BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA XOTIRANI RIVOJLANTIRISH OMILLARI

18 BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA XOTIRANI RIVOJLANTIRISH OMILLARI Ikramova Oynisa Jasur qizi Chirchiq davlat pedagogika universiteti Aniq fanlar fakulteti Amaliy matematika yo‘nalishi talabasi [email protected] Chirchiq davlat pedagogika universiteti Psixologiya kafedrasi o‘qtuvchisi Ilmiy rahbar: Ozodqulov Olimjon Bahodir o‘g‘li [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17942635 Annotatsiya Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida xotiraning rivojlanishi ta’lim jarayonining muhim jihatlaridan biri bo‘lib, u o‘quv faoliyatining samaradorligini belgilaydi. Mazkur tezisda yosh o‘quvchilarda xotiraning shakllanishiga ta’sir qiluvchi psixologik, pedagogik va shaxsiy omillar tahlil qilinadi. Shuningdek, xotirani rivojlantirishda motivatsiya, diqqatning barqarorligi va takrorlashning o‘rni yoritiladi. Tadqiqot jarayonida didaktik o‘yinlar, vizual materiallar va faol metodlardan foydalanishning ahamiyati asoslab beriladi. Olingan natijalar boshlang‘ich ta’limda xotirani mustahkamlash bo‘yicha samarali yondashuvlarni belgilashga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: xotira, boshlang‘ich sinf, psixologik omillar, vizual vositalar, didaktik o‘yinlar, emotsional muhit, mantiqiy mashqlar, ta’ jarayoni, eslab qolish, uyqu rejimi. Annotation: Developing memory in primary school students is a key aspect of effective learning. This thesis analyzes psychological, pedagogical, and personal factors that influence memory formation in young learners. The role of motivation, sustained attention, and repetition in strengthening memory is highlighted. The study emphasizes the importance of didactic games, visual aids, and active learning methods. The findings help identify effective approaches for enhancing memory in primary education. Keywords: Memory, Primary School, Psychological Factors, Visual Aids, Didactic Games, Emotional Environment, Logical Exercises, Educational Process, Memorization, Sleep Routine. KIRISH Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari psixik rivojlanishning eng faol davrida bo‘lib, bilimlarni tez o‘zlashtirish, idrok qilish va amaliyotda qo‘llash qobiliyatlari shakllanadi. Shu sababli xotira jarayonlarini rivojlantirish ta’lim samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Biroq amaliyotda ko‘plab o‘quvchilar xotira bilan bog‘liq muammolarga duch keladi: ular dars davomida o‘rgangan materialni tez unuta qolishadi yoki e’tiborni uzoq vaqt jamlay olmaydi. Shu muammoli vaziyat xotirani rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash zaruratini tug‘diradi. Xotira rivojlanishining psixologik asoslari. Boshlang‘ich sinf yoshidagi bolalarda xotira jarayoni vizual, eshituv va mexanik yodlash shakllarida faol bo‘ladi. Bu yoshda bolalarning miyasi tez rivojlanadi, shuning uchun ko‘rgazmali va tasvirli materiallar samarali hisoblanadi. Vizual va ko‘rgazmali o‘quv materiallari. Yorqin ranglar, rasmlar va predmetli o‘yinlar bolada qiziqish uyg‘otadi va eslab qolish jarayonini faollashtiradi. Vizual materiallar bolalarning tasvirli xotirasini rivojlantiradi. Emotsional muhitning roli. O‘quvchi o‘zini xavfsiz, qo‘llab-quvvatlangan va rag‘batlantirilgan his qilsa, xotira jarayonlari sezilarli darajada kuchayadi. Stress va qo‘rquv esa eslab qolishni susaytiradi. 19 Didaktik o‘yinlar va mantiqiy mashqlar. O‘yin shaklidagi mashg‘ulotlar bolalarda eslab qolish, taqqoslash va assotsiatsiya yaratish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Mantiqiy mashqlar esa tafakkur va xotirani birgalikda mustahkamlaydi. Uy sharoitidagi omillar. Ota - onaning ijobiy munosabati, birgalikdagi o‘quv mashqlari va tartibli uyqu rejimi xotira jarayonlarini qo‘llab-quvvatlaydi. Shu bilan birga, o‘yin va dam olishning to‘g‘ri tashkil etilishi ham muhim ahamiyatga ega. XULOSA Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida xotirani rivojlantirish ko‘plab psixologik va pedagogik omillar bilan bog‘liq. Emotsional muhit, vizual materiallar, didaktik o‘yinlar va mantiqiy mashqlar eng muhim hisoblanadi. Xotiraning samarali rivojlanishi o‘quvchining bilimlarni o‘zlashtirish darajasini oshiradi, motivatsiyani kuchaytiradi va ta’lim jarayonining sifatini yaxshilaydi. Shu bois kompleks yondashuv orqali xotirani rivojlantirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish muhimdir. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. G‘oziev E.G‘. Umumiy psixologiya. - Toshkent: Fan, 2019. 2. Karimova V. Bolalar psixologiyasi. - Toshkent: O‘qituvchi, 2020. 3. Zokirov M. Psixik jarayonlar rivojlanishi. - Toshkent, 2018. 4. Piaget J. Psychology of Intelligence. - London, 2002 5. Vygotsky L. Mind in Society. - Harvard University Press, 1978. 6. Soliyeva D. Boshlang‘ich ta’limda psixologik yondashuvlar. - Toshkent, 2021. 7. Ozodqulov Olimjon Bahodir o‘g‘li. (2024). Rahbar va xodim munosabatlarining boshqaruv jarayonidagi psixologik xususiyatlari. Образование наука и инновационные идеи в мире, 41(1), 110 - 113. Retrieved from https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/12079