstruktsiya, prototip yaratish va mahsulotni bozorga chiqarish jarayonlari o‘tgan asrlarda to‘liq fizik mehnatga asoslangan bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda bu bosqichlarning yarmi virtual muhitga ko‘chib bormoqda. Virtual prototiplash shular qatorida tikuv sanoatining eng muhim texnologik yutuqlaridan biri bo‘lib, u an’anaviy dizayn usullariga nisbatan ko‘plab afzalliklarni taqdim etadi. Avvalgi davrlarda kiyim modelini yaratish bir necha marta fiziki ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 20235.384, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 19 maket tikish, uni avtarantropometrik moslik bo‘yicha sinash, konstruktiv xatoliklarni bartaraf etish, qayta tikish va qayta o‘lchash kabi murakkab, ko‘p bosqichli va juda vaqt talab qiluvchi jarayonni o‘z ichiga olgan. Har bir kichik xato dizaynerdan andazalarni qayta chizishni, konstruksiyani qayta hisoblashni va prototipni qaytadan tikishni talab qilgan. Bundan tashqari, an’anaviy prototiplash jarayonida mato sarfi ko‘pincha optimallashmagan holatda bo‘ladi, chunki texnologik xatoliklar, noto‘g‘ri joylashtirilgan andaza bo‘laklari yoki tikuv tizmalaridagi kichik noaniqliklar material yo‘qotilishiga olib keladi. Virtual prototiplash esa ushbu jarayonlarga tubdan boshqacha yondashadi. Unda kiyimning 3D modeli, matoning fizik xususiyatlari, tananing antropometrik parametrlari, tikuv yo‘llari, choklar, bukilishlar va elastik xususiyatlar real fizik muhitga juda yaqin tarzda simulyatsiya qilinadi. Natijada dizayner fizik prototipni tikmasdan turib, virtual maket yoki 3D kiyim modelini sinab ko‘rishi, kerakli o‘zgarishlarni darhol kiritishi va konstruktsiyani optimallashtirishi mumkin bo‘ladi. Ushbu maqola aynan virtual prototiplashning an’anaviy tikuv texnologiyalariga qanchalik ta’sir qilayotgani, uning samaradorligi, iqtisodiy foydasi va texnologik ustunliklarini ilmiy nuqtai nazardan yoritadi. ASOSIY QISM Virtual prototiplash texnologiyasining tikuv sanoatiga ta’siri bir nechta asosiy yo‘nalishlarda kuzatiladi. Ulardan eng birinchisi - dizayn jarayonining soddalashuvi va tezlashuvi. An’anaviy jarayonda dizayner eskiz yaratadi, konstruktor uning asosida andaza tayyorlaydi, tikuvchi esa prototipni tikib beradi. Virtual prototiplashda esa ushbu jarayonlarning barchasi bitta muhitda, bitta tizim ichida birlashtirilgan. CLO3D, Marvelous Designer, Browzwear kabi dasturlar dizaynerga kiyimning 3D modelini bir vaqtning o‘zida yaratish, mato turini tanlash, tikuv chiziqlarini ko‘rsatish, chok turlarini belgilash va draping natijasini bir lahzaning o‘zida ko‘rish imkonini beradi. Dizayner eskizdan konstruktsiyaga, konstruktsiyadan prototipga o‘tish bosqichlarini uzluksiz bajaradi. Bu esa an’anaviy jarayonda bir necha kun talab qilgan ishni atigi bir necha soatga tushiradi. 1-rasm Virtual prototiplashning an’anaviy tikuv texnologiyalariga ta’sirining ikkinchi muhim jihati - mato iqtisodi. Real prototip tikishda dizayner yoki konstruktor ko‘pincha turli xil bo‘laklarni qaytaqayta joylashtirishga majbur bo‘ladi. Virtual muhitda esa andaza bo‘laklarini joylashtirish jarayoni avtomatlashtirilgan bo‘lib, dastur eng optimal joylashuvni taklif qiladi. Natijada mato sarfi 10-20 % ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 20235.384, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 20 gacha tejanishi mumkin. Bundan tashqari, dizayner virtual modelda choklar yotishi, bukilish chiziqlari, kesim simmetriyasi va matoning tana bo‘ylab taranglashuvi kabi parametrlarni ko‘rib chiqishi mumkin. Virtual prototiplashning uchinchi jihati - ergonomik moslik. An’anaviy texnologiyada kiyim inson tanasida qanday o‘tirishini ko‘rish uchun prototipni tanadagi modeli yoki manekenga kiyish zarur bo‘ladi. Virtual prototiplashda esa avatar antropometrik modeli yordamida odamning tanasi o‘lchamlarining har bir parametri aniqlik bilan berilishi mumkin. Matoning fizik modeli avatar ustiga tushirilganda, draping natijasida mato qanday cho‘zilishi, qayerda ortiqcha bo‘shliq hosil bo‘lishi, qayerda qattiq taranglashuv sodir bo‘lishi darhol ko‘rinadi. Bu konstruktiv xatolarni juda qisqa vaqt ichida bartaraf etishga imkon beradi. Ayniqsa kiyimning yelka, bel, ko‘krak, yon qism yoki yeng sohalaridagi moslik aniqligi jihatdan bu jarayon juda muhimdir. 2-rasm. Virtual prototiplashning to‘rtinchi jihati - tayyor kiyimning sifatini oldindan baholash. Virtual fitting texnologiyasi orqali dizayner yoki texnolog kiyim shaklining qanday o‘zgarishini, harakat paytida matoning qanday harakatlanishini, tikuvlar qanday ta’sir ostida qolgani va choklarda deformatsiya yuzaga kelishini oldindan ko‘rishi mumkin. Bu esa an’anaviy texnologiyadagi “tikib ko‘ramiz, keyin ko‘ramiz” yondashuvini butunlay o‘zgartiradi. Masalan, sport kiyimlari, ish kiyimlari yoki maxsus texnik kiyimlarda harakat erkinligi muhim bo‘lgani uchun virtual fitting bunday kiyimlarni sinash jarayonini sezilarli darajada yaxshilaydi. Virtual prototiplashning tikuv texnologiyasiga ta’sirining beshinchi muhim omili - ishlab chiqarish siklining qisqarishi. Avval bir modelni bozorga chiqarish uchun o‘rtacha uch-to‘rt marta fizik prototip tayyorlanishi talab qilingan bo‘lsa, virtual prototiplash bu jarayonni bir martagacha qisqartirishi mumkin. Buning natijasida ishlab chiqarish jarayonida sarflanayotgan vaqt, pul, mehnat, energiya va material resurslari ancha iqtisod qilinadi. Eng qizig‘i shundaki, virtual prototiplash jarayoni nafaqat dizayner yoki konstruktor uchun qulaylik yaratadi, balki marketing bo‘limiga ham yordam beradi. Masalan, hali real tikilmagan kiyim modeli virtual ko‘rinishda xaridorga taqdim etilishi va oldindan buyurtmalar yig‘ilishi mumkin. Virtual prototiplashning an’anaviy texnologiyaga ta’siri nafaqat iqtisodiy, balki ekologik jihatdan ham katta ahamiyatga ega. Real prototiplar tikilmagani uchun qolgan mato bo‘laklari, chiqindi materiallar, ortiqcha elementlar soni kamayadi. Sanoat miqyosida olganda, virtual ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 20235.384, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 21 prototiplash chiqindilarni 30 % gacha kamaytirishi mumkin. Bundan tashqari, bir nechta prototiplar tikilmasligi natijasida tikuv mashinalari, bug‘lab ishlov berish uskunalari, yorug‘lik, isitish, sovutish kabi jarayonlarda energiya sarfi kamayadi. Virtual prototiplashning an’anaviy texnologiyaga ta’sirini yanada aniqroq ko‘rish uchun o‘quv jarayonida ham uni qo‘llash mumkin. Talabalar avval kichik modellarda, qog‘ozda yoki arzon matolarda prototip tikish orqali o‘z malakasini oshirishgan bo‘lsa, hozir CLO3D kabi dasturlar orqali real modellashtirishga juda yaqin virtual kiyim yaratish imkoniyatiga ega bo‘lishmoqda. Bu esa o‘quv jarayonini modernizatsiya qilish, talabalarni bozorga moslashtirish, zamonaviy bilimlar berish va texnologik ko‘nikmalar yaratish nuqtai nazaridan juda katta ustunlikdir. 3-rasm Virtual prototiplash ishlab chiqarishning raqamli ekotizimiga ulanishi ham an’anaviy texnologiyani o‘zgartirmoqda. Masalan, andaza bo‘laklarini avtomatik lazer kesish mashinalariga yuborish, 3D texnologiyalarni ERP va CAD/CAM tizimlari bilan bog‘lash, mato sarfini optimallashtirish, ishlab chiqarish quvvatini boshqarish kabi jarayonlar virtual prototiptan boshlab raqamli shaklda amalga oshirilmoqda. Bu esa tikuv sanoatini to‘liq raqamlashtirilgan ishlab chiqarish modeliga yaqinlashtiradi. XULOSA Virtual prototiplash texnologiyasining an’anaviy tikuv jarayonlariga ta’siri juda keng ko‘lamda bo‘lib, u dizayn, konstruktsiya, material sarfi, ishlab chiqarish, ergonomika va bozorga chiqish tezligi kabi barcha asosiy yo‘nalishlarda o‘z aksini topadi. Virtual texnologiyalar yordamida prototip tayyorlash jarayoni sonlar bo‘yicha 3-4 martadan 1 martagacha qisqaradi, mato sarfi 10-20 % gacha tejaydi, konstruktsiya xatolari ancha kamayadi, ergonomik moslik aniqligi oshadi va ishlab chiqarish sikli tezlashadi. Shu bilan birga, virtual prototiplash tikuv sanoatini ekologik jihatdan barqaror qiladi, chunki chiqindi miqdori sezilarli darajada kamayadi. Bu esa moda sanoatining kelajakda raqamli, energiya tejamkor, resurslarni oqilona ishlatadigan sanoat turiga aylanishi uchun muhim zamin yaratadi. Virtual prototiplash nafaqat dizayn jarayonining kelajagi, balki butun tikuv sanoati texnologik yangilanishining asosiy yo‘nalishi hisoblanadi. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261, 2022-2.889, 20235.384, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 22 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Volino P., Magnenat-Thalmann N. Virtual Clothing: Theory and Practice. Springer. 2. Liu Y., Wang H. Physics-Based Cloth Simulation in Digital Garment Design. ACM SIGGRAPH. 3. CLO Virtual Fashion Inc. CLO3D User Documentation. 4. Korobova E., Petrova L. 3D Garment Simulation in Modern Production. Textile Science Journal. 5. Browning K. Parametric Pattern Making and 3D Fit Technology. Wiley. 6. Marvelous Designer. Technical User Guide. 7. Nealen A., Müller M. Mesh Flattening and Optimization Algorithms. SIGGRAPH Lecture Notes. 8. ISO 7250:2017. Human anthropometric measurement standards. 9. Nurbekov A., Rahimova Sh. Raqamli Moda Texnologiyalari va Virtual Konstruksiya. Toshkent, 2021. 10. Mirboboeva G., Isroilova N., Rakhmonova M. A COMPARATIVE ANALYSIS OF FLAX FIBRE FOR INDUSTRIAL APPLICATIONS //Western European Journal of Modern Experiments and Scientific Methods. – 2024. – Т. 2. – №. 10. – С. 11-16. 11. Tursumatova S., Tursunov D., Isroilova N. Research on the Production of Special Clothing for Car Repair Workers, Taking into Account Human Ergonomic Characteristics //Eurasian Research Bulletin. – 2023. – Т. 17. – С. 204-209. 12. Isroilova N. RESEARCH ON THE PRODUCTION OF MEDICAL SUITS BASED ON FLAX FIBER FABRICS //Journal of science-innovative research in Uzbekistan. – 2025. – Т. 3. – №. 6. – С. 405-409. 13. Isroilova N. ANALYTICAL STUDY AND FORMATION OF THE ASSORTMENT OF WOMEN'S LIGHTWEIGHT CLOTHING //Journal of science-innovative research in Uzbekistan. – 2025. – Т. 3. – №. 6. – С. 445-451. 14. Nozimjonovna, O. I. (2022). CONSTRUCTIVE ANALYSIS OF MODERN CIRCULAR NEEDLE KNITTING MACHINES. American Journal Of Applied Science And Technology, 2(06), 75-79.