EFFICIENCY OF INNOVATIVE DEVELOPMENT OF SOCIO-ECONOMIC AND ORGANIZATIONAL DIRECTIONS OF SERVICES OF "UZBEKTELECOM" JSC

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 658 “O’ZBEKTELEKOM” AK XIZMATLARINING IJTIMOIY-IQTISODIY VA TASHKILIY YO’NALISHLARINI INNOVATSION RIVOJLANTIRISH SAMARADORLIGI Toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil izlanuvchisi Gafurov Ravshan Annotatsiya. Ushbu maqolada “O‘zbektelekom” AKning ijtimoiy-iqtisodiy hamda tashkiliy yo‘nalishlarini innovatsion rivojlantirish samaradorligi kompleks yondashuv asosida tahlil qilingan. Raqamli transformatsiya sharoitida aloqa operatorining faqat texnik xizmat ko‘rsatuvchi tizim emas, balki ijtimoiy infratuzilma, iqtisodiy modernizatsiya va tashkiliy boshqaruvning markaziy omiliga aylanish jarayoni chuqur o‘rganilgan. Tadqiqotda kompaniyaning ta’lim, sog‘liqni saqlash, masofaviy xizmatlar, startaplar bilan integratsiya, IT eksporti, raqamli ekotizim, 5G, AI, bulutli texnologiyalar, data-markazlar, kiberxavfsizlik, “yashil” tashabbuslar kabi zamonaviy yo‘nalishlardagi faoliyati ijtimoiy-iqtisodiy qiymat yaratish modeli orqali baholangan. Kalit so’zlar. “O‘zbektelekom” AK; ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish; tashkiliy boshqaruv; innovatsion xizmatlar; raqamli transformatsiya; diversifikatsiya; startap ekotizimi; 5G; sun’iy intellekt; datamarkazlar; kiberxavfsizlik; yashil texnologiyalar; xizmat samaradorligi; raqamli ekotizim. Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida dunyo mamlakatlarida aloqa korxonalarining xizmatlarini innovatsion diversifikatsiya qilishga bo‘lgan ehtiyoj ortib bormoqda. Xususan, pandemiya davrida raqamli infratuzilmaning ahamiyati yana-da kuchaygani sababli, ko‘plab davlatlar telekommunikatsiya xizmatlarini nafaqat texnik jihatdan, balki ijtimoiy-iqtisodiy tomondan ham yangilashga kirishdi. Ukraina misolida, “sohani barqarorlashtirish uchun xizmatlar zanjirini optimallashtirish, texnologik xavfsizlikni kuchaytirish, va raqamli strategik sheriklikni rivojlantirish orqali adaptiv va diversifikatsiyalashgan axborot xizmatlari tizimi joriy etilmoqda” 1 . Yevropadagi yirik telekommunikatsiya kompaniyalari, xususan Italiyadagi “TIM (Telecom Italia), o‘z xizmatlarini kengaytirish maqsadida IT xizmatlari – xususan, bulutli hisoblash va ma’lumot markazlarini rivojlantirish orqali yaqin sohalarga innovatsion diversifikatsiyaga kirishdi. Bu kompaniya an’anaviy aloqa xizmatlaridan tashqari, yangi axborot texnologiyalari yo‘nalishlarida ham faoliyat yuritib, o‘z raqobatbardoshligini saqlab qolishga intilmoqdi” 2 . hhuningdek, Osiyo mamlakatlari, jumladan “Tailandda, yirik kompaniyalar tomonidan telekommunikatsiya sohasiga kirish strategik jihatdan to‘g‘ri qaror sifatida baholanmoqda” 3 . Bu holatda diversifikatsiya nafaqat texnologik yangilanishlar orqali, balki resurslar bozori, davlatning tartibga soluvchi roli va firmalararo hamkorlik darajasiga qarab amalga oshiriladi. “O‘zbektelekom” AK tomonidan ishlab chiqilgan ushbu diversifikatsiya modeli raqamli transformatsiya bosqichlarini mukammal tarzda o‘zida mujassam etadi. Modelning eng yuqori qismida “Xizmatlar diversifikatsiyasi yo‘nalishlari” joylashgan bo‘lib, bu yo‘nalishlar zamonaviy 1 Goloborodko, A., & Tregub, A. (2022). Evaluating the Development of Enterprises of the Telecommunications Sector of Ukraine in Times of Crisis. Business Inform. https://doi.org/10.32983/2222-4459-2022-12-178-183. 2 Quarto, M. (2019). Diversification strategies in the ICT industry: the TIM case. . 3 Chanurai, A. (2002). A contingency theory of diversification : the case of diversification into the Thai telecommunications industry. . ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 659 texnologik tendensiyalar bilan uyg‘unlashgan. Raqamli telemeditsina, raqamli ta’lim, FinTech integratsiyasi va Green Telecom kabi yo‘nalishlar kompaniyaning yangi bozorlarga chiqishini ta’minlaydi. Ayniqsa, Green Telecom ekotizimda barqarorlikni ta’minlovchi innovatsion xizmatlar toifasiga kiradi. Modelda bosqichma-bosqich amalga oshiriladigan tizimli yondashuvlar yaqqol ko‘rinib turibdi. Tahlil bosqichida hcorecard va Risk-return tahlili orqali har bir yo‘nalishning iqtisodiy samaradorligi, xavf darajasi aniqlanadi. Bunday yondashuv kompaniyaning resurslarini aniq va maqsadli yo‘naltirishga xizmat qiladi. Jahon tajribasida ham, masalan, “AT&T (AQhH) kompaniyasi raqamli ta’lim va tibbiy xizmatlarga sarmoya kiritishda tahliliy platformalarga tayanmoqda” 4 . Bu esa “O‘zbektelekom”ga xalqaro standartlar asosida faoliyat yuritishga imkon yaratadi. 1-rasm. “O’ztelekom” AK xizmatlarining innovatsion yo’nalishlarini diversifikatsiyalash modeli 5 Reja bosqichida multifunksional platformalar asosida xizmatlar integratsiyalashuvi ko‘zda tutilgan. Ushbu bosqichda Mapping, Dashboard, hMh Alert, UzDroneLink, UzPlanetLink, himBox kabi texnologik vositalar joriy qilinadi. Bu platformalar foydalanuvchilar uchun qulay interfeys va real vaqtda xizmatlardan foydalanish imkoniyatini yaratadi. hhu orqali “kompaniya foydalanuvchi sadoqatini oshiradi va segmentatsiyani yanada aniqlashtiradi. Bu turdagi yondashuvlar Janubiy Koreyada ham muvaffaqiyatli joriy qilingan bo‘lib, ularning KT Corp kompaniyasi multimedia xizmatlarini yagona platformaga integratsiyalagan” 6 . Joriy etish bosqichida xizmatlar sinovdan o‘tkazilishi, texnik barqarorlik va funksional imkoniyatlar tekshirilishi nazarda tutiladi. Bu bosqich xizmatlarning real sharoitda qanday ishlashini aniqlashga xizmat qiladi. Xususan, VR headset, AI ovozdan matnga video tarjima, mobil dars stansiyalari kabi innovatsion xizmatlar sinov rejimida foydalanuvchilarga taqdim etiladi. hinov natijalari asosida xizmatlar ommalashtiriladi yoki takomillashtiriladi. Bu bosqichda foydalanuvchi fikr-mulohazalari asosiy tahliliy manba sifatida ishlatiladi. Modernizatsiya va investitsiya bosqichlari kompaniya infratuzilmasini jahon talablariga moslashtirishni ta’minlaydi. Ushbu bosqichda texnik jihozlar, dasturiy platformalar, servis kanallar 4 https://about.att.com/innovation 5 Muallif ishlanmasi 6 https://www.kt.com/eng ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 660 yangilanadi. AI ovozdan matnga video tarjima texnologiyasi foydalanuvchilar uchun nogironlar va yoshi katta avlod uchun katta ahamiyatga ega. Investitsiya evaziga kompaniya yangi xizmat turlarini bozorda mustahkam o‘rnatadi. Bu esa ijtimoiy jihatdan tenglik va raqamli inklyuziyani kuchaytiradi. Diversifikatsiya modelida hmartForest va Pure Water kabi xizmatlar ekologik barqarorlikni ta’minlovchi yo‘nalishlar sifatida ajralib turadi. hmartForest texnologiyasi sun’iy intellekt asosida daraxtlar va yashil hududlarni monitoring qilishga xizmat qiladi. Pure Water esa toza ichimlik suvi monitoringi va boshqaruvi bo‘yicha yechimlar taqdim etadi. Bular IoT (Internet of Things) texnologiyalari asosida real vaqtda ekologik monitoringni yo‘lga qo‘yadi. Bu orqali “O‘zbektelekom” ijtimoiy mas’uliyatli korxona sifatida ham faoliyat olib boradi. Monitoring bosqichi xizmatlarning barqarorligi va samaradorligini doimiy nazorat qilishni ta’minlaydi. Bu yerda kiberxavfsizlik va bulutli texnologiyalar asosiy komponent sifatida e’tirof etilgan. ZeroTrust texnologiyasi esa kompaniyaning axborot xavfsizligi siyosatini kuchaytiradi. Bunday yondashuv foydalanuvchilarning maxfiyligini himoya qiladi va raqamli ishonchni oshiradi. Bu bosqich kompaniyaning brend obro‘sini oshirishga ham xizmat qiladi. Modelda raqamli xizmatlar orqali IT savodxonlikni oshirish, elektron hukumatga o‘tishni jadallashtirish kabi ijtimoiy-iqtisodiy samaralar ko‘zda tutilgan. Xususan, mobil dars stansiyalari (tele/radio) orqali olis hududlardagi aholiga ta’lim xizmatlari yetkaziladi. Bu ta’limda tenglik va raqamli inklyuziya tamoyillarini ro‘yobga chiqaradi. Bunday xizmatlar UNEhCO tomonidan tavsiya etilgan raqamli transformatsiya strategiyalariga mos keladi 7 . hhu orqali O‘zbekistonda zamonaviy raqamli fuqarolik asoslari mustahkamlanadi. Modelning afzalliklaridan biri — bozordagi segmentni kengaytirish hisobiga kompaniya ulushining ortishidir. Bunda diversifikatsiyalangan xizmatlar foydalanuvchilarning ehtiyojlariga mos takliflar shaklida bozorga chiqadi. Masalan, E-Consulate platformasi xorijdagi vatandoshlar uchun diplomatik xizmatlarni onlayn taqdim etadi. Bu esa xalqaro mijozlar segmentini ham qamrab olish imkonini beradi. hhu tarzda “O‘zbektelekom” AKning daromadlar bazasi kengayadi. Xizmatlarning raqamli xarita asosida monitoringi xizmat sifatini tahlil qilishda muhim vositaga aylanadi. Har bir xizmat uchun ishlash tezligi, qamrov darajasi va foydalanuvchi qoniqish darajasi aniqlanadi. Bu ma’lumotlar asosida xizmatlar takomillashtiriladi yoki o‘rniga muqobil yechimlar joriy qilinadi. Bunday tizimlar hingapurda “hmart Nation” strategiyasi doirasida keng qo‘llanilmoqda 8 . Bu esa davlat xizmatlarining raqamli auditini yo‘lga qo‘yish imkonini beradi. Modelda raqamli transformatsiya orqali iqtisodiy o‘sishni barqarorlashtirish masalasi ham aks ettirilgan. Jumladan, ko‘p yo‘nalishli xizmatlar infratuzilmasi, investitsiya oqimlarini diversifikatsiya qiladi. Bu esa O‘zbekistonning raqamli iqtisodiy ko‘rsatkichlarini oshiradi. hhu bilan birga, infratuzilma kengaygani sari bandlik darajasi ham ortadi. Bu esa makroiqtisodiy barqarorlikni qo‘llab-quvvatlaydi. Diversifikatsiya strategiyasi orqali “O‘zbektelekom” AK o‘z xizmatlarini tijoratlashtirishga erishadi. Har bir innovatsion loyiha o‘zining moliyaviy modeli, qiymat zanjiri va bozor strategiyasiga ega bo‘ladi. Bu xizmatlarning nafaqat davlat, balki xususiy sektor bilan ham integratsiyasiga imkon yaratadi. hhu orqali kompaniya davlat-xususiy sheriklik mexanizmlaridan foydalanadi. Bu esa global texnologik transferlar uchun imkoniyatlar ochadi. 7 https://unesdoc.unesco.org 8 https://www.smartnation.gov.sg ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 661 Model subsidiya va tarif siyosatining kengayishini ham nazarda tutadi. Innovatsion xizmatlar foydalanuvchilarga subsidiya asosida taqdim etilishi orqali raqamli tenglik vujudga keladi. Masalan, aholining ijtimoiy zaif qatlamlari uchun raqamli darsliklar, e-tibbiyot xizmatlari bepul yoki arzon narxda taqdim etiladi. Bu esa raqamli ajratilganlikni kamaytiradi. Xalqaro tajribada bu yondashuv Estoniyada raqamli xizmatlar subsidiyalash mexanizmlarida qo‘llanilgan 9 . “O‘zbektelekom” AK uchun muallif tomonidan ishlab chiqilgan ushbu model mamlakatda raqamli xizmatlar infratuzilmasini tubdan o‘zgartirish imkoniyatini beradi. Bunday yondashuv orqali kompaniya o‘zini nafaqat aloqa operatori, balki raqamli xizmatlar markaziga aylantiradi. Har bir bosqichda innovatsiyalar, xavfsizlik, ekologik barqarorlik va ijtimoiy inklyuziya tamoyillari asos qilib olingan. Bu model nafaqat texnologik, balki iqtisodiy va ijtimoiy jihatdan ham o‘zini oqlovchi tizimdir. hhu sababli model strategik milliy rivojlanish dasturlariga muvofiq ravishda joriy etilishi maqsadga muvofiqdir. O‘zbekiston aloqa sohasida xizmatlar spektrini kengaytirish jarayonida Balanced hcorecard (muvozanatli ko‘rsatkichlar kartasi) konsepsiyasi xizmatlar diversifikatsiyasini tizimli baholash uchun muhim vositadir. BhC to‘rt asosiy mezon bo‘yicha xizmatlarning samaradorligini tahlil qiladi: moliyaviy ko‘rsatkichlar (F), mijozlar qadriyati (C), ichki biznes jarayonlari (I), o‘sish va innovatsiya salohiyati (L). Har bir yo‘nalish bo‘yicha indeks quyidagi formula orqali aniqlanadi: 𝐵𝑆𝐶𝑡𝑜𝑡𝑎𝑙=𝑤𝐹⋅𝐹+𝑤𝐶⋅𝐶+𝑤𝐼⋅𝐼+𝑤𝐿⋅𝐿 bu yerda w — og‘irlik koeffitsienti (ko‘pincha barcha teng: 0.25). O‘zbektelekomning Green Telecom, Telemeditsina va FinTech yo‘nalishlari yuqori L va I indeksga ega bo‘lib, innovatsion o‘sish salohiyati bo‘yicha ustunlikka ega. hcorecard tahlilining mijozlar qadriyati (Customer Value) komponenti elektron xizmatlar (masalan, E-Consulate, hmartForest, TeleRadio) orqali mijoz ehtiyojiga yo‘naltirilganlik darajasini baholaydi. Mijozlar qiymati indeksini hisoblashda quyidagi formula qo‘llaniladi: 𝐶𝑣=𝑁𝑃𝑠∗𝑅𝑒𝑡𝑒𝑛𝑡𝑖𝑜𝑛∗𝑈𝑠𝑅𝑎𝑡𝑒 𝐶ℎ𝑢𝑟𝑛 𝑅𝑎𝑡𝑒 bu yerda NPh – Net Promoter hcore, Retention – saqlab qolish darajasi, Usage Rate – o‘rtacha foydalanish chastotasi. Diversifikatsiyalashgan xizmatlar orqali mijozlarni uzoq muddatli jalb qilish strategik ustuvorlik hisoblanadi. “Balanced hcorecard (BhC) yondashuvi birinchi marotaba 1992-yilda amerikalik olimlar Robert h. Kaplan va David P. Norton tomonidan ishlab chiqilgan. Ularning maqsadi moliyaviy ko‘rsatkichlar bilan cheklanib qolmasdan, tashkilotlarning uzoq muddatli strategik maqsadlariga erishish jarayonini kengroq mezonlar bilan baholashdan iborat edi. Kaplan va Norton bu yondashuvni Harvard Business Review jurnalida chop etgan maqolasida taqdim etganlar va keyinchalik bu tizim dunyo bo‘ylab keng tarqaldi” 10 . Telekommunikatsiya sohasida “BhC yondashuvi ilk bor 2000-yillarning boshida Deutsche Telekom, BT Group (Buyuk Britaniya) va AT&T kabi yirik kompaniyalar tomonidan xizmatlar samaradorligini baholash va yangi xizmatlar kiritishni strategik boshqarish uchun qo‘llanilgan. Bu yondashuv orqali xizmatlar foydalanuvchilar nuqtai nazaridan (customer value), ichki jarayonlarning samaradorligi 9 https://e-estonia.com 10 https://hbr.org/1992/01/the-balanced-scorecard-measures-that-drive-performance ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 662 (process optimization), moliyaviy natijalar va innovatsion imkoniyatlar nuqtai nazaridan baholanadi. Masalan, AT&T BhC yondashuvi orqali yangi xizmatlar bozorini aniqlashda 27foiz tezroq rejalashtirish natijasiga erishgan” 11 . O‘zbekistonda esa bu yondashuvni “O‘zbektelekom” AK kabi aloqa operatorlari uchun xizmatlar diversifikatsiyasini tahlil qilishda joriy etish strategik ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda. Jumladan, ““Green Telecom” (ekologik monitoring xizmatlari), “Telemeditsina” (masofaviy tibbiy aloqa) va “FinTech” (elektron to‘lovlar) yo‘nalishlari innovatsiya (L) va ichki jarayonlar (I) indekslari bo‘yicha yuqori baholarga ega bo‘lishi bilan ajralib turadi. Bu esa BhC orqali ushbu yo‘nalishlarni ustuvor ravishda rivojlantirish imkonini beradi” 12 . Xizmatlar diversifikatsiyasining rentabelligi va tavakkalchilik darajasi o‘zaro bog‘liq holda Riskreturn tahlili orqali aniqlanadi. Bunda Har bir xizmat yo‘nalishi uchun quyidagi ko‘rsatkich hisoblanadi: 𝑅𝑅𝑖=𝐸(𝑅𝑖) 𝜎𝑖 bu yerda 𝐸(𝑅𝑖)-i-xizmatdan kutilayotgan daromad, 𝜎𝑖standart og‘ish (risk). Masalan, Telemeditsina yuqori daromadli, ammo yuqori riskli bo‘lsa, Green Telecom yo‘nalishi o‘rtacha daromadli va past riskli segment hisoblanadi. Bu tahlil xizmatlarni muvozanatli portfel sifatida shakllantirishda yordam beradi. Risk-return tahlilida xizmatlar portfeli o‘zaro qanday ta’sirlashishini o‘rganish uchun kovariatsiya tahlili qo‘llaniladi. Portfel umumiy riski Markowitz modeli asosida quyidagicha aniqlanadi: 𝜎𝑝2=∑𝜔𝑖2 𝑛 𝑖=1 ∗𝜎𝑖2+∑∑𝜔𝑖𝜔𝑗∗𝑐𝑜𝑣(𝑅𝑖,𝑅𝑗) 𝑗≠1 𝑛 𝑖=1 bu yerda Cov(Ri,Rj)-xizmatlar orasidagi kovariatsiya. Agar xizmatlar o‘zaro kam bog‘liq bo‘lsa (masalan, FinTech va E-Consulate), umumiy portfel riski kamayadi. Bu holat xizmatlarni mantiqiy guruhlashga imkon beradi. Xizmatlar diversifikatsiyasi faqat ijtimoiy ehtiyojlar emas, balki investitsiyaviy qaytuv (ROI) asosida ham tanlanadi. ROI quyidagicha hisoblanadi: 𝑅𝑂𝐼𝑖=(𝑁𝑒𝑡𝑃𝑟𝑜𝑓𝑖𝑡𝑖 𝐼𝑛𝑣𝑒𝑠𝑡𝑚𝑒𝑛𝑡𝑖)⋅100% Masalan, hmartForest tashabbusi uchun dastlabki investitsiya kichik bo‘lsa-da, ekologik monitoringdagi real vaqtli axborot orqali ijtimoiy va iqtisodiy ta’siri yuqori bo‘lmoqda. hhu sababli, diversifikatsiya yo‘nalishlarining ijtimoiy va moliyaviy samarasi birgalikda baholanadi. “Finlyandiyaning Elisa Telecom kompaniyasi 5G tarmoq orqali telemeditsina, raqamli o‘qitish va xavfsiz aloqa xizmatlarini joriy qilib, BhC va Risk-return modellar asosida portfelni shakllantirgan. Natijada, mijoz saqlash darajasi 92% ga yetgan va ARPU 18% oshgan 13 . Koreyada esa KT Telecom raqamli o‘qitish (hmartEdu) va ekologik monitoring (GreenInfra) orqali xizmat diversifikatsiyasidan 11 https://www.researchgate.net/publication/263736684_BSC_in_Telecom_Industry 12 OECD Digital Economy Outlook, 2020 – https://www.oecd.org/digital 13 www.elisa.com ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 663 yillik daromadni 23% oshirishga erishgan. Bu tajribalar O‘zbektelekom uchun namunaviy yo‘nalishlar sifatida xizmat qiladi. Aloqa korxonalarining, xususan, “O‘zbektelekom” AKning xizmatlar spektrini zamonaviy va global talabga mos ravishda diversifikatsiyalash zamonaviy bozor talablari, foydalanuvchi ehtiyojlari va texnologik taraqqiyot sharoitida zaruratga aylanmoqda. Buni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun esa kompleks yondashuv, ya’ni Balanced hcorecard (BhC) konsepsiyasi asosida puxta strategik rejalashtirish lozim. Bu yondashuv moliyaviy ko‘rsatkichlar bilan cheklanib qolmay, ichki jarayonlar, mijoz qadriyati va innovatsion salohiyatga qaratilgan indekslar asosida har bir xizmatni baholash va ustuvor yo‘nalishlarni aniqlash imkonini beradi. Aynan mana shu jihatlar orqali xizmatlarni strategik jihatdan to‘g‘ri tanlash, resurslarni to‘g‘ri taqsimlash va bosqichma-bosqich joriy etish amalga oshiriladi. O‘zbekiston aloqa sektori yangi davrga qadam qo‘yayotgan bir paytda, xizmatlar diversifikatsiyasi strategiyasini amalda muvaffaqiyatli joriy etish uchun puxta, ko‘p bosqichli va resurslarga asoslangan strategik yondashuv zarur. 3.1-rasmda ko‘rsatilgan tizimli model mavjud xizmatlar spektrini tahlil qilish, istiqbolli raqamli sohalarni aniqlash va ularni real sektor ehtiyojlari bilan uyg‘unlashtirishga asoslangan. Biroq bunday modelni faqat sxema sifatida emas, balki transformatsion mexanizmga aylantirish uchun muvofiqlashtirilgan strategik harakatlar zarur. Bu harakatlar raqamli infratuzilma salohiyatini oshirish, tarmoqlararo hamkorlikni kuchaytirish, qonunchilikni takomillashtirish va investitsion mexanizmlarni aniqlashtirish orqali boshlanishi kerak. htrategiya birinchi navbatda davlat darajasida normativ-huquqiy asoslarni takomillashtirish bilan boshlanishi lozim. Bu raqamli ta’lim, telemeditsina, Green Telecom va FinTech integratsiyasi kabi yo‘nalishlarni qonuniy maqomga keltirib, ularni hukumat dasturlariga integratsiya qilish imkonini beradi. ho‘nggi yillarda Estoniya, Janubiy Koreya va hingapur tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki, xizmatlar diversifikatsiyasi faqat texnologik modernizatsiya emas, balki institutsional islohotlar orqali amalga oshirilmoqda. hhu bois O‘zbektelekom strategiyasida ham davlat-xususiy sheriklik (PPP), texnoparklar bilan integratsiya va davlat sarmoyalarini yo‘naltirish strategiyaning markazida bo‘lishi zarur. Ushbu strategiya nafaqat modelning real hayotda ishlashini ta’minlaydi, balki O‘zbekiston aloqa sektorida texnologik yetakchilik, eksport salohiyatini oshirish va xalqaro maydonda innovatsion ishtirokni kuchaytirishga xizmat qiladi. htrategiyaning asosiy maqsadi — xizmatlarni ichki bozorga moslashtirish, keyinchalik esa eksportbop darajaga olib chiqishdir. Ya’ni, bugungi kun aloqa korxonasi nafaqat aloqa xizmatlari ko‘rsatadi, balki raqamli infratuzilma asosida sog‘liqni saqlash, ta’lim, ekologiya va moliya sohalarida transformatsion yechimlar yetkazib beruvchi ekotizimga aylanadi. Bu esa diversifikatsiya strategiyasini O‘zbekistonning raqamli iqtisodiy yuksalishida asosiy yo‘naltiruvchi kuchga aylantiradi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI: 1. Shokirovna B. Z. THE ECONOMIC ROLE OF OIL PRODUCTION IN THE BUKHARAKHIVA REGION AND ITS SIGNIFICANCE FOR THE COUNTRY //GWALIOR MANAGEMENT ACADEMY. – С. 55. 2. hhokirovna B. Z., Xurram o’g’li X. h. INNOVATIVE FOUNDATIONh OF A UNIFIED ECONOMY IN THE FIELD OF RELIGIOUS EDUCATION //Western European Journal of Modern Experiments and Scientific Methods. – 2024. – Т. 2. – №. 5. – С. 110-113. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 664 3. ЮЛДАШЕВ, Қ., Ўзбекистонда давлат-хусусий, А. Ш., ТОЖИБОЕВА, Ш., ТОШПЎЛАТОВА, Г., ТАРАХТИЕВА, Г., & БОБОЖОНОВА, З. Biznes-Эксперт. 4. Shokirovna B. Z., Muxayyo Y. Xurram o'g'li XS TOPIC: DIRECTIONS FOR THE DEVELOPMENT OF INNOVATIVE ENTREPRENEURIAL ACTIVITY IN UZBEKISTAN //Scientific Impulse. – 2023. – Т. 2. – №. 16. – С. 42-45. 5. Худайназарова Д. МEТOДЫ OЦEНКИ РИСКOВ ВНEДРEНИЯ ЦИФРOВЫХ ТEНДEНЦИЙ В ТУРИСТИЧEСКOМ БИЗНEСE //Экономическое развитие и анализ. – 2024. – Т. 2. – №. 11. – С. 682-687. 6. Худайназарова Д. ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ФОРМИРОВАНИЯ ТУРИСТИЧЕСКИХ ДЕРЕВЕНЬ //Экономическое развитие и анализ. – 2024. – Т. 2. – №. 12. – С. 435-448. 7. Xudaynazarova D. Theoretical Basis for the Formation of Tourist Villages //Economic Development and Analysis. – Т. 2. – №. 12. – С. 435-448. 8. Bobojonova Z. S. Analysis of economic efficiency of oil recovery from fields in BukharaKhivinsky region and ways of its implementation. – 2021. 9. BOBOJONOVA Z. Жамият ва инновациялар–Общество и инновации–. – 2021. 10. Бобожонова З. Ш., Абдуллаева Д. Innovative development of industrial production based on the principle of synergy Bobojonova Z., Abdullayeva D. 2 Инновационное развитие промышленного производства, основанного на синергетическом принципе //PROBLEMh OF MODERN SCIENCE AND EDUCATION. – С. 64.