ERTAKLAR ASOSIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING NUTQ MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH

SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 10 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17846781 ERTAKLAR ASOSIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING NUTQ MADANIYATINI SHAKLLANTIRISH Ergasheva Dilnavoz Ravshanovna Xalqaro Nordik Universiteti Ta’lim tarbiya nazariyasi va metodikasi (maktabgacha ta’lim) ANNOTATSIYA Ushbu maqolada ertaklardan foydalanishning maktabgacha yoshdagi bolalar nutq madaniyatini shakllantirishdagi o‘rni, metodik yondashuvlari va samaradorlik omillari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida bolalarning lug‘at boyligi, grammatik qurilish, ifodali nutq, dialog va monolog ko‘nikmalari shakllanishi jarayonida ertaklarning o‘ziga xos ta’siri o‘rganildi. Natijalar ertak asosidagi ta’lim nutqni rivojlantirishda eng samarali metodlardan biri ekanligini ko‘rsatdi. Kalit so‘zlar: ertak, nutq madaniyati, maktabgacha yosh, og‘zaki nutq, ifodali o‘qish, lug‘at boyligi. KIRISH Maktabgacha yoshdagi bolalarning nutq madaniyatini shakllantirish zamonaviy pedagogika oldida turgan eng muhim vazifalardan biridir. Chunki nutq — bolaning tafakkuri, muloqot tajribasi, emotsional rivojlanishi va ijtimoiylashish jarayonining asosiy ko‘zgusidir. Bola nutqi qanchalik ravon, boy va ifodali bo‘lsa, uning o‘z fikrini aniq bayon qilish, atrofdagilar bilan samarali muloqotga kirishish imkoniyati shunchalik keng bo‘ladi. Shu bois maktabgacha ta’lim muassasalarida nutq madaniyatini rivojlantirishning samarali metodlarini izlash va amaliyotga joriy etish dolzarb masalalardan hisoblanadi. Ushbu yo‘nalishda eng qadimiy va ayni paytda eng SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 11 samarali vositalardan biri bu — xalq ertaklari va mualliflik ertaklaridir. Ertaklar bolalarning nutqiy faoliyatini tabiiy, qiziqarli va mazmunli tarzda rivojlantiruvchi boy manba bo‘lib xizmat qiladi. Ertaklar bolalarning lingvistik tajribasini boyitadi, obrazli fikrlashni shakllantiradi, lug‘at zaxirasini kengaytiradi va grammatik tuzilmalardan to‘g‘ri foydalanishga yordam beradi. Ertak kompozitsiyasi, takrorlar, dialoglar, voqealar ketma-ketligi bolalarning nutqni mantiqiy qurish ko‘nikmalarini mustahkamlaydi. Ertakni tinglash jarayonida bolalar faol idrok qiladi, umumlashtirish va tasavvur qilish mexanizmlari ishlab chiqiladi. Qayta hikoya qilish esa monologik nutqning shakllanishida muhim o‘rin tutadi. Bolalar ertak qahramonlari ovozini, harakat uslubini taqlid qilish orqali fonetik ko‘nikmalarini, talaffuz aniqligini, intonatsion ifodaliligini rivojlantiradi. Maktabgacha yosh nutq taraqqiyotining eng faol bosqichi sanaladi. Bu davrda tilning fonetik, leksik va grammatik tizimlari faol ravishda shakllanadi. Ertaklar shu jarayonni qo‘llab-quvvatlabgina qolmay, balki uni tabiiy ravishda jadallashtiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ertak asosida olib borilgan mashg‘ulotlar bolalarning muloqotga kirishish qobiliyatini kuchaytiradi, nutqiy faollikni oshiradi va ularning o‘zini nutq orqali ifoda etish ehtiyojini qo‘zg‘atadi. Ertakning ta’sirchanligi uning obrazlilik, syujetlilik, musiqiylik va ifodaviylik kabi xususiyatlari bilan belgilanadi. Ertakni tinglagan bola o‘z ongida jonli tasvir yaratadi, qahramonlarning harakatlarini his etadi, voqealarning rivojiga emotsional tarzda munosabat bildiradi. Bu jarayon ichki nutqni faol harakatga keltiradi, so‘z va iboralarni eslab qolishni osonlashtiradi. Ayni paytda ertaklar axloqiy tarbiyaning ham muhim manbai bo‘lib, nutq madaniyati bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan madaniyatli muloqot, hurmat, xushmuomalalik, dialog madaniyati kabi fazilatlarni shakllantiradi. Maktabgacha ta’lim muassasalarida ertak bilan ishlashning turli metodlari mavjud: ifodali o‘qish, dramatizatsiya, rolli ijro, qo‘g‘irchoqlar orqali sahnalashtirish, ertakni davom ettirish, ertak asosida jonli dialog tashkil etish, ijodiy qayta hikoya qilish va boshqalar. Bu metodlar bolalarda so‘z boyligini oshiradi, matn bilan ishlash SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 12 ko‘nikmalarini rivojlantiradi, nutq strukturasi va grammatik qurilishini mustahkamlaydi. Ayniqsa sahnalashtirish elementi bolalarning nutqiy faoliyatini kuchli rag‘batlantiradi, ular o‘z nutqiga emotsional rang berishga intiladilar, intonatsiya, pauza va artikulyatsiyani ongli tarzda qo‘llay boshlaydilar. Shuningdek, ertaklar bolalarda eshituv idrokini, xotirani, nutqiy diqqatni, assotsiativ fikrlashni kuchaytiradi. Bolalarning psixologik rivojlanishida ertak terapiyasi alohida o‘rin tutadi: ertak orqali bola o‘zini qahramon bilan qiyoslaydi, qiyinchiliklarni yengish, to‘g‘ri qaror qabul qilishni o‘rganadi. Bu jarayon nutqiy izchillikni ham rivojlantiradi, chunki bola voqeani mantiqiy bog‘lanishda qayta hikoya qilishga intiladi. Shu bois ertakni maktabgacha ta’limda nutq madaniyatini shakllantirishning markaziy vositasi sifatida tizimli qo‘llash ilmiy-amaliy jihatdan ayni muddaodir. METODOLOGIYA Mazkur tadqiqotda ertaklar asosida maktabgacha yoshdagi bolalarning nutq madaniyatini shakllantirish jarayonini chuqur o‘rganish, tahlil qilish va ilmiy asoslash maqsadida bir nechta metodlardan kompleks tarzda foydalanildi. Metodologik yondashuvning bunday ko‘lamli tanlanishi tadqiqot natijalarining ishonchliligi va amaliy ahamiyatini oshirishga xizmat qildi. Avvalo, nazariy tahlil usuli orqali bolalar nutqini rivojlantirishga doir ilmiy adabiyotlar, psixologik-pedagogik tadqiqotlar, lingvodidaktika bo‘yicha konsepsiyalar chuqur o‘rganildi. Xususan, Vigotskiy, Ushinskiy, Elkonin kabi olimlarning bolalar nutqining rivojlanishi haqidagi ilmiy qarashlari, zamonaviy maktabgacha ta’lim standartlari, nutq madaniyati tushunchasining tarkibiy qismlari va ertakning pedagogik ahamiyatiga doir manbalar tahlil qilindi. Ushbu tadqiqotlar ertakning nafaqat badiiy asar sifatidagi funksiyasini, balki nutqiy faoliyatning shakllanishidagi o‘rni va psixologik rivojlantiruvchi ta’sirini ochib berishga imkon yaratdi. Keyingi bosqichda pedagogik kuzatuv metodi qo‘llanildi. Bu metod orqali maktabgacha ta’lim muassasalarida o‘tkazilgan mashg‘ulotlar jarayoni, SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 13 tarbiyachilarning ertakdan foydalanish usullari, bolalarning mashg‘ulotga bo‘lgan munosabati, nutqiy faolligi va ishtiroki bevosita kuzatildi. Kuzatuvlar davomida bolalarning ertaklarni tinglash, tushunish, qayta hikoya qilish va sahnalashtirish jarayonlaridagi tabiiy nutqiy reaksiyalari qayd etildi. Bu esa tadqiqotga real amaliy materiallar taqdim etdi va ertakning bolalar nutqi rivojiga qanchalik ta’sir ko‘rsatishini aniqlashga yordam berdi. Tadqiqotning eng muhim bosqichlaridan biri — eksperimental metod bo‘lib, u ikki oylik maxsus tuzilgan mashg‘ulotlar dasturi asosida amalga oshirildi. Eksperimentga 5–6 yoshli 20 nafar maktabgacha yoshdagi bola jalb qilindi. Mashg‘ulotlar haftasiga uch marotaba, 25–30 daqiqadan o‘tkazildi. Dastur mazmunida xalq ertaklari (“Zumrad va Qimmat”, “Uch oq uloq”, “Bo‘riboy”), mualliflik ertaklari, mini-dialoglar, dramatizatsiya va rolli ijro elementlari, ertak asosida muloqot tashkil etish, personajlar nutqini takrorlash va ijodiy qayta hikoya qilish kabi topshiriqlar o‘rin oldi. Har bir mashg‘ulot bolalarning yosh xususiyati, psixologik tayyorgarligi va nutqiy faolligini hisobga olgan holda tuzildi. Mashg‘ulotlardan ko‘zlangan maqsad — bolalarning lug‘atini boyitish, monologik va dialogik nutqini rivojlantirish, mantiqiy ketma-ketlikni shakllantirish, talaffuz, intonatsiya va emotsional ifodalilikni yaxshilash edi. Eksperimentdan avval va undan so‘ng diagnostika o‘tkazildi. Diagnostika jarayonida bolalarning lug‘at boyligi, nutqning grammatik tuzilishi, bog‘lanishli nutqni qurish ko‘nikmalari, tovush madaniyati, intonatsion ifodali o‘qish va hikoya qilish darajasi maxsus testlar yordamida baholandi. Suhbat usuli orqali bolalarning ertakdagi voqealarni tushunishi, obrazlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni anglay olishi, o‘z fikrini mustaqil bayon qila olish ko‘nikmalari tahlil qilindi. Yuqoridagi metodlar bir-birini to‘ldirib, tadqiqotda holatning aniq, ishonchli tasvirlanishiga imkon berdi. Eksperiment jarayonida o‘qituvchi va bola o‘rtasidagi muloqot, mashg‘ulotlar dinamikasi, bolalarning nutqiy faollik darajasi, o‘zgarishlar tezligi elektron kuzatuv kundaligiga qayd etib borildi. Har bir mashg‘ulotdan so‘ng tarbiyachilar bilan qisqa suhbat o‘tkazilib, mashg‘ulot samaradorligi, bolalar reaksiyalari va yuzaga kelgan SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 14 qiyinchiliklar tahlil qilindi. Bu yondashuv olingan natijalarni yanada aniqroq talqin qilishga yordam berdi. Metodologiyaning kompleks qo‘llanilishi tadqiqotning nazariy asoslanganligi, amaliy dalillar bilan tasdiqlanganligi va ilmiy xulosalarning ishonchliligini ta’minladi. NATIJALAR Tadqiqot davomida ertaklar asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlarning maktabgacha yoshdagi bolalar nutq madaniyatiga ko‘rsatgan ta’siri tizimli ravishda tahlil qilindi. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, ertakdan foydalanishga asoslangan ikki oylik dastur bolalarning lug‘at boyligi, mantiqiy nutqi, talaffuz aniqligi, nutqni emotsional ifodalash qobiliyati va sahna nutqi elementlarining shakllanishida sezilarli o‘sishlarga sabab bo‘ldi. Eksperiment boshida va yakunida olingan diagnostik ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi farqlar esa tadqiqot samaradorligini yaqqol tasdiqlab berdi. Birinchidan, bolalarning lug‘at boyligi 35–40 foizga ortgani aniqlandi. Mashg‘ulotlar davomida ertaklarda uchraydigan so‘zlar, takrorlar, iboralar, obrazli ta’riflar, qahramonlarning nutqi bolalarning faol lug‘atiga singa boshladi. Ayniqsa ertaklarni qayta hikoya qilish, personajlar nutqini taqlid qilish, ertak bo‘yicha savollarga javob berish jarayonlari bolalarning so‘zlarni kontekstdan to‘g‘ri foydalanishiga yordam berdi. Dastlab gap tuzishda qiynalgan bolalar mashg‘ulot yakuniga kelib hikoya mazmunini izchil ifodalashga odatlandi. Ikkinchidan, bog‘lanishli nutqni qurish darajasi 30 foizga yaxshilangani kuzatildi. Ertakdagi voqealar ketma-ketligi, sabab-oqibat munosabatlari, qahramonlarning harakatlari va xatti-harakatlarini izohlash bolalarda mantiqiy nutqni shakllantirdi. Eksperiment boshida bolalar ko‘pincha ertak mazmunini tartibsiz, ba’zan qismlarni tushirib, izohsiz hikoya qilgan bo‘lsa, dastur yakuniga kelib voqealarni mantiqiy zanjirda ifodalab, xotima va boshlanishni ajrata oldi. Ertak syujetining sodda strukturaga ega bo‘lishi bolalarning narrativ nutqini rivojlantirishda samarali vosita sifatida namoyon bo‘ldi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 15 Uchinchidan, bolalarning talaffuz madaniyati va fonetik ko‘nikmalarida sezilarli o‘zgarishlar qayd etildi. Ertak matnida ohangdor jumlalar, takrorlar, personajlarning ovozini ifodalovchi iboralar ko‘p uchraganligi sababli bolalarda to‘g‘ri talaffuz, aniq artikulyatsiya, intonatsion o‘zgarishlar bilan ishlash ko‘nikmalari sezilarli darajada mustahkamlandi. Dramatizatsiya va rolli ijro davomida bolalar qahramonlarning ovozlarini takrorlab, nutqning emotsional rang-barangligini to‘g‘ri berishga harakat qilishdi. Bu jarayon ular nutqining ravonlashishiga, pauza va urg‘ularni ongli qo‘llay olishiga yordam berdi. To‘rtinchidan, muloqotga kirishish faolligi ortgani ham muhim natijalardan biridir. Ertak asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlarda bolalar o‘z fikrini aytish, savollarga javob berish, qahramonlar harakati bo‘yicha munosabat bildirish, ertakdagi voqealar bo‘yicha taxminlar ilgari surish orqali faol muloqotga jalb etildi. Eksperiment oldi diagnostikasida kamgap, tortinchoq bolalar ko‘proq passiv bo‘lgan bo‘lsa, dastur yakunida ular nutqiy jarayonlarda faol ishtirok eta boshladi, nutqiy tashabbus ko‘rsatish hollari ko‘paydi. Beshinchidan, bolalarda ijodiy fikrlash va sahna nutqi ko‘nikmalari shakllangani kuzatildi. Ertakni davom ettirish, muqobil yakun yaratish, personajlarning xarakteriga mos dialoglar tuzish bolalarda ijodiy nutq faoliyatini rivojlantirdi. Sahnalashtirish jarayonlari esa ularda sahna nutqi elementlari — ifoda, intonatsiya, ovoz balandligi, pauza qo‘yish, auditoriya bilan muloqot qilish kabi ko‘nikmalarni shakllantirdi. Ayniqsa dramatizatsiya elementlari bolalarning nutqiga ishonch bag‘ishladi. Eksperiment mazmunida bolalarning psixologik faolligi ham oshgani kuzatildi. Nutq madaniyati ko‘nikmalari mustahkamlangan sari bolalarda o‘ziga ishonch, muloqotdan zavq olish, jamoada erkinlik paydo bo‘ldi. Ba’zi bolalarda ertakdagi ijobiy qahramon obrazlari orqali o‘zini tutish, madaniy nutqdan foydalanish, dialog qurish odatlari shakllandi. Umuman olganda, o‘tkazilgan tadqiqot ertak asosidagi mashg‘ulotlarning maktabgacha yoshdagi bolalar nutq madaniyati rivojiga yuqori darajada ijobiy ta’sir SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 16 ko‘rsatishini ilmiy asosda isbotladi va bu metodning samaradorligini keng qo‘llash zarurligini tasdiqladi. MUHOKAMA Tadqiqot natijalari ertaklarning maktabgacha yoshdagi bolalar nutq madaniyatini shakllantirishdagi o‘rni nihoyatda yuqori ekanini ko‘rsatdi. Ushbu bo‘limda olingan ilmiy dalillar tahlil qilinib, ertak asosida tashkil etilgan mashg‘ulotlarning psixologik, pedagogik va lingvistik mexanizmlari chuqur muhokama qilinadi. Ertak bolalar nutqini rivojlantirishda tabiiy vosita bo‘lib xizmat qiladi. Bizning kuzatuvlarimizda bolalarning ertak tinglash jarayonida faqat tayyor matnni idrok etish bilan cheklanmay, balki obrazlarni tasavvur qilish, voqealar orasidagi mantiqiy bog‘lanishlarni mustaqil shakllantirish, o‘z shaxsiy tajribasi bilan bog‘lash kabi murakkab kognitiv jarayonlarga jalb etilgani aniqlandi. Bu jarayonlar bolalarning ichki rejasida nutqni rejalashtirish, mazmunni soddalashtirib tushuntirish, mantiqiy izchillik bilan fikr bildirish qobiliyatlarini oshirdi. Ertakning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri uning obrazliligi, takrorlari, ohangdor iboralari va dialogik shaklda qurilgan nutqidir. Aynan shu jihatlar bolalar nutqining ravonligini oshirishda katta ahamiyatga ega. Tadqiqot jarayonida bolalarning dialog qurish ko‘nikmalari shakllanib borganligi kuzatildi. Bu holat ertaklar kelib chiqishi jihatidan dialogik muloqotga asoslangan bo‘lgani bilan bog‘liqdir. Qahramonlar orasidagi dialoglarni tinglagan bola ularning nutq strukturasi, savol-javob shakllari, tilning intonatsion imkoniyatlarini tabiiy ravishda o‘zlashtiradi. Bolalar ertaklarni qayta hikoya qilish jarayonida, ayniqsa dramatizatsiya mashg‘ulotlarida dialogik nutqni faol qo‘llay boshlashdi. Bu esa ularning nutqiy tashabbus ko‘rsatishida yangi bosqichni boshlab berdi. Ertaklar bolalarning so‘z boyligini oshirishi haqidagi ilmiy qarashlar ham eksperiment natijalari bilan to‘liq tasdiqlandi. Birinchi navbatda, ertaklar tarkibida uchraydigan xalq iboralari, sifatlashlar, tasviriy vositalar bolalarda obrazli tafakkurni rivojlantirgan holda yangi so‘zlarni faol nutqqa singdirishga yordam berdi. Tadqiqot SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 17 jarayonida bolalar ertak matnida uchragan murakkab so‘zlarni qayta ishlash, ularni nutqiy vaziyatlarda qo‘llash, o‘z fikrini boyitishda foydalanish qobiliyatiga ega bo‘la boshlashdi. Bu jarayon Vigotskiyning “yaqin rivojlanish zonasi” tamoyiliga mos ravishda kechib, bolalar yuqoriroq nutqiy kompetensiyaga yo‘naltirilgan mashg‘ulotlar orqali rivojlandi. Psixologik nuqtai nazardan ertakning mashg‘ulotlarda qo‘llanishi bolalarning o‘ziga bo‘lgan ishonchini sezilarli darajada oshirdi. Ertaklar odatda yaxshilik va yomonlik o‘rtasidagi kurash, jasorat, adolat, do‘stlik kabi mavzularni yoritadi. Bola aynan shu mazmun orqali o‘zini ijobiy qahramon bilan qiyoslaydi, o‘zida nutqiy faollikni namoyon etishdan qo‘rqmaydi, aksincha o‘zini namoyish qilishga intiladi. Ertak sahnalashtirilganda esa bolalar o‘z nutqiga mas’uliyatliroq yondashadi. Qahramon rolini bajarish jarayonida ular nutqining ravonligi, intonatsiyasi, talaffuzi haqida ongli fikrlay boshlaydilar. Bu jarayon nutq madaniyatining muhim bo‘lgan fonetik va ifodali nutq ko‘nikmalarini sezilarli darajada rivojlantiradi. Ertakdan foydalanishning muhim pedagogik mexanizmlaridan biri bu — ta’limning qiziqarli, emotsional jihatdan boy holatda kechishi. Tadqiqot jarayonida aynan emotsional fonning ijobiy bo‘lishi bolalarning o‘z fikrini erkin bayon qilishlariga, savollarga faol javob berishlariga, ertak voqealariga munosabat bildirishlariga yordam berganini ko‘rish mumkin bo‘ldi. Shuningdek, ertaklar orqali nutqni rivojlantirish metodikasi individual yondashuvga ham keng imkon yaratdi. Har bir bola o‘z imkoniyati darajasida ertak matni bilan ishladi: kimdir qayta hikoya qildi, kimdir dialog tuzdi, boshqasi sahnalashtirishda faol ishtirok etdi. Ertak asosidagi mashg‘ulotlarning samaradorligi shuni ko‘rsatadiki, ushbu metod nutq madaniyatining barcha tarkibiy qismlarini — fonetika, leksika, grammatika, mantiqiy izchillik, dialogik nutq, monologik nutq, ifodali nutq kabi jihatlarni kompleks tarzda rivojlantiradi. Mazkur natijalar ertaklarni maktabgacha ta’lim jarayonida faqat badiiy asar sifatida emas, balki lingvopedagogik vosita sifatida ham tizimli qo‘llash zarurligini ilmiy asosda isbotlaydi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 18 XULOSA Ertaklar asosida maktabgacha yoshdagi bolalarning nutq madaniyatini shakllantirish bo‘yicha olib borilgan mazkur tadqiqot natijalari ertakning nafaqat badiiy asar sifatidagi ahamiyatini, balki kuchli pedagogik va psixologik vosita sifatidagi maqomini ham yana bir bor tasdiqladi. Ertaklar insoniyatning ko‘p asrlik tajribasi, donoligi, milliy va umuminsoniy qadriyatlarini o‘zida mujassam etgan bo‘lib, maktabgacha yoshdagi bolalarning nutqiy rivojlanishiga bevosita ta’sir etuvchi eng qulay, qiziqarli va samarali metodlardan biri ekanligi isbotlandi. Tadqiqotning barcha bosqichlarida olingan natijalar ertak asosidagi mashg‘ulotlar bolalarning nutqiy faoliyatiga, lug‘at boyligining kengayishiga, grammatik tizimni o‘zlashtirishiga, ifodali nutqning shakllanishiga, sahna madaniyati elementlarini egallashiga sezilarli ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ertak bolalarning lug‘at boyligini oshirishda juda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Ertak matnidagi obrazli iboralar, sifatlashlar, o‘xshatishlar va takrorlar bolalarning nutqiy idrokini faol harakatga keltiradi, yangi so‘zlarning mazmun-mohiyatini eslab qolish va ulardan nutqiy jarayonda foydalanish imkonini kuchaytiradi. Bolalarning so‘z zaxirasi kengaygani sari ularning fikrni izchil ifodalash, gap qurish, voqealarni ketma-ketlikda bayon etish qobiliyati ham sezilarli ravishda rivojlandi. Mashg‘ulotlardan oldingi diagnostika bilan solishtirilganda, dastur yakunida bolalarning nutq madaniyati ko‘rsatkichi ancha oshgani kuzatildi. Ertakning yana bir muhim ta’sir jihati shundaki, u bolalarning mantiqiy fikrlashi va bog‘lanishli nutqni shakllantirishga yordam beradi. Syujetli matn bilan ishlash, qahramonlar harakati o‘rtasidagi sabab-oqibat munosabatlarini tushunish, voqealar ketma-ketligini tiklash kabi jarayonlar bolalarda nutq strukturasi, matn tuzish qobiliyati, izchil fikrlash ko‘nikmasini mustahkamlaydi. Ertak asosida qayta hikoya qilish, ertakni davom ettirish yoki o‘zgacha yakun yaratish kabi topshiriqlar bolalarning ijodiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirdi, ular nutqqa mustaqil yondashish, matn mazmunini qayta ishlash va o‘z nutqiy tajribasini boyitishga intila boshladilar.