TA'LIM OLGANLIKNI TASHXIS ETISH

PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) TA’LIM OLGANLIKNI TASHXIS ETISH Andijon davlat pedagogika instituti Pedagogika va psixologiya kafedrasi katta oʻqituvchisi Turdiyeva Shoxidaxon Anvardjanovna Andijon davlat pedagogika instituti Aniq va tabiiy fanlar fakulteti Kimyo yoʻnalishi 2-bosqich 202-guruh talabasi Mamajonova Arofatxon Xursanali qizi Kalit so‘zlar: ta’lim olganlik, tashxis, baholash, kompetensiya, monitoring, diagnostika, o‘quv faoliyati. Annotatsiya Ushbu maqolada ta’lim olganlikni tashxis etishning mazmun-mohiyati, o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini aniqlashda qo‘llaniladigan baholash mezonlari, diagnostika usullari hamda zamonaviy yondashuvlar yoritilgan. Shuningdek, tashxis jarayonining ta’lim sifatiga ta’siri va samarali tashxis yuritish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Аннотация В статье раскрываются содержание и значение диагностики обученности учащихся, критерии оценки знаний, навыков и компетенций, а также современные подходы и методы диагностики. Рассматривается влияние диагностики на качество образования и приводятся рекомендации по её эффективной организации. Abstract This article examines the essence and importance of diagnosing students’ learning achievements, assessment criteria for knowledge, skills, and PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) competencies, as well as modern diagnostic methods. It also analyzes the impact of diagnostics on education quality and provides recommendations for effective implementation. Ta’lim jarayonida o‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini aniqlash, ularning o‘zlashtirish darajasini baholash — bu ta’lim olganlikni tashxis etishning asosiy maqsadidir. Tashxis o‘quvchining qanchalik o‘zlashtirgani, ta’lim mazmunini qanday darajada egallagani va qaysi jihatlarda qo‘shimcha yordamga muhtojligini aniqlab beradi. Bugungi kunda ta’lim sifatini oshirish, o‘quv jarayonining samaradorligini baholash hamda individual o‘qitish strategiyalarini ishlab chiqish diagnostika jarayonining ilmiy asoslangan bo‘lishini taqozo etadi. Tashxis o‘qituvchiga ham, o‘quvchiga ham rivojlanish nuqtalarini aniqlash, o‘quv dasturini takomillashtirish va natijadorlikni oshirish imkonini beradi. Ta’lim olganlikni tashxis etish tushunchasi Ta’lim olganlikni tashxis etish — bu o‘quvchining o‘quv materiali bo‘yicha egallagan bilimlari, shakllangan ko‘nikmalari, kompetensiyalari va o‘quv faoliyati natijalarini ilmiy mezonlar asosida aniqlash jarayonidir. Tashxis quyidagi funksiyalarni bajaradi: - axborot funksiyasi — o‘quvchining hozirgi holati haqida ma’lumot beradi; - tuzatuvchi funksiyasi — o‘quv jarayonini takomillashtirishga yordam beradi; - rivojlantiruvchi funksiyasi — o‘quvchini faollikka undaydi; - komparativ funksiyasi — o‘quvchilar o‘rtasidagi farqlarni tahlil qilishga imkon beradi. Baholash mezonlari va ko‘rsatkichlar Ta’lim olganlikni aniqlashda aniq mezonlar belgilanishi zarur. Ular PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) quyidagi yo‘nalishlarni qamrab oladi: bilimlar — faktlar, tushunchalar, nazariyalar; ko‘nikmalar — amaliy mashqlar, operativ faoliyat; kompetensiyalar — muammoni hal qilish, muloqot, kreativlik, axborot bilan ishlash; motivatsiya va o‘quvga munosabat; mustaqil fikrlash va tahlil qilish qobiliyati. Baholashning aniq mezonlari o‘qituvchi va o‘quvchi uchun shaffoflikni ta’minlaydi, o‘zlashtirishni obyektiv ko‘rsatishga yordam beradi. Diagnostika usullari Ta’lim olganlikni aniqlashda turli metod va vositalardan foydalaniladi: An’anaviy usullar yozma nazorat ishlari; og‘zaki so‘rov; testlar; amaliy ishlar. Zamonaviy diagnostika metodlari kompetensiyaviy baholash; portfoliolar tahlili; rubrikalar asosida baholash; elektron monitoring va onlayn test tizimlari; adaptiv baholash texnologiyalari. Formativ va summativ baholash formativ baholash — o‘quv jarayonida muntazam monitoring; summativ baholash — bo‘lim, chorak, semestr yakuniga ko‘ra umumiy natijani aniqlash. Tashxis jarayonining ta’lim sifatiga ta’siri PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E) To‘g‘ri tashkil etilgan tashxis quyidagi imkoniyatlarni yaratadi: o‘quvchining individual rivojlanishini kuzatish; kamchiliklarni o‘z vaqtida aniqlash va bartaraf etish; o‘qitish metodlarini takomillashtirish; ta’lim standartlari bajarilishini nazorat qilish; motivatsiyani kuchaytirish; o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida samarali teskari aloqani shakllantirish. Xulosa Xulosa qilib aytganda, ta’lim olganlikni tashxis etish — ta’lim jarayonining ajralmas, ilmiy asoslangan va tizimli elementi bo‘lib, o‘quvchilarning o‘zlashtirish darajasini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Diagnostikaning to‘g‘ri tashkil etilishi ta’lim sifatining oshishiga, o‘quv jarayonining samarali rejalashtirilishiga, shuningdek, o‘quvchilarning shaxsiy rivojlanishiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.Zamonaviy texnologiyalar va baholash metodlaridan oqilona foydalanish ta’lim olganlikni aniqlash jarayonini yanada aniq va samarali qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Hasanboyeva O. Pedagogik diagnostika asoslari. – Toshkent: FanZiya, 2021. 2. Turg‘unov S. Ta’lim sifati va baholash tizimi. – Toshkent, 2020. 3. Black P., Wiliam D. Inside the Black Box: Assessment for Learning. London: Routledge, 1998. 4. Bloom B. Taxonomy of Educational Objectives. New York: Longman, 1984. 5. OECD. Assessment and Evaluation in Education. Paris, 2019. PEDAGOGY JOURNAL http://bestarticle.fast-page.org/ ISSN: 7675-6548 (E)