BIRLAMCHI TIBBIY-SANITARIYA MUASSASALARIDA ONKOLOGIK KASALLIKLARNI OLDINI OLISH CHORA-TADBIRLARI
Abstract
Ushbu maqolada birlamchi tibbiy-sanitariya muassasalarida onkologik kasalliklarni erta aniqlash va ularning oldini olish bo‘yicha amalga oshiriladigan chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Profilaktikaning asosiy bosqichlari, aholining sog‘lom turmush tarzini shakllantirishdagi tibbiyot xodimlarining o‘rni, shuningdek, skrining dasturlarining ahamiyati yoritilgan. Kalit so‘zlar: onkologik kasalliklar, profilaktika, skrining, birlamchi tibbiy yordam, sog‘lom turmush tarzi.
Full text
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 235 BIRLAMCHI TIBBIY-SANITARIYA MUASSASALARIDA ONKOLOGIK KASALLIKLARNI OLDINI OLISH CHORA-TADBIRLARI Soxibov Oybek Mardonovich. PhD kandidat nauk. Atabayeva Saodatjon Ortiqboy qizi. Sabirova Khurliman Tolibaevna. TDTU 2-magistratura talabalari Annotatsiya: Ushbu maqolada birlamchi tibbiy-sanitariya muassasalarida onkologik kasalliklarni erta aniqlash va ularning oldini olish bo‘yicha amalga oshiriladigan chora-tadbirlar tahlil qilinadi. Profilaktikaning asosiy bosqichlari, aholining sog‘lom turmush tarzini shakllantirishdagi tibbiyot xodimlarining o‘rni, shuningdek, skrining dasturlarining ahamiyati yoritilgan. Kalit so‘zlar: onkologik kasalliklar, profilaktika, skrining, birlamchi tibbiy yordam, sog‘lom turmush tarzi. Kirish. So‘nggi yillarda dunyo bo‘yicha onkologik kasalliklar soni ortib bormoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, har yili 18 milliondan ortiq odamda saraton kasalliklari aniqlanadi. Shu sababli bu kasalliklarning oldini olish, erta tashxislash va samarali davolash masalalari har bir mamlakat sog‘liqni saqlash tizimining ustuvor yo‘nalishiga aylangan.O‘zbekiston Respublikasida ham onkologik kasalliklarga qarshi kurash davlat dasturlari doirasida olib borilmoqda. Bu borada birlamchi tibbiy-sanitariya muassasalari (BTSM) muhim o‘rin tutadi. Chunki ular aholi bilan bevosita ishlaydi va kasalliklarning oldini olishda asosiy zanjir hisoblanadi. Asosiy qism1. Onkologik kasalliklarning asosiy xavf omillari. Chekish va spirtli ichimliklarni iste’mol qilish; Noto‘g‘ri ovqatlanish (hayvon yog‘i, tuz, konservalangan mahsulotlar ko‘pligi);Jismoniy faollikning yetishmasligi; Ortiqcha
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 236 vazn va semizlik; Virusli infeksiyalar (HPV, gepatit B va C, EBV va b.); Atrofmuhitning ifloslanishi, radiatsiya va kimyoviy moddalar ta’siri; Irsi moyillik. Onkologik kasalliklarni oldini olish turlari :Birlamchi profilaktika. Bu bosqichda asosiy maqsad — sog‘lom aholida saraton kasalliklari paydo bo‘lishining oldini olishdir.Birlamchi tibbiyot muassasalari quyidagi yo‘nalishlarda ishlaydi: Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish: to‘g‘ri ovqatlanish, zararli odatlardan voz kechish, jismoniy faollikni oshirish, tana vaznini me’yorda ushlab turish. Immunoprofilaktika: gepatit B va inson papillomavirusi (HPV)ga qarshi emlashni tashkil etish. Ekologik omillarni nazorat qilish: zararli ishlab chiqarishlarda ishlovchi fuqarolarni muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish. Aholini ma’rifatlantirish: ommaviy axborot vositalari, ma’ruzalar, bukletlar orqali onkologik kasalliklar xavfi haqida tushuntirish ishlari olib borish. Ikkilamchi profilaktika (erta aniqlash). Kasallikni erta bosqichda aniqlash va davolash orqali o‘limni kamaytirish imkonini beradi. BTSM darajasida amalga oshiriladigan asosiy ishlar: Skrining dasturlarini joriy etish:Sut bezi saratoni – 40 yoshdan keyin mammografiya;Bachadon bo‘yni saratoni – 21 yoshdan boshlab PAP-test;Yo‘g‘on ichak saratoni – 50 yoshdan keyin najasda yashirin qon tahlili. Xavf guruhlarini aniqlash va ro‘yxatga olish;Aholini dispanserizatsiyadan o‘tkazish; Birlamchi tibbiyot xodimlarining vazifalari. Aholi orasida profilaktik suhbatlar o‘tkazish; Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish;Onkologik kasalliklarning erta belgilarini aniqlash;Skrining tadbirlarini tashkil etish va natijalarini nazorat qilish;Statistik ma’lumotlarni yuritish va tahlil qilish;Onkologik kasalliklarning oldini olish bo‘yicha sog‘lomlashtirish dasturlarini amalga oshirish. Xulosa Birlamchi tibbiy-sanitariya muassasalarida onkologik kasalliklarning oldini olish — sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, xavf omillarini kamaytirish va kasallikni erta aniqlash orqali aholi o‘limini kamaytirishning eng samarali yo‘lidir. Tibbiyot xodimlarining faol ishtiroki, aholining xabardorligi va sog‘lom hayot
Z AMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR http://zamtadqiqot.uz/index.php/ZTFITJ/index 3-son 16–to’plam 2025 y. 237 tamoyillariga rioya etishi — onkologik kasalliklar bilan kurashishda eng muhim omillardandir.