THE IMPACT OF MODERN PROGRAMS ON THE PROFESSIONAL SKILLS OF FUTURE PRIMARY TEACHERS

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 484 ZAMONAVIY DASTURLARNING BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARI KASBIY MAHORATIGA TA’SIRI Xodiyeva Dilrabo Primovna Nizomiy nomidagi O‘zMPU “Boshlang‘ich ta’lim pedagogikasi” kafedrasi dotsenti Malika Nasimova Oybek qizi Nizomiy nomidagi O‘zMPU “Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (boshlang‘ich ta’lim)” yo‘nalishi 1-bosqich magistranti +998913343091 [email protected] Annotatsiya. Ushbu maqolada zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va ta’lim dasturlarining bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari kasbiy mahoratini shakllantirishdagi o‘rni va ahamiyati tadqiq etilgan. Tadqiqot jarayonida Kahoot, Wordwall, Quizizz, Nearpod, Padlet, Mentimeter, Canva, Google Classroom kabi zamonaviy ta’lim platformalari va ilovalarining pedagogik imkoniyatlari tahlil qilingan. Maqolada bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasini rivojlantirish yo‘llari, interaktiv o‘qitish metodlaridan foydalanish samaradorligi va ta’lim jarayonini optimallashtirish masalalari yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy dasturlardan samarali foydalanish bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy mahoratini sezilarli darajada oshiradi va o‘quvchilar motivatsiyasini kuchaytiradi. Kalit so‘zlar: zamonaviy dasturlar, kasbiy mahorat, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi, raqamli kompetensiya, interaktiv ta’lim, ta’lim texnologiyalari, Kahoot, Wordwall, pedagogik innovatsiyalar. Аннотация. В данной статье исследуется роль и значение современных информационнокоммуникационных технологий и образовательных программ в формировании профессионального мастерства будущих учителей начальных классов. В процессе исследования проанализированы педагогические возможности таких современных образовательных платформ и приложений, как Kahoot, Wordwall, Quizizz, Nearpod, Padlet, Mentimeter, Canva, Google Classroom. В статье освещены вопросы развития цифровой компетентности будущих учителей, эффективности использования интерактивных методов обучения и оптимизации образовательного процесса. Результаты исследования показывают, что эффективное использование современных программ значительно повышает профессиональное мастерство будущих учителей начальных классов и усиливает мотивацию учащихся. Ключевые слова: современные программы, профессиональное мастерство, учитель начальных классов, цифровая компетентность, интерактивное обучение, образовательные технологии, педагогические инновации. Annotation. This article examines the role and significance of modern information and communication technologies and educational programs in developing the professional competence of future primary school teachers. The study analyzes the pedagogical capabilities of contemporary educational platforms and applications such as Kahoot, Wordwall, Quizizz, Nearpod, Padlet, ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 485 Mentimeter, Canva, and Google Classroom. The article addresses issues of developing digital competence in future teachers, the effectiveness of using interactive teaching methods, and optimizing the educational process. Research findings demonstrate that effective use of modern software significantly enhances the professional skills of future primary school teachers and strengthens student motivation. Keywords: modern software, professional competence, primary school teacher, digital literacy, interactive learning, educational technology, pedagogical innovations, Kahoot, Wordwall. XXI asr – axborot texnologiyalari asri bo‘lib, bu davrda ta’lim tizimining barcha bosqichlarida tubdan o‘zgarishlar yuz bermoqda. Bugungi kunda jamiyatning barcha sohalarida, jumladan, ta’lim sohasida ham raqamlashtirish jarayonlari jadal sur’atlarda rivojlanmoqda. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunida (2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637-son) ta’kidlanganidek, ta’lim tizimini modernizatsiya qilish va zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi [1, 3-modda]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyev ta’kidlaganidek: “Biz ta’lim tizimini tubdan isloh qilishni, zamonaviy bilim va texnologiyalarni egallagan, raqobatbardosh kadrlar tayyorlashni strategik vazifa sifatida belgilab oldik” [2]. Ushbu vazifani bajarishda bo‘lajak o‘qituvchilarning, xususan, boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy mahoratini zamonaviy dasturlar va texnologiyalar yordamida rivojlantirish alohida ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-son “O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni hamda 2020-yil 6-noyabrdagi PQ-4884-son “Ta’lim sohasida raqamli texnologiyalarni keng joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori ta’lim sohasini raqamlashtirish va pedagoglar kasbiy mahoratini oshirish yo‘nalishida muhim normativ-huquqiy asos yaratdi [3]. Mavzuning dolzarbligi quyidagilar bilan belgilanadi: birinchidan, zamonaviy ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining roli tobora oshib bormoqda; ikkinchidan, bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining raqamli kompetensiyasini shakllantirish hozirgi kun talabiga aylangan; uchinchidan, ta’lim sifatini oshirishda interaktiv platformalar va dasturlardan foydalanish zarurati mavjud. A.Xoliqovning ta’kidlashicha, “Pedagogik mahorat – bu o‘qituvchining o‘z kasbiy faoliyatini yuqori darajada amalga oshirish qobiliyati bo‘lib, u uzluksiz takomillashtirishni talab etadi” [4, 15-bet]. Zamonaviy sharoitda bu mahorat raqamli texnologiyalardan samarali foydalanish ko‘nikmalarini ham o‘z ichiga oladi. G.A.Sultonova fikricha, “XXI asr o‘qituvchisi nafaqat fan asoslarini puxta bilishi, balki zamonaviy pedagogik texnologiyalarni ham mukammal egallagan bo‘lishi shart” [5, 42bet]. N.A.Muslimovning fikricha, “Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy kompetentligini shakllantirishda tayanch, umumiy va maxsus kompetentlik darajalarini ajratish muhimdir” [6, 124-bet]. Ana shu yondashuv asosida raqamli kompetensiya maxsus kompetentlik sifatlari o‘rganiladi. Zamonaviy ta’lim platformalari va dasturlari quyidagi toifalarga ajratiladi: ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 486 1) interaktiv viktorina va o‘yin platformalari (Kahoot, Quizizz, Wordwall); 2) hamkorlikdagi ta’lim platformalari (Padlet, Google Classroom, Nearpod); 3) taqdimot va vizualizatsiya vositalari (Canva, Mentimeter, Prezi); 4) baholash va monitoring tizimlari (Google Forms, Socrative, Plickers). Kahoot platformasi – bu o‘yin elementlari asosida qurilgan interaktiv ta’lim muhiti bo‘lib, u o‘quvchilar o‘rtasida raqobat ruhini shakllantiradi va bilimlarni mustahkamlashda yuqori samaradorlikka ega. Platformaning asosiy afzalliklari: real vaqt rejimida teskari aloqa olish imkoniyati, o‘quvchilar faolligini oshirish, o‘yin elementlari orqali motivatsiyani kuchaytirish. M.Ochilovning ta’kidlashicha, “O‘yin elementlarining ta’lim jarayoniga kiritilishi o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini sezilarli darajada oshiradi” [7, 78-bet]. Wordwall platformasi o‘qituvchilarga turli xil interaktiv mashqlar yaratish imkonini beradi: jumladan, moslash (matching), tasniflash (sorting), anagrammalar, so‘z qidirish (word search), viktorinalar va boshqalar. Platforma 18 dan ortiq faoliyat turlarini taklif etadi va yaratilgan materiallarni turli formatlarga o‘zgartirish mumkin. Bu xususiyat boshlang‘ich sinflarda turli fanlarni o‘qitishda, ayniqsa, ona tili va matematika darslarida yuqori samara beradi. Quizizz platformasi Kahootga o‘xshash viktorina tizimini taklif qilsa-da, undan farqli o‘laroq, o‘quvchilarga o‘z tezligida ishlash imkonini beradi. Bu xususiyat differensiallashtirilgan ta’lim muhitida muhim ahamiyatga ega. Platforma avatar, liderlik jadvali, mavzuiy dizaynlar kabi o‘yin elementlarini o‘z ichiga oladi. Nearpod platformasi multimedia darslarini yaratish va ularni interaktiv faoliyatlar bilan boyitish imkonini beradi. Platforma so‘rovlar, ochiq savollar, viktorinalar, virtual ekskursiyalar va hatto 3D obyektlarni o‘z ichiga olishi mumkin. J.Yo‘ldoshev, F.Yo‘ldosheva va G.Yo‘ldoshevalarning fikricha, “Interfaol ta’lim sifat kafolati bo‘lib, u o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlaydi" [8, 34-bet]. Nearpod aynan shu tamoyilni amalga oshirishda samarali vosita hisoblanadi. Padlet – bu raqamli doska bo‘lib, o‘quvchilar va o‘qituvchilar matn, rasm, video va boshqa multimediya materiallarini real vaqtda joylashtirishlari mumkin. Bu platforma hamkorlikdagi loyihalar, aqliy hujum (brainstorming) sessiyalari va fikr almashinuv uchun ideal vosita hisoblanadi. Boshlang‘ich sinflarda ijodiy yozuv, jamoa loyihalari va fikr bildirish mashqlari uchun samarali qo‘llaniladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy dasturlardan foydalanish bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy mahoratiga quyidagi yo‘nalishlarda ijobiy ta’sir ko‘rsatadi: Birinchidan, raqamli kompetensiya shakllanadi. Bo‘lajak o‘qituvchilar turli platformalar va dasturlar bilan ishlash ko‘nikmalarini egallaydilar, bu esa ularning kelajakdagi kasbiy faoliyatida muhim ahamiyatga ega. N.Sayidova o‘zining “Pedagogik faoliyatda raqamli kompetensiyalar” o‘quv-uslubiy ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 487 majmuasida ta’kidlaganidek, “Raqamli kompetensiya zamonaviy o‘qituvchining ajralmas xususiyatiga aylangan” [9, 28-bet]. Ikkinchidan, metodologik mahorat rivojlanadi. Interaktiv platformalardan foydalanish bo‘lajak o‘qituvchilarni yangi o‘qitish usullarini izlash va qo‘llashga undaydi. Ular darslarni rejalashtirish, materiallarni tayyorlash va ta’lim jarayonini boshqarishning zamonaviy usullarini o‘zlashtiradilar. Uchinchidan, kommunikativ mahorat takomillashadi. Zamonaviy platformalar o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasidagi muloqotning yangi shakllarini taklif etadi. Bu, o‘z navbatida, bo‘lajak o‘qituvchilarning kommunikativ kompetensiyasini rivojlantirishga xizmat qiladi. To‘rtinchidan, ijodiy qobiliyatlar rivojlanadi. Canva, Padlet kabi platformalar bo‘lajak o‘qituvchilarning ijodiy potensialini ochish va rivojlantirishga yordam beradi. Ular original ta’lim materiallari yaratish, darslarni qiziqarli qilish ko‘nikmalarini egallaydilar. Beshinchidan, baholash madaniyati shakllanadi. Kahoot, Quizizz kabi vositalar formativ baholashning zamonaviy usullarini o‘rgatadi. Bo‘lajak o‘qituvchilar real vaqtda teskari aloqa olish va ta’lim jarayonini shunga muvofiq moslashtirish ko‘nikmalarini egallaydilar. Zamonaviy dasturlardan foydalanish bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy rivojlanishida muhim omil ekanligi aniqlandi. Shuni ta’kidlash lozimki, zamonaviy dasturlardan foydalanishda ayrim muammolar ham mavjud. Texnik infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi ayrim ta’lim muassasalarida to‘siq bo‘lmoqda. Ba’zi platformalarning pullik versiyalari to‘liq funksionallikni taklif etadi, bu esa moliyaviy cheklovlar yaratadi. O‘qituvchilarning raqamli savodxonlik darajasi turlicha bo‘lib, bu zamonaviy vositalardan samarali foydalanishga ta’sir qiladi. Biroq, bu muammolar hal qilinishi mumkin. Davlat tomonidan ta’lim muassasalarini zamonaviy texnik vositalar bilan ta’minlash dasturlari amalga oshirilmoqda. Ko‘plab platformalar bepul versiyalarni yoki ta’lim muassasalari uchun maxsus chegirmalarni taklif etmoqda. o‘qituvchilarning malakasini oshirish kurslari va treninglar o‘tkazilmoqda. Yo‘ldoshev U. va Karimov Sh. ta’kidlaganidek, “Dasturiy ta’minot yordamida o‘qitish o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini oshiradi va bilimlarni yanada chuqur o‘zlashtirishga yordam beradi” [10, 45-bet]. Bu fikr boshlang‘ich ta’limda ayniqsa muhim, chunki bu bosqichda o‘quvchilarda mustaqil o‘qish va fikrlash ko‘nikmalari shakllantiriladi. Zamonaviy platformalarni ta’lim jarayoniga joriy etishda muvozanatli yondashuvning muhimligi ta’kidlanishi lozim. Texnologiyalar an’anaviy o‘qitish usullarini to‘liq almashtirmasligi, balki ularni to‘ldirishi va boyitishi kerak. Bo‘lajak o‘qituvchilar har ikkala yondashuvni ham egallagan holda, aniq ta’lim vaziyatiga mos keladiganini tanlash mahoratini rivojlantirishlari zarur. Izlanishlar shuni ko’rsatadiki, 1. Zamonaviy dasturlar va platformalar (Kahoot, Wordwall, Quizizz, Nearpod, Padlet) bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining kasbiy mahoratini shakllantirishda muhim vosita hisoblanadi. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 488 Ular raqamli kompetensiya, metodologik mahorat, kommunikativ qobiliyatlar va ijodkorlikni rivojlantirishga xizmat qiladi. 2. Interaktiv viktorina platformalari (Kahoot, Quizizz, Wordwall) o‘quvchilar motivatsiyasini oshirish va bilimlarni mustahkamlashda yuqori samaradorlikka ega. Ular o‘yin elementlari orqali ta’lim jarayonini qiziqarli va samarali qiladi. 3. Hamkorlikdagi ta’lim platformalari (Padlet, Google Classroom, Nearpod) o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasidagi muloqotni kuchaytiradi, hamkorlikdagi loyihalar va jamoaviy ishlarni tashkil etish imkonini beradi. 4. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini tayyorlashda zamonaviy dasturlardan foydalanishni tizimli ravishda joriy etish zarur. Bu o‘quv rejalariga tegishli fanlarni kiritish, amaliyot davomida ko‘nikmalarni mustahkamlash va uzluksiz malaka oshirishni o‘z ichiga oladi. 5. Zamonaviy dasturlardan samarali foydalanish uchun texnik infratuzilmani rivojlantirish, o‘qituvchilar raqamli savodxonligini oshirish va metodologik qo‘llab-quvvatlashni ta’minlash zarur. Kelajakda tadqiqotni chuqurlashtirish va kengaytirish uchun quyidagi yo‘nalishlar tavsiya etiladi: sun’iy intellekt asosidagi ta’lim vositalarining pedagogik imkoniyatlarini o‘rganish; virtual va kengaytirilgan haqiqat texnologiyalarini boshlang‘ich ta’limda qo‘llash istiqbollarini tadqiq qilish; zamonaviy dasturlarning o‘quvchilar kognitiv rivojlanishiga ta’sirini chuqurroq o‘rganish. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. 2020-yil 23-sentabr, O‘RQ-637son. – Toshkent: Adolat, 2020. – 48 b. 2. Mirziyoyev Sh.M. Yangi o‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston” NMIU, 2021. – 464 b. 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida"gi Farmoni. 2019-yil 29-aprel, PF-5712son. // www.lex.uz 4. Xoliqov A. Pedagogik mahorat. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: "Iqtisod-moliya", 2010. – 311 b. 5. Sultonova G.A. Pedagogik mahorat. – Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU, 2005. – 149 b. 6. Muslimov N.A. Kasb ta’limi o‘qituvchisini kasbiy shakllantirishning nazariy-metodik asoslari: Ped.f.d. diss. – Toshkent, 2007. – 349 b. 7. Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar. – Qarshi: Nasaf, 2000. – 172 b. 8. Yo‘ldoshev J., Yo‘ldosheva F., Yo‘ldosheva G. Interfaol ta’lim sifat kafolati. – Toshkent: "Fan va texnologiya", 2008. – 156 b. 9. Sayidova N.S. Pedagogik faoliyatda raqamli kompetensiyalar. o‘quv-uslubiy majmua. – Buxoro, 2024. – 96 b. 10. Yo‘ldoshev U., Karimov Sh. Axborot texnologiyalarining ta’lim jarayonidagi o‘rni va ularning samaradorligi // O‘zbekiston Pedagogika Jurnali. – 2023. – №4. – B. 42-48. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 489 Internet saytlari: 1. www.lex.uz 2. https://kahoot.com 3. http://wordwall.net 4. https://nearpod.com 5. https://ru.padlet.com 6. https://wayground.com