INSONNING PSIXIKASI

24 INSONNING PSIXIKASI Ergasheva Dilbar Chirchiq davlat pedagogika unversteti Aniq fanlar fakulteti [email protected] Chirchiq davlat pedagogika universiteti Psixologiya kafedrasi o‘qtuvchisi Ilmiy rahbar: Ozodqulov Olimjon Bahodir o‘g‘li [email protected] https://doi.org/ 10.5281/zenodo.17942746 Annotatsiya: Ushbu tezisda insonlarning psixik holati, uning tarkibiy qismlari, turlari, shakillanishiga tasir qiluvchi omillat hamda kundalik hayotdagi ahamiyati keng yoritilgan. Psixik holatning emotsional, aqliy, irodaviy va motivatsion jihatlari ischil tahlil qilinib, barqaror va beqaror holatlarning o‘rtasidagi farqlar ochib berilgan. Shuningdek, stressni affect va depressiv holatlarining inson hayotiga ko‘rsatilgan ta’siri, ularning sabablari va oqibatlari ilmiy asosda bayon etigan. Kalit so‘zlar: psixik holat, emotsiya, stress, affekt, depressiya, aqliy jarayonlar, diqqat, xotira, idrok, motivatsiya, psixogigiena, psixologik barqarorlik, ruhiy salomatlik, shaxs psixologiyasi, psixik jarayonlar. Annotatsion: This thesis extensively covers the mental state of people, it is components, types, factors influencing its formation, and it is importance in everyday life. The emotional, mental, volitional, and motivational aspects of the mental state are consistently analyzed, and the differences between stable and unstable mental states are revealed. Also, the impact of stress, affect, and depressive states on human life, their causes, and consequaences are scientifically described. The work provides paractical recommendations on methods for improving the mental state, inculidng psychohygiene, - emotional management. Keywords: Mental State, Emotion, Stress, Affect, Depression, Cognitive Processes, Attention, Memory, Perception, Motivation, Psychohygiene, Psychological Stability, Mental Health, Personality Psychology, Mental Processes. KIRISH Inson psixikasi - bu uning ongida ro‘y beradigan jarayonlar, hissiyotlar, xulq-atvor, fikrlash, idrok va emotsional kechinmalarning yaxlit tizimidir. Psixik holat esa ushbu jarayonlarning muayyan vaziyatdagi ko‘rinishi bo‘lib, shaxsning o‘sha paytdagi ruhiy barqarorligini, ichki muvozanatini va emotsional reaktsiyalarini bildiradi. Psixik holatning asosiy tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat: Emotsional holat - insonning quvonchi, qayg‘usi, hayajoni, qo‘rquvi va boshqa hissiy kechinmalari. Aqliy holat - fikrlash, idrok, diqqat va xotira faoliyati. Irodaviy holat - o‘zini boshqarish, qiyinchiliklarga bardosh berish, maqsad sari intilish kuchi. Motivatsion holat - ichki turtki, harakat sabablarining shakllanishi. Psixik holatning quyidagi turlari farqlanadi: Barqaror psixik holat - inson o‘zini boshqaradi, vaziyatga mos fikr yuritadi. Beqaror psixik holat - hissiy o‘zgarishlar tez-tez kuzatiladi. Stressli holat - kuchli ruhiy zo‘riqish natijasida paydo bo‘ladi. Affekt holati - qisqa muddatli, kuchli emotsional portlash. 25 Depressiv holat - tushkunlik, hayotga qiziqishning pasayishi, ruhiy charchoq. Psixik holatga biologik, ijtimoiy va psixologik omillar ta’sir ko‘rsatadi. Oila muhiti, jamiyatdagi munosabatlar, ta’lim jarayoni, uyqu tartibi, jismoniy sog‘liq va stress manbalari psixik barqarorlikning shakllanishiga bevosita ta’sir qiladi. Psixik holatning kundalik hayotga ta’siri juda kuchli. U o‘qish, ish faoliyati, muloqot, sog‘liq, qaror qabul qilish jarayonlariga ta’sir etadi. Barqaror psixik holatga ega odam irodali, faol, mas’uliyatli bo‘ladi va to‘g‘ri qarorlar qabul qiladi. Psixik holatni yaxshilash uchun quyidagilar tavsiya etiladi: - yetarli uyqu va dam olish, - to‘g‘ri ovqatlanish, - sport bilan shug‘ullanish, - meditatsiya va relaksatsiya mashqlari, - ijobiy muloqot, - stressni boshqarish texnikalaridan foydalanish, - zarur hollarda mutaxassisga murojaat qilish. Psixik holat insonning ichki ruhiy dunyosini ifodalab, uning tashqi muhitga qanday munosabat bildirishini belgilaydi. Shuning uchun psixik holatni boshqarish, uni me’yorida ushlab turish va salbiy kechinmalardan himoyalanish shaxsning umumiy farovonligi uchun muhim hisoblanadi. Inson o‘z psixik holatini anglagan sari o‘zini nazorat qila oladi, hissiy portlashlar kamroq uchraydi, stress ta’siriga beriluvchanlik pasayadi. Psixik holatning o‘zgaruvchanligi inson organizmining tabiiy xususiyatidir. U vaqt, vaziyat, sog‘liq holati, kayfiyat, tashqi omillar va insonning ichki resurslariga qarab turlicha namoyon bo‘ladi. Masalan, uzoq davom etgan charchoq, uyqusizlik yoki stress aqliy jarayonlarni sekinlashtirishi, diqqatni susaytirishi va xotira faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Aksincha, ijobiy motivatsiya, qo‘llab-quvvatlovchi muhit, maqsadga intilish psixik barqarorlikni mustahkamlaydi. Shuningdek, psixik holat shaxsning ijtimoiy munosabatlariga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Barqaror psixik holatga ega insonlar odatda muloqotda ochiq, muvozanatli va konstruktiv bo‘ladilar, mojaro vaziyatlarini tinch hal eta oladilar. Beqaror psixik holat esa aksincha, tez-tez ziddiyatlar, tushunmovchilik va salbiy emotsional reaksiyalarga sabab bo‘ladi. XULOSA Insonning psixik holati uning hayot sifati, ruhiy farovonligi va shaxsiy rivojlanishida muhim o‘rin tutadi. Psixik holatni boshqarish, emotsiyalarni nazorat qilish va sog‘lom turmush tarziga amal qilish shaxsning barqarorligini oshiradi. Psixik salomatlik - umumiy salomatlikning asosiy tarkibiy qismidir. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Zokirova M. va Jo‘rayev A. Psixologiya asoslari - Toshkent: Fan, 2020 2. G‘oziyev E. Umumiy psixologiya. - Toshkent: 2010 3. Abduqodirov A. Shaxs psixologoyasi - Toshkent: 2018 4. Karimova V. Psxologiya: Darslik 2019 5. Ozodqulov Olimjon Bahodir o‘g‘li. (2024). Rahbar va xodim munosabatlarining boshqaruv jarayonidagi psixologik xususiyatlari. Образование наука и инновационные идеи в мире, 41(1), 110 - 113. Retrieved from https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/12079