ONA TILINI O'QITISH METODIKASI, O'ZBEK TILI VA TILSHUNOSLIK NAZARIYASI

ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 12 125 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17871473 ONA TILINI O‘QITISH METODIKASI, O‘ZBEK TILI VA TILSHUNOSLIK NAZARIYASI Ro‘zmetova Sevinchoy Alisher qizi “Ingliz tili nazariyasi va amaliyoti kafedrasi” CHDPU talabasi e-mail: [email protected] Ilmiy rahbar: Axmedov Hasan Uzairovich e-mail: [email protected] ANNOTATSIYA Ona tili o‘qitish metodikasi, o‘zbek tili va tilshunoslik nazariyasi o‘zaro bog‘liq bo‘lib, ta’lim jarayonida muhim rol o‘ynaydi. O‘zbek tilini o‘qitishda zamonaviy metodlar va innovatsion yondashuvlar talab etiladi. Ushbu maqolada ona tilini o‘qitishning asosiy metodikalari, o‘zbek tilining xususiyatlari va tilshunoslik nazariyasi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ta’lim tizimidagi o‘zgarishlar va o‘qitish jarayonini yaxshilashga qaratilgan innovatsiyalar taqdim etiladi. Kalit so‘zlar: ona tili, metodikalar, o‘zbek tili, tilshunoslik, innovatsiyalar. Ona tili — har bir millatning ajralmas qismi bo‘lib, u milliy madaniyatni, tarixni va an’analarni o‘zida mujassamlashtiradi. O‘zbek tili, o‘z navbatida, o‘zbek xalqining madaniy merosini saqlab qolishda va avloddan-avlodga yetkazishda muhim ahamiyatga ega. O‘qitishda ona tilini o‘rganish esa nafaqat tilning o‘zini, balki uning fonetik, leksik va grammatik jihatlarini ham o‘z ichiga oladi. Shu sababli, ona tili o‘qitish metodikasini o‘rganish, o‘zbek tilining rivojlanishida muhim ahamiyatga ega. ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 12 126 Ona tili o‘qitish metodikasi — bu o‘quv jarayonida o‘quvchilarga tilni o‘rganishga yordam beruvchi tizimdir. An’anaviy metodlar, masalan, o‘qituvchining darsda faol ishtiroki, ma’ruza va tushuntirishlardan iborat bo‘lsa, zamonaviy metodlar interaktiv usullar va multimedia vositalarini o‘z ichiga oladi. O‘qituvchilar, o‘z navbatida, o‘z bilim va tajribalarini oshirib borishlari zarur, chunki bu ularning o‘quvchilarga effektli ta’lim berishlariga yordam beradi. Ona tili o‘qitish metodikasi — bu o‘quv jarayonida o‘quvchilarga tilni o‘rganishga yordam beruvchi tizimdir. O‘qitish metodlari o‘quvchilarning kognitiv qobiliyatlariga, yoshiga va o‘rganish uslubiga mos ravishda tanlanadi. O‘qitish jarayonida qo‘llanadigan metodlar quyidagilardan iboratdir: An’anaviy metodlar - o‘quvchilarga nazariy bilimlarni berishga qaratilgan. Bu metodlar orqali o‘qituvchi o‘quvchilarga mavzuni tushuntirib, ularni savollar bilan jonlantirishi mumkin. An’anaviy metodlar orasida: Ma’ruzao‘qituvchi tomonidan dars davomida ma’ruzalar o‘qilishi. Bu metod o‘quvchilarga nazariy bilimlarni berish uchun samarali bo‘lishi mumkin, lekin faqat bitta tarafi. Savol-javob - o‘qituvchi tomonidan berilgan savollarga o‘quvchilar javob berishlari talab qilinadi. Bu metod o‘quvchilarning fikrlarini shakllantirishga yordam beradi. Zamonaviy metodlar - zamonaviy metodlar esa o‘quvchilarning faol ishtirokini oshirishga qaratilgan. O‘qituvchi o‘quvchilarga ko‘proq amaliy mashg‘ulotlar va interaktiv darslar o‘tish orqali ularning qiziqishini oshiradi. Zamonaviy metodlar orasida: guruhli ishlash - o‘quvchilar kichik guruhlarga bo‘linib, birgalikda muammolarni hal qilishga harakat qilishadi. O‘zbek tili — o‘ziga xos fonetik, leksik va grammatik xususiyatlarga ega bo‘lgan turkiy til. O‘zbek tilining rivojlanishi tilshunoslik nazariyasi doirasida ko‘rib chiqiladi. O‘zbek tilining tadqiqotlari, leksik va sintaktik jihatlari, shuningdek, uning fonetik xususiyatlari tilshunoslik nazariyasining muhim tarkibiy qismlaridir. O‘zbek tilini o‘qitishda, uning xususiyatlarini bilish va tushunish muhimdir. O‘zbek tili — o‘ziga xos fonetik, leksik va grammatik xususiyatlarga ega bo‘lgan turkiy til. O‘zbek tilining ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 12 127 rivojlanishi tilshunoslik nazariyasi doirasida ko‘rib chiqiladi. O‘zbek tilining tadqiqotlari, leksik va sintaktik jihatlari, shuningdek, uning fonetik xususiyatlari tilshunoslik nazariyasining muhim tarkibiy qismlaridir. O‘zbek tilining fonetik xususiyatlari, masalan, undosh va unli tovushlarning talaffuzi, o‘zbek tilining o‘ziga xosligini belgilaydi. Leksik jihatdan esa, o‘zbek tili turli manbalardan, jumladan, arab, fors va rus tillaridan so‘zlar qabul qilgan. Grammatik jihatlari esa turkiy tillarning umumiy qonuniyatlariga muvofiq keladi, lekin o‘ziga xos qoidalari ham bor. Fonetika: o‘zbek tilida 28 ta undosh va 9 ta unli tovush mavjud. Ularning talaffuzi va bir-biri bilan bog‘lanishi o‘zbek tilining fonetik xususiyatlarini belgilaydi. Masalan, undoshlarning qattiq va yumshoq talaffuzi. Leksika: o‘zbek tilining leksik boyligi juda keng. O‘zbek tilida ko‘plab sinonimlar mavjud bo‘lib, bu esa o‘z fikrini turli usullar bilan ifoda etish imkonini beradi. Shuningdek, o‘zbek tilida ko‘plab frazeologik birikmalar va maqollar ham mavjud. Zamonaviy ta’lim tizimida o‘zgarishlar mavjud bo‘lib, ular o‘zbek tilini o‘qitishda innovatsion yondashuvlarni talab qiladi. Interaktiv darslar, multimedia vositalari va zamonaviy texnologiyalarni qo‘llash o‘quvchilarning qiziqishini oshirishi va o‘rganish jarayonini yanada samarali qilishga yordam beradi. Ta’limda innovatsiyalar, o‘quvchilarning ona tiliga bo‘lgan qiziqishini oshirish va ularni tilni o‘rganishga rag‘batlantirishga xizmat qiladi. Interaktiv metodlar - interaktiv metodlar o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydi. O‘quvchilar guruhlarga bo‘linib, muayyan mavzular ustida ishlaydi va bir-birlari bilan fikr almashadi. Bu jarayon o‘quvchilarning muloqot qobiliyatini rivojlantiradi va ularni faollashtiradi. Muammoli o‘rganish - o‘quvchilarga muammoli vaziyatlar berilib, ularni hal qilishga undaydi. Bu jarayon mantiqiy fikrlash va ijodkorlikni rivojlantiradi. ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 12 128 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. - Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti, 2006-2008. 2. Abdurahmonov, G‘., Mahmudov, N. O‘zbek tili va adabiyoti o‘qitish metodikasi. - Toshkent: O‘qituvchi, 1996. 3. Yo‘ldoshev, Q., Azizov, A. O‘zbek tili o‘qitish metodikasi. - Toshkent: Fan, 2005. 4. Hojiyev, A. Tilshunoslikka kirish. - Toshkent: O‘zbekiston, 2008.