FIZIKA TA'LIMIDA RAQAMLI INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING PEDAGOGIK ZARURIYATI VA DIDAKTIK O'RNI

INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 341 FIZIKA TA’LIMIDA RAQAMLI INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING PEDAGOGIK ZARURIYATI VA DIDAKTIK O‘RNI Xudoyeva Hulkar Qandiyorovna Toshkent shahar Chilonzor tumani 201-sonli umumiy o‘rta ta‘lim maktab https://doi.org/10.5281/zenodo.17911084 Annotatsiya. Mazkur maqolada fizika ta’limida raqamli innovatsion texnologiyalarning pedagogik zaruriyati va didaktik o‘rni yoritilgan. Raqamli texnologiyalarning o‘quv jarayoniga ta’siri, ularning samarali o‘qitishdagi roli hamda fizika darslarida qo‘llaniladigan zamonaviy raqamli vositalarning afzalliklari tahlil etilgan. Shuningdek, o‘qituvchining raqamli kompetensiyasini rivojlantirish zarurligi, raqamli ta’lim muhitida o‘quvchi faolligini oshirish va mustaqil fikrlashni shakllantirish imkoniyatlari bayon qilingan. Maqolada fizika fanini o‘qitishda virtual laboratoriyalar, interaktiv simulyatsiyalar, sun’iy intellekt va AR/VR texnologiyalaridan foydalanishning didaktik asoslari, ularni qo‘llash tamoyillari hamda o‘quv jarayoniga integratsiyalashning nazariy va amaliy jihatlari ochib berilgan. Kalit so‘zlar: fizika ta’limi, raqamli texnologiyalar, innovatsion ta’lim, virtual laboratoriya, interaktiv o‘qitish, pedagogik zaruriyat, didaktik o‘rin. Kirish Bugungi kunda ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni joriy etish jarayoni jadallik bilan rivojlanmoqda. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi asosida o‘quv jarayonini zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari bilan boyitish, innovatsion yondashuvlar orqali ta’lim sifatini oshirish dolzarb masalaga aylangan. Ayniqsa, fizika fanini o‘qitishda raqamli vositalardan foydalanish o‘quvchilarning ilmiy dunyoqarashini, kuzatuvchanligini va tahliliy fikrlash qobiliyatini shakllantiradi. Fizika tabiiy jarayonlar, qonuniyatlar va ularning modellashtirilgan ifodalarini o‘rganadigan fan sifatida raqamli muhit uchun qulaydir. Shu sababli o‘quv jarayonida innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish o‘qitish samaradorligini oshiradi, o‘quvchilarda tajriba o‘tkazish va xulosalash malakasini rivojlantiradi. Asosiy qism 1. Raqamli innovatsion texnologiyalarning mohiyati Raqamli innovatsion texnologiyalar – bu o‘qitish jarayonini kompyuter, planshet, internet, multimedia, sun’iy intellekt, virtual va qo‘shma haqiqat texnologiyalari yordamida tashkil etish vositalaridir. Ular o‘qitish jarayonida interfaol muhit yaratadi, o‘quvchilarning mustaqil izlanish va tahlil qilish imkoniyatlarini kengaytiradi. Fizika ta’limida bunday texnologiyalar yordamida: Murakkab jarayonlarni 3D modellashtirish; Virtual laboratoriyalar orqali xavfsiz tajriba o‘tkazish; Tajriba natijalarini avtomatik qayd etish; Onlayn test va masalalar orqali bilimni baholash imkoniyatlari yaratiladi. 2. Fizika ta’limida raqamli texnologiyalarning pedagogik zaruriyati INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 342 Raqamli texnologiyalar o‘qituvchi uchun darsni samarali tashkil etish, o‘quvchini faol ishtirokchi sifatida jalb etish va o‘quv jarayonini individuallashtirish imkonini beradi. Ularning pedagogik zaruriyati quyidagi omillar bilan belgilanadi: Ko‘rgazmalilik: Fizik hodisalar va tajribalarni vizual animatsiyalar orqali ko‘rsatish. Faollik: O‘quvchini passiv tinglovchidan faol ishtirokchiga aylantirish. Mustaqillik: O‘quvchiga individual tezlikda o‘rganish imkonini berish. Refleksiya: O‘z faoliyatini tahlil qilish va xulosa chiqarishga o‘rgatish. 3. Fizika darslarida raqamli texnologiyalarni qo‘llash shakllari Fizika ta’limida quyidagi raqamli vositalardan samarali foydalanish mumkin: Virtual laboratoriyalar: PhET, Crocodile Physics, Labster, Algodoo dasturlari. Interaktiv taqdimotlar: PowerPoint, Prezi, Genially, Canva orqali vizual materiallar tayyorlash. Onlayn baholash: Moodle, Google Classroom, Kahoot, Quizizz yordamida testlar o‘tkazish. AR/VR texnologiyalari: Fizik modellarni 3D shaklda real muhitda ko‘rsatish. Sun’iy intellekt yordamchilari: ChatGPT, Gemini va boshqa tizimlar yordamida murakkab tushunchalarni soddalashtirish. 4. O‘qituvchining roli va raqamli kompetensiyasi Raqamli muhitda o‘qituvchi faqat ma’lumot yetkazuvchi emas, balki o‘quv jarayonini tashkil etuvchi, yo‘naltiruvchi va maslahat beruvchi shaxsdir. Shuning uchun o‘qituvchilarning raqamli savodxonligini oshirish, innovatsion vositalardan samarali foydalanish bo‘yicha malaka oshirish kurslarini tashkil etish zarur. 5. Didaktik tamoyillar Raqamli texnologiyalarni fizika ta’limiga joriy etishda quyidagi tamoyillarga amal qilinadi: 1. Ko‘rgazmalilik 2. Faollik va mustaqillik 3. Moslik 4. Integratsiya 5. Refleksiya Bu tamoyillar dars jarayonining ilmiy, didaktik va tarbiyaviy jihatdan to‘laqonli bo‘lishini ta’minlaydi. Xulosa Fizika ta’limida raqamli innovatsion texnologiyalardan foydalanish o‘quvchilarning ijodkorlik, kuzatuvchanlik, tahliliy fikrlash, mustaqil o‘rganish kabi kompetensiyalarini rivojlantiradi. Raqamli ta’lim muhiti o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro aloqani yangi bosqichga olib chiqadi. Shu bois fizika fanini o‘qitishda raqamli vositalarni didaktik asoslangan holda qo‘llash bugungi kun ta’limining muhim shartidir. Oʻquvchining mantiqan oldindan maʻlum ichki motivatsiyasi muayyan fanni oʻrganishga shaxsiy qiziqishni anglatadi. Biroq, ural davlat iqtisodiyot universiteti kollejida fizikani umumiy taʻlim fani sifatida oʻqitish amaliyoti shuni koʻrsatadiki, oʻrta kasb-hunar taʻlimi tizimidagi oʻquvchilarning muhim qismi, agarda salbiy munosabat boʻlmasa, unda hech boʻlmaganda bunga befarqlik bilan munosabatda boʻlishadi. STEM fanlari fizika yoki matematika kabi. Aleshinaning soʻzlariga koʻra, umumiy o‘rta ta‘lim maktab oʻquvchilari oʻrtasida fizika, matematika va tabiiy fanlar boʻyicha umumiy taʻlim fanlarini oʻrganishga qiziqishning pasayishi soʻnggi oʻn yilliklarda, yashash joyi va yoshidan qatʻi nazar, kuzatilgan salbiy tendentsiyadir. INTERNATIONAL PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF WOMEN IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY: CREATING AN OBSCENE ATMOSPHERE OF OPPRESSION AND VIOLENCE”, NOVEMBER 21, 2025 343 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risidagi Farmon. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining rasmiy nashri, 2020. – 45 bet. 2. Karimov, U., Xolmatova, M. Fizika ta’limida innovatsion texnologiyalarni qo‘llashning metodik asoslari. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2022. – 124 bet. 3. Abdullayeva, D. “Raqamli ta’lim muhitida fizika o‘qitishning samarali usullari.” – Ta’lim va innovatsiya jurnali, №4 (2023). – 56–62-betlar. 4. Shodmonov, M. Fizika ta’limida AKT vositalaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021. – 98 bet. 5. UNESCO. ICT Competency Framework for Teachers. – Paris: UNESCO Publishing, 2021. – 95–102-betlar. 6. Mishra, P., & Koehler, M. J. “Technological Pedagogical Content Knowledge (TPACK) Framework.” – Teachers College Record, Vol. 108, No. 6, 2006. – 1017–1054-betlar. 7. PhET Interactive Simulations. University of Colorado Boulder, https://phet.colorado.edu (ko‘rish sanasi: 2025-yil 10-oktabr). 8. Tursunova, Z. Fizika ta’limida raqamli o‘qitish muhitini yaratishning psixologik-pedagogik asoslari. – Toshkent: TDPU ilmiy to‘plami, 2023. – 73–80-betlar.