scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

भारतातील महिला सबलीकरण कार्यक्रम

पाटील, सोमनाथ वसंतराव; वाळुंज, वर्षा शंकराव

Abstract

महिलांच्या मालमतेवर अधिकार किंवा उत्पादन साधनांवर त्यांचे नियंत्रण अल्प प्रमाणात दिसून येते. अलीकडच्या काळात महिला कुटुंबप्रमुख असणाऱ्या घरांची संख्या वाढत आहे. केवळ राजकीय आरक्षण देऊन उपयोग नाही तर पुरुषांचची मानसिकता बदलणे आवश्यक आहे. महिला सक्षमीकरण करण्यासाठी स्त्री पुरुष समानता प्रस्थापित करणे आवश्यक आहे. महिला सक्षमीकरण ही निसर्गाच्या सक्षमीकरणापासून स्वातंत्र्य बाब नाही व ती असूही शकत नाही. सर्व दुर्लक्षित लोक आणि देशांच्या सक्षमीकरणापासून ती वेगळी करता येत नाही. महिलांचे लढे आणि चळवळी समाजातील शांतता, पर्यावरण, कामगार, शेतकरी, मानवी अधिकार, लोकशाही विकेंद्रीकरण या विविध घटकांशी जोडणे आवश्यक आहे. तसेच समानता, न्याय, लोकशाही आणि शाश्वतता या तत्वांचे सक्षमीकरण होणे आवश्यक आहे. केवळ महिलांचे नव्हे तर महिलांबाबतच्या दृष्टिकोनाचे सक्षमीकरण होणे आवश्यक आहे. कारण महिला म्हणजे केवळ एक स्वतंत्र विभाग नाही. महिला समाजाचा एक महत्वाचा घटक आहेत. लष्करीकरण, मानवाधिकार, शाश्वत विकास या प्रत्येक समस्येबाबत महिलांचे मते दृष्टिकोन आणि विचार जाणून घेणे आवश्यक आहे. समाजातील प्रत्येक प्रश्न हा तितकाच महत्वाचा आहे.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 174    󰫦󰬴 . 1, 2 1 , , , – , - . 2 , , , . Email: [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-171132 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 11(A) Pp. 174-177 November. 2025 Submitted: 18 Oct. 2025 Revised: 28 Oct. 2025 Accepted: 11 Nov. 2025 Published: 30 Nov. 2025 . . . . . . , , , , , . , , . .  .  . , , . . - , . 󰭈󰬎  󰫤 󰲇    󰬉 . .     󰬶󰬎 , 󰲒    . 󰬎 , 󰫤  󰰗󰭅, 󰫦 ,      󰲇 󰰘 󰬉    󰰗󰭅 󰰘   , 󰭈󰫤   󰫦󰬴, 󰬎, 󰫵   󰬉 .  󰲑󰱯󰲆 –    󰲑󰱯󰲆  .   󰫤  󰬉 󰬅.   󰫤  󰲐 .   󰫤  󰫦󰬴  .  󰱮 – 󰭈󰬎  󰭈 󰫦󰫽  󰲄󰫽 . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI: Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: . , , , , – , – How to cite this article: , , (2025). . Journal of Research and Development, 17(11), 174-177. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 175 󰫾  – 󰭈󰬎  󰬇    .  󰬌   󰫦 󰬶, 󰬎, , 󰫦󰭃   . 󰫤 󰫦 - 󰫤 󰬆   󰰌   󰲕 󰬉 󰬌󰫤 󰬎 󰱘  󰱆  󰬋  󰫤 󰬆 󰱿󰱇󰲒 , , 󰲓 󰰌 󰫳 󰭃 󰫼    󰫼 󰫽 󰲑 󰫼   󰫼  . 󰬁, 󰫽    󰫼   󰲐  󰰉 󰬎󰬀  󰫦 󰫼  .  󰫤 󰫦 -   󰫤 󰫦 󰬎 󰱚 󰭈 󰭈󰱡   . 󰫽 󰱚 󰭈     󰬄 󰰉 󰲑  .    23 of 30   󰲌 󰱚 󰭈  󰲑  . 󰲌 󰫳 ,  󰰩 󰲌 󰰩    󰰩 󰫽   .  ,  󰬀 󰫽   󰰩 󰫽 󰲗󰬍󰱘 󰱮  . "  󰬆     , 󰫦 󰭈󰲑󰬴 󰫰 󰬎  , 󰲒  󰲗  󰫽  󰭈󰱺  .  󰫦  󰲗, , 󰲒, 󰫤, 󰱳  󰫦 󰫤󰭃   󰫤 .  󰫤 󰬎 󰬎󰫦 󰬉 󰫼󰬬 󰬴 󰬀 -  󰬉󰲎, : , 󰰉,    󰫮󰬀  󰫤 󰬎 󰬎 󰬉 ,  󰬎 󰲗 󰬇, 󰱿 󰭈󰫤, 󰫤 󰬍󰰌, 󰲗 󰬇,  󰰎      󰫯  󰫦󰬴  󰱇 󰬴. 󰬀 󰲑 . 󰱇 󰬴.  󰫤 󰬎 󰬎󰫦 󰬉 󰫼󰬬 󰬴 󰬀  󰫤 󰬎 󰬎󰫦 󰲒  /󰬴  ?     󰬇  󰱿 󰭈󰫤 󰱳  󰰎󰫳  󰫦󰬇            󰰉                            󰱆 . . . . .  󰲌-  󰭈 󰫳 . 󰫮󰫽󰫳 󰲄󰰉  󰲑  󰲒,  󰬉󰲎  󰫤 󰬎 󰬎 󰬉 /󰫦󰬴  󰲑 .  󰫮   󰫾󰰩󰲒  󰫾󰰩 ,  󰫾󰰩  󰬎 󰲗 ,  󰫾󰰩 󰱿 󰭈󰫤 󰱳,  󰫾󰰩  󰰎󰫳  󰲗 󰬇,  󰫾󰰩       󰱿󰱇  .  󰰉 󰫮  󰫾󰰩󰲒 󰫾󰰩 ,  󰫾󰰩  󰬎 󰲗 󰬇,  󰫾󰰩 󰱿 󰭈󰫤 󰬎󰰗,  󰫾󰰩  󰰎󰫳  󰲗 ,  󰫾󰰩       󰱿󰱇  .  󰫮 󰬎 󰬎  󰫾󰰩 ,  󰫾󰰩  󰬎 󰲗 ,  󰫾󰰩 󰱿 󰭈󰫤 󰱳,  󰫾󰰩  󰰎󰫳  󰲗 󰬇,  󰫾󰰩     󰬉  󰱿󰱇  .  󰫮 󰬎 󰬎  󰫾󰰩 ,  󰫾󰰩  󰬎 󰲗 ,  󰫾󰰩 󰱿 󰭈󰫤 󰱳,  󰫾󰰩  󰰎󰫳  󰲗 󰬇   󰫾󰰩       󰱿󰱇  . :  󰲗 󰬎󰮇  󰬎󰫦 󰭈󰱺 󰫼 󰫤 󰫼 󰱿 󰭈󰫤, 󰬴󰬁  󰫤 󰫦 󰫯 󰫦󰬴 󰭈󰬁 󰲑 . 󰱿󰲐󰱇,    󰰎  󰫼󰫯  󰫰, 󰬉   󰫤 󰭈󰫽  󰬴   . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 176 󰲒   󰫤 󰬀 -  󰬉󰲎 , 󰰉,    󰫮󰬀    󰫤   ,   󰱇 󰬴.  󰬀 󰲑 . 󰱇 󰬴.  󰲒   󰫤 󰬀 󰲒   󰫤     ?         󰰉                󰱆 . .  󰲌-  󰭈 󰫳 . 󰫮󰫽󰫳 󰲄  󰲑  󰲒,    󰫤   󰲂  󰫮   󰭈󰫽󰰩 󰱿󰱇     󰭈󰫽󰰩    󰫤    . 󰫽󰭈 󰰉 󰫮  󰭈󰫽󰰩  󰲂  󰲒    󰫤 ,   󰭈󰫽󰰩    󰫤    .  󰫮  󰭈󰫽󰰩  󰲂  󰲒    󰫤 ,   󰭈󰫽󰰩   .  󰫮  󰭈󰫽󰰩  󰲂  󰲒,    󰫤 ,   󰭈󰫽󰰩    󰫤   󰫽  .󰬀󰰉  󰲑   󰲒,   󰲒  󰱇 󰬉 .  󰭈󰰌  󰫼,  󰫳 󰫤, 󰲗 󰬎󰮇   󰫤 󰫦󰬴󰬀    󰫽   󰬌 . 󰱿󰲐󰱇, 󰬎󰫽 󰬉 󰲒   󰫦󰬴󰱯 󰰉 󰫼  󰫽 󰫦 ,     󰭈󰫰     󰭃 󰫼 󰭈 .  󰫤         -  󰬉󰲎  , 󰰉,    󰫮󰬀  󰫤     󰲒          󰱇 󰬴. 󰬀 󰲑 . 󰱇 󰬴.   󰫤               ?   󰲒    ?      󰬉   󰱆 󰫦󰱿   󰫦 󰫤 󰱮  󰬉  󰫤             󰰉                                        󰱆 . .  . . . . .  󰲌-  󰭈 󰫳 .  󰫤     󰲒        󰱯 󰫮󰫽󰫳 󰲄  󰲑  󰲒,  󰫮,  󰭈󰫽󰰩  󰫤       󰱿󰱇 ,   󰭈󰰘  󰫤        󰬉 󰲑 .  󰫮      󰭈 :   󰬉  Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-11(A)| November2025 177 ,   ,    󰫦󰱿 ,  󰫦 󰫤,   󰬉  󰫤     󰭈󰫽󰰩  . 󰰉 󰫮  󰭈󰫽󰰩  󰲂  󰲒,  󰫤    ,   󰭈󰰘  󰫤        󰬉 󰲑 . 󰰉 󰫮   󰬉  ,   ,    󰫦󰱿 ,  󰫦 󰫤,   󰬉  󰫤     󰭈󰫽󰰩  .  󰫮,  󰰌󰫽  󰲂  󰲒  󰫤    ,   󰭈󰰘  󰫤        󰬉 󰲑 .  󰫮   󰬉  ,   ,    󰫦󰱿 ,  󰫦 󰫤,   󰬉  󰫤     󰭈󰫽󰰩  .  󰫮  󰭈󰫽󰰩  󰫤       󰱿󰱇 ,   󰭈󰰘  󰫤        󰬉 󰲑 .  󰫮   󰬉  ,   ,    󰫦󰱿 ,  󰫦 󰫤,   󰬉  󰫤     󰭈󰫽󰰩  .󰲄󰫳   󰬎󰲆  󰲒,  󰫤   󰰍󰫦 󰭈 .  󰭈  󰫼,  󰬉,   󰱆  󰫦󰱿  󰫼  󰫼   . 󰱿󰲐󰱇, 󰫦 󰫼 󰫤, 󰬉  󰫤 󰬬 󰫦󰬴 󰭈󰬁 󰲑 .  󰫳 󰫳  󰫳   󰬉 󰲌 󰰈    󰫤 󰬌 . 󰫵    󰬆 󰫯 󰲌  󰫽    󰲌 󰬁  .  󰬉 󰰀  󰲌 󰰈    . 󰫦 󰭈󰲑󰬴    .      󰭈  󰰌  󰰈󰭈 󰬎 .  󰫤 󰰈 󰭑󰲈  . 󰰌, 󰫦󰭈󰲑󰬴    󰰈 󰬎 󰭃 .   󰫳 󰫦 󰰘󰬀  󰰈󰫳   󰬎 .  󰲌 󰰈 󰭈 󰫦󰫦 󰰈󰫤  . 󰫰, , 󰫤 󰬉 󰭈 󰲑  󰰀   󰬉󰫳    󰫼󰬬   . 󰰈󰫳  󰫽 󰫽󰱷  󰲑. 󰫦 1.  . . (󰬋󰰗 ), 󰬉   ( )  󰬄, . . .   . 2.  () 󰬎󰬇     󰱳   󰬎 󰬁 󰬴. .    3. . . . (󰰗 ), ‘ 󰬎 󰬇 ’  󰬄, . . .    . 4.   ( 󰫮 ), ‘   -’  ,  󰭈, .  .   . 5.  󰭈 (), “󰬶  󰫤  󰫳 󰲐 󰬉”  󰭈,  󰬁󰬎󰱘  󰱄, 󰲑󰬉. 󰲈 󰬴.   . 6. 󰫦  (), “󰫤󰫳 󰬀 󰬶  󰫤:      󰬅”  󰭈,  󰱳, . 7. 󰱷 . (), “󰫤󰱨 󰬶  󰫤: 󰫦 󰬐 󰬅”  󰭈,  󰱳, 󰰗󰰉. 8. 󰭅 󰭑 (), “ 󰬶  󰫤  󰫳 󰲐 󰬉”,  ,  󰱳. . 9.   (), “󰲓 : 󰫤 󰲐󰬀  󰲒 󰫤”  󰭈, 󰬁, 󰲗: 󰬋 󰬎 󰬶󰫵 󰬎. 10.  . (), “󰬎- 󰱨 󰬶  󰫤: 󰭆 󰭈 󰬅”  󰭈, 󰭆 󰱳, 󰱖. 11. 󰰏 . . (), “󰬶  󰫤   󰭈”  󰭈,  󰱳, 󰬉.