FAOLIYATNING TUZILISHI VA TURLARI

85 FAOLIYATNING TUZILISHI VA TURLARI Aliqulova Sevara Jasur qizi Chirchiq davlat pedogogika universiteti Maktabgacha va boshlang’ich ta’lim fakulteti Boshlang‘ich ta’lim yo‘nalishi, 1-kurs 25/3-guruh talabasi [email protected] Chirchiq davlat pedagogika universiteti Psixologiya kafedrasi o'qituvchisi Ilmiy rahbar: Ozodqulov Olimjon Bahodir o'g'li [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17890837 Annotatsiya: Maqolada inson faoliyatining psixologik mazmuni, tuzilishi va asosiy turlari tushuntiriladi. Faoliyatning ehtiyoj, motiv, maqsad, harakat va amal kabi tarkibiy qismlari yoritib berilgan. Shuningdek, faoliyat turlarining ta’lim jarayonidagi ahamiyati, ayniqsa boshlang‘ich ta’lim bosqichida bolalar shaxsini rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilingan. Maqolada ilmiy asoslangan xulosalar va amaliy tavsiyalar berilgan. Kalit so‘zlar:Faoliyat, tuzilish, motiv, maqsad, ehtiyoj, harakat, amal, o‘yin, o‘quv faoliyati, mehnat, muloqot. Annotation: The article explains the psychological content, structure and main types of human activity. The components of activity such as need, motive, goal, action and action are highlighted. The importance of types of activity in the educational process, especially their role in the development of children's personality at the primary education stage, is also analyzed. The article provides scientifically based conclusions and practical recommendations. Keywords: Activity, structure, motive, goal, need, action, action, game, educational activity, work, communication. KIRISH: Insoniyat taraqqiyoti va shaxs kamolotida faoliyatning roli beqiyosdir. Faoliyat orqali inson dunyoni o‘rganadi, bilim va ko‘nikmalarini rivojlantiradi, jamiyat bilan bog‘lanadi va o‘zining shaxs sifatida shakllanishini ta’minlaydi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Yangi avlodni tarbiyalashda eng muhim narsa – bolalarning ijodiy fikrlashini rivojlantirish va ularning harakatdagi faolligini oshirishdir. ”Psixolog olim A.N. Leontyevning fikricha, “Faoliyat insonning ongiy va psixik rivojini belgilovchi asosiy vositadir”. Bu degani, insonning rivoji faqat bilim olish bilan chegaralanmaydi, balki u faoliyat jarayonida namoyon bo‘ladi. Shu sababli faoliyatni o‘rganish va uning tuzilishi hamda turlarini aniqlash pedagogika va psixologiya fanlari uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada aynan shu masalalar – faoliyatning tuzilishi, tarkibiy qismlari va asosiy turlari batafsil yoritiladi, shuningdek, ularning boshlang‘ich ta’limdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Faoliyat - bu insonning ehtiyoj va manfaatlarini qondirishga qaratilgan, ongli ravishda amalga oshiriladigan hamda atrof-muhitni o‘zgartirishga xizmat qiluvchi ijtimoiy-psixologik jarayondir. U insonning tashqi va ichki dunyo bilan bo‘lgan faol munosabatlarini ifodalaydi hamda shaxsning shakllanishi va rivojlanishining asosiy omili.Psixologlarning ta’kidlashicha, insonning har qanday faoliyati ehtiyojdan boshlanadi va muayyan maqsadga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Faoliyat inson ongining mahsuli bo‘lib, u shaxsning jamiyatdagi o‘rnini belgilaydi. Faoliyat quyidagi xususiyatlarga ega: 86 Ongli va maqsadga yo‘naltirilgan bo‘ladi;Ijtimoiy xarakterga ega;Shaxsning rivojiga ta’sir qiladi;Ma’lum natijaga qaratilgan bo‘ladi. Psixologiya fanida faoliyat quyidagi asosiy tarkibiy qismlardan iborat: 1. Ehtiyoj – insonni faoliyatga undovchi ichki talab. 2. Motiv – ehtiyojning anglangan shakli, ya’ni faoliyat sababchisi. 3. Maqsad – faoliyat yakunida erishilishi kerak bo‘lgan natija. 4. Harakat – maqsadga erishish uchun bajariladigan ongli ishlar. 5. Amal (operatsiya) – harakatni amalga oshirish usullari. Masalan, o‘quvchining dars tayyorlashi misolida:Ehtiyoj – bilim olish;Motiv – yaxshi baho olish;Maqsad – mavzuni o‘zlashtirish; Harakat – kitob o‘qish, mashq yechish; Amal – yozish, tahlil qilish, solishtirish. Inson faoliyati bir necha asosiy turlarga bo‘linadi: a) O‘yin faoliyati-bu asosan maktabgacha va boshlang‘ich yoshdagi bolalarda yetakchi faoliyat hisoblanadi. O‘yin orqali bolalarda:Ijodkorlik;mustaqillik;tasavvur;muloqot malakalari rivojlanadi. b) O‘quv faoliyati-ta’lim jarayonida yetakchi faoliyat turi hisoblanadi. O‘quv faoliyati orqali:Bilimlar egallanadi;Fikr yuritish rivojlanadi;Mustaqil ishlash ko‘nikmalari shakllanadi. c) Mehnat faoliyati-bu faoliyat turi moddiy va ma’naviy ne’matlar yaratishga qaratilgan. Mehnat insonni mas’uliyatli, intizomli va tashkilotchilik qobiliyatiga ega qilib tarbiyalaydi. d) Muloqot faoliyati-bu odamlar o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar jarayonidir. Muloqot insonning ijtimoiylashuvini ta’minlaydi, nutq va axloqiy sifatlarni rivojlantiradi. Boshlang‘ich ta’limda o‘quvchilarning faolligini oshirish muhim vazifa hisoblanadi. O‘qituvchi:O‘quv faoliyatini to‘g‘ri tashkil etishi;O‘yin elementlaridan foydalanishi;Mustaqil fikrlashga o‘rgatishi;Faol metodlarni qo‘llashi zarur. Shundagina bolalarda mustahkam bilim va malakalar shakllanadi. XULOSA: Faoliyat insonning shaxs sifatida shakllanishida muhim o‘rin tutadi. Har bir inson faoliyati o‘z tuzilishi va maqsadiga ega bo‘lib, uning rivojlanishida asosiy omil hisoblanadi. Faoliyatning ehtiyoj, motiv, maqsad kabi tarkiblari bir-biri bilan uzviy bog‘liq. Ayniqsa, boshlang‘ich ta’limda o‘yin, o‘quv va muloqot faoliyati orqali bolalarda ijtimoiy va aqliy sifatlar shakllanadi. O‘qituvchi tomonidan faoliyatning to‘g‘ri tashkil etilishi o‘quvchilarning umumiy rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shuning uchun pedagoglar faoliyat nazariyasini puxta bilishlari va amaliyotda qo‘llay olishlari zarur. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. G‘oziev E.G‘. Umumiy psixologiya. – Toshkent, 2019. 2. Leontyev A.N. Faoliyat, ong, shaxs. – Moskva, 2005. 3. Mavlonova R. Pedagogika. – Toshkent, 2021. 4. Karimova V.M. Pedagogik psixologiya. – Toshkent, 2020. 5. Abdullayeva S. Shaxs rivoji psixologiyasi. – Samarqand, 2018. 6. Ochilov M. Umumiy pedagogika. – Toshkent, 2017. 7. Yo‘ldoshev J. Boshlang‘ich ta’lim metodikasi. – Toshkent, 2022.