INSON PSIXIKASINING SHAKLLANISHI

7 INSON PSIXIKASINING SHAKLLANISHI Cholliyeva Madinabonu Ibodulla qizi Chirchiq davlat pedagogika universiteti Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim fakulteti Boshlangich talim yonalishi 1-kurs talabasi [email protected] Ilmiy rahbar: Tojiboyev Marat Normatovich https://doi.org/10.5281/zenodo.17878572 Annotatsiya Mazkur maqolada inson psixikasining mazmuni, shakllanish omillari, psixik jarayonlarning rivojlanishi hamda psixologiya fanining inson hayotidagi o’rni keng yoritiladi. Maqola psixologiya fanini o’rganayotgan talabalar, pedagoglar, ota-onalar va ruhiy jarayonlarga qiziqadigan shaxslar uchun foydalidir. Maqolada psixik salomatlikning ahamiyati va zamonaviy jamiyatdagi psixologik bilimlarning zarurligi asoslab berilgan. Kirish so`zlar: psixika, ruhiy jarayonlar, psixik rivojlanish, psixologiya, psixik salomatlik, shaxs, tafakkur, his-tuygular, xotira, idrok, stress, ruhiy barqarorlik, tarbiya, xulq-atvor, emotsiyal. Annotatsion: This article analyzes the essence of human psychics, the process of its formation, and the importance of studying psychological processes. The article also highlights the role of psychology in human life, its practical applications, and the significance of mental health in modern society. The material is useful for students studying psychology, educators, parents, and all readers interested in understanding human behavior and mental processes. The article emphasizes that knowledge of psychology helps individuals better understand themselves and others, improve communication, and maintain mental well-being. Keywords: psychics, mental processes, psychological development, psychology, mental health, personality, thinking, emotions, memory, perception, stress, emotional stability, upbringing, behavior, motivation. KIRISH Insonning tafakkuri, his-tuygusi, xotirasi, idroki va qaror qabul qilishi psixika bilan chambarchas bog’liqdir. Psixika inson shaxsining shakllanishida, uning ijtimoiy munosabatlarda muvaffaqiyatli bo’lishida va hayotiy yo’lini topishida muhim o’rin tutadi. Zamonaviy hayotda odamlar turli ruhiy bosimlar, stress, tashvish, tushkunlik, o’ziga ishonmaslik kabi muammolar bilan uchrashmoqda. Bunday holatlarda psixologiya fanining ahamiyati yanada ortib bormoqda. Inson psixikasini organish orqali biz ozimizni, qarindoshlarimizni, bolalarimizni va boshqalarni yaxshiroq tushunish imkoniga ega bolamiz. Psixika - bu insonning bilish, his qilish, tafakkur, xotira, tasavvur, iroda kabi ruhiy jarayonlarning yigindisidir. Psixika odamga quyidagilarga imkon beradi:atrof-muhitni anglash, o’z fikrini ifoda etish, his-tuygularni boshqarish, muammolarni hal qilish, shaxs sifatida rivojlanish. Psixikasiz inson shaxs sifatida shakllanishi mumkin emas...Psixika quyidagi omillar tasirida shakllanadi: a) Tug’ma omillar::temperament, genetik xususiyatlar, biologik imkoniyatlar, nerv tizimi tuzilishi.Masalan, ba’zi bolalar tabiatan faol, bazilar esa sokin bo’ladi.b) Hosil bo’lgan omillar::oila muhiti, tarbiya usullari, talim, jamiyat ta’siri, shaxsiy tajribalar.. Masalan, mehribon va qulay muhitda ulg’aygan bola odatda o’ziga ishongan, ochiq va ijobiy bo’ladi.. Psixologiya quyidagi vazifalarni bajaradi:1. Ruhiy jarayonlarni ilmiy organish; 2. Inson xulq-atvorini tushuntirish; 3. Psixik holatlarni yaxshilash; 4. Tarbiya va talim jarayonini samarali qilish; 5. 8 Stress, qorquv, tushkunlik kabi holatlarni kamaytirishga yordam beradi.Psixologiya insonning ichki dunyosini ochib beradi. 4. Psixologiyaning amaliy qollanishi.Psixologiya quyidagi sohalarda keng qollaniladi:Talim - oquvchilarning qiziqishi, xotirasi, diqqatini rivojlantirish. Oila - bola yosh xususiyatini tushunishga yordam. Sport - ruhiy tayyorgarlik, qorquvni yengish. Mehnat - mehnat samaradorligi, jamoada ishlash. Klinik - ruhiy buzilishlarni davolash. 5. Psixik salomatlik.Psixik salomatlik - bu insonning ruhiy barqarorligi, stressga bardoshli bolishi va hayotdan mamnun bolishidir.Psixik salomat odam: muammolarni oson hal qiladi, boshqalar bilan yaxshi munosabatda boladi, ozini tinch va qulay his qiladi,muvaffaqiyatli yashaydi. Ruhiy soglomlik jismoniy soglomlik bilan teng darajada ahamiyatga egaRuhiy salomatlikni mustahkamlash uchun inson, avvalo, o‘z psixologik ehtiyojlarini anglay olishi, dam olish, emotsiyalarni boshqarish, sog‘lom muloqot qilish kabi ko‘nikmalarga ega bo‘lishi zarur. Shuningdek, psixik salomatlikni qo‘llab-quvvatlashda oila muhiti, ijobiy ijtimoiy munosabatlar, sog‘lom turmush tarzi va muntazam ravishda o‘z ustida ishlash muhim o‘rin tutadi. O‘z vaqtida berilgan psixologik yordam va maslahatlar esa insonning ruhiy barqarorligini tiklashda katta ahamiyatga ega. Zamonaviy jamiyatda psixologik madaniyatning oshishi odamlar o‘rtasidagi tushunmovchilik va nizolarni kamaytiradi, bir-birini tushunish, qo‘llab-quvvatlash va hamjihatlikni kuchaytiradi. Psixologiyani chuqur o‘rganish esa shaxsning nafaqat individual rivojiga, balki jamiyat taraqqiyotiga ham xizmat qiladi. Chunki psixologik jihatdan sog‘lom avlod - har bir davlatning kelajagi va taraqqiyotining asosiy kafolatidir.Shu bois bugungi kunda psixologik bilimlarga ega bo‘lish, psixologik savodxonlikni oshirish, ruhiy jarayonlarning qanday ishlashini bilish har bir inson uchun zarur ehtiyojga aylanmoqda. Chunki inson o‘z psixikasini qanchalik yaxshi anglay olsa, hayotdagi tanlovlari shunchalik ongli, munosabatlari sog‘lom va kelajagi yorqin bo‘ladi. Xulosa Inson psixikasini o‘rganish har bir shaxsning hayotida nihoyatda muhim o‘rin tutadi. Chunki psixika - insonning ruhiy holati, tafakkuri, his-tuyg‘usi, irodasi, qaror qabul qilishi, atrof-muhitga moslashishi va ijtimoiy munosabatlardagi xulq-atvorini belgilab beruvchi asosiy tizimdir. Psixik jarayonlar sog‘lom ishlaganida insonning hayot sifati, baxti, muvaffaqiyati va ichki barqarorligi ta’minlanadi, aks holda esa turli ijtimoiy va shaxsiy muammolar kelib chiqadi. Psixologiya fanini chuqur bilgan inson o‘z emotsiyalarini boshqarishni, stressga qarshi turishni, mojarolarni tinch yo‘l bilan hal qilishni, muloqot madaniyatini rivojlantirishni va shaxslararo munosabatlarda sog‘lom chegaralar qo‘yishni o‘rganadi. Bu esa insonning hayotdagi har bir sohasida - oila, o‘qish, mehnat, do‘stlik, jamiyat bilan munosabatlarda - ijobiy natija beradi.Bugungi kunda global axborot oqimi kuchaygan, raqamli texnologiyalar hayotning deyarli barcha sohalariga kirib kelgan, turmush sur’ati tezlashgan bir davrda inson psixikasiga tushayotgan bosim ortib bormoqda. Yoshlar orasida ruhiy charchash, diqqat yetishmovchiligi, xavotir, tushkunlik, o‘ziga ishonchsizlik kabi muammolarning kengayib borishi bunga misoldir. Shunday sharoitda psixologik savodxonlik - har bir oilada, har bir ta’lim muassasasida, har bir jamoada zarur bo‘lgan eng muhim kompetensiyalardan biriga aylanmoqda..Psixik salomatlik - nafaqat kasallikning yo‘qligi, balki insonning o‘zini anglay olishi, hayotdan mamnun bo‘lishi, emotsiyalarini boshqara olishi, qiyinchiliklarga moslasha olishi va jamiyatda samarali faoliyat yurita olishi demakdir. Ruhiy barqaror odam atrofdagilarga ham ijobiy energiya tarqatadi. Adabiyotlar, References, Литературы: 9 1. Psixologiya o’quv qo’llanma, Toshkent, 2023. 2. 2.Karimov A. Inson psixikasi va uni rivojlantirish, ilmiy maqol, 2022. 3. Psixologiya asoslari - ilmiy maqolalar toplami, 2021. 4. Xolmurodova N. Shaxs psixologiyasi va tarbiya, Toshkent, 2020. 5. Internet manbalari: Psychology Today, Verywell Mind, Scientific American (psixik jarayonlar boyicha ilmiy materiallar.