MILLIY VA ZAMONAVIY LIBOSLAR НАЦИОНАЛЬНАЯ И СОВРЕМЕННАЯ ОДЕЖДА NATIONAL AND MODERN CLOTHING
Abstract
Ushbu maqola milliy va zamonaviy liboslarning shakllanish jarayoni, ularning madaniy va ijtimoiy ahamiyati hamda bugungi kun modasidagi o‘rnini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Ishda milliy kiyim-kechaklarning tarixiy ildizlari, zamonaviy liboslar bilan bog‘liqligi, shuningdek, dizayn, rang va bezak elementlarining o‘zaro ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda statistik ma’lumotlar, ekspert intervyulari va dizaynerlarning ish tajribalari asosida olingan natijalar asosida milliy kiyimlar va zamonaviy liboslarning o‘zaro integratsiyasi ko‘rsatildi.
Full text
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 76 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17943033 MILLIY VA ZAMONAVIY LIBOSLAR НАЦИОНАЛЬНАЯ И СОВРЕМЕННАЯ ОДЕЖДА NATIONAL AND MODERN CLOTHING Mamajonova Guluzra Abdurashitovna Andijon Davlat Pedagogika Instituti Fizika va texnologik ta’lim kafedrasi dotsenti E-mail: [email protected] Sodiqova Mohinur Farhodjon qizi Texnologik ta’lim 102-guruh talabasi E-mail: [email protected] Abdurahmonova Dildora Abdumalik qizi Texnologik ta’lim 102-guruh talabasi E-mail: [email protected] Qobuljonova Saodatoy Turdimaxammad qizi Texnologik ta’lim 102-guruh talabasi E-mail: [email protected] ANNOTATSIYA Ushbu maqola milliy va zamonaviy liboslarning shakllanish jarayoni, ularning madaniy va ijtimoiy ahamiyati hamda bugungi kun modasidagi o‘rnini tadqiq etishga bag‘ishlangan. Ishda milliy kiyim-kechaklarning tarixiy ildizlari, zamonaviy liboslar bilan bog‘liqligi, shuningdek, dizayn, rang va bezak elementlarining o‘zaro ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda statistik ma’lumotlar, ekspert intervyulari va dizaynerlarning ish tajribalari asosida olingan natijalar asosida milliy kiyimlar va zamonaviy liboslarning o‘zaro integratsiyasi ko‘rsatildi.
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 77 Kalit so‘zlar: milliy libos, zamonaviy kiyim, dizayn, madaniy meros, moda, tekstil, ranglar palitrasi, an’anaviy naqshlar. АННОТАЦИЯ Статья посвящена изучению процесса формирования национального и современного костюма, его культурного и социального значения, а также места в современной моде. В работе анализируются исторические корни национального костюма, его связь с современным костюмом, а также взаимодействие дизайна, цвета и декоративных элементов. На основе статистических данных, экспертных интервью и результатов, полученных из опыта работы дизайнеров, показана взаимосвязь национального и современного костюмов. Ключевые слова: национальный костюм, современная одежда, дизайн, культурное наследие, мода, текстиль, цветовая палитра, традиционные узоры. ANNOTATION This article is devoted to the study of the process of formation of national and modern costumes, their cultural and social significance, and their place in today’s fashion. The work analyzes the historical roots of national costumes, their connection with modern costumes, as well as the interaction of design, color and decorative elements. The study shows the mutual integration of national costumes and modern costumes based on statistical data, expert interviews, and the results obtained from the work experience of designers. Keywords: national costume, modern clothing, design, cultural heritage, fashion, textiles, color palette, traditional patterns. KIRISH O‘zbekiston milliy kiyim-kechaklari o‘zining boy madaniy merosi, rang-barang naqshlari va o‘ziga xos bezak elementlari bilan ajralib turadi. Tarixan, milliy liboslar
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 78 inson hayotining barcha jabhalarida – turmush tarzi, bayramlar, diniy marosimlar va ijtimoiy tadbirlarda muhim rol o‘ynagan. Biroq, globalizatsiya va moda sanoatining rivojlanishi bilan zamonaviy liboslar shakllanib, milliy kiyimlarning ayrim elementlari bilan uyg‘unlashmoqda. Shu bois, milliy va zamonaviy liboslarning o‘zaro bog‘liqligi, ularning rang, mato va naqsh elementlari orqali ifodalanishi bugungi kun modasi nuqtai nazaridan dolzarb mavzulardan biridir 11 . Maqolaning maqsadi – milliy va zamonaviy liboslarni o‘rganib, ularning o‘zaro integratsiyasini aniqlash va ijtimoiy-madaniy ahamiyatini tahlil qilish. Vazifalari: Milliy kiyim-kechaklarning tarixiy va madaniy asoslarini o‘rganish. Zamonaviy kiyim-dizaynning milliy elementlar bilan uyg‘unlashuvini tahlil qilish. Rang, mato va naqshlar palitrasining milliy va zamonaviy liboslarda farqini aniqlash. Ekspert fikrlari va statistik ma’lumotlar asosida natijalarni shakllantirish. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA Milliy va zamonaviy liboslar mavzusida turli tadqiqotlar mavjud. O‘zbekiston va Markaziy Osiyo modasi tarixiga oid adabiyotlarda milliy kiyimlarning naqsh va rang o‘ziga xosligi, ularning ijtimoiy ahamiyati batafsil yoritilgan 12 . Zamonaviy moda va dizayn bo‘yicha esa xalqaro va mahalliy manbalarda kiyim-kechak trendi, texnologik yangiliklar va mato tanlovi tahlil qilingan 13 . Tadqiqot metodikasi quyidagilardan iborat: Tahliliy metod: Milliy va zamonaviy liboslar haqidagi adabiyotlar, maqolalar va dizaynerlarning ishlari tahlil qilindi. 11 Abdurahmonov, Sh. — O‘zbek milliy kiyimlari tarixi — Toshkent: Fan, 2019, 128-bet 12 Rasulov, D. — Textil va mato tanlash asoslari — Toshkent: “Texnologiya”, 2018, 112-bet 13 Tursunov, A. — Milliy naqshlar va ularning dizayndagi qo‘llanilishi — Samarqand: “San’at va madaniyat”, 2020, 78-bet
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 79 Statistik metod: Milliy va zamonaviy kiyimlar bo‘yicha anketalar va intervyular orqali ma’lumotlar yig‘ildi. Taqqoslash metod: Rang, mato va naqsh elementlari bo‘yicha milliy va zamonaviy liboslar solishtirildi. Vizual metod: Liboslarning fotosuratlari va kolleksiyalari asosida grafik va vizual tahlil amalga oshirildi. MUHOKAMA VA NATIJALAR Milliy liboslar odatda boy ranglar, an’anaviy naqshlar va tabiiy matolardan tayyorlanadi. Zamonaviy liboslarda esa ergonomik shakl, texnologik matolar va global trendlar asosiy rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, dizaynerlar milliy elementlarni zamonaviy kiyimlarda uyg‘unlashtirishga harakat qilmoqda. 1-Jadval. Milliy va zamonaviy liboslarning asosiy xususiyatlari Xususiyat Milliy libos Zamonaviy libos Matolar Paxta, ipak, jun Sintetik, aralash matolar Ranglar Yorqin, tabiiy, an’anaviy palitra Modaga mos, neytral va yorqin ranglar Naqshlar Milliy ornamentlar, geometrik shakllar Minimalistik yoki stilizatsiyalashgan ornamentlar Dizayn Traditsion, o‘ralma, ro‘mol, shalvar Slim fit, a-shape, maxi, blazer Marosimlar Bayram, to‘y, diniy tadbirlar Kundalik, ofis, moda ko‘rgazmalari Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, milliy va zamonaviy liboslar orasida turli elementlar uyg‘unlashuvi mavjud, masalan, milliy naqshlar zamonaviy dizaynda aks ettirilmoqda yoki an’anaviy rang palitrasi bilan zamonaviy kesimlar birlashtirilmoqda.
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 80 2-Jadval. Milliy elementlarning zamonaviy kiyimlardagi qo‘llanilishi Milliy element Zamonaviy kiyimdagi qo‘llanilishi Suzani bezaklari Bluzkalar, yubkalar, shlyapalar Geometrik ornamentlar Sport kostyumlari, ko‘ylaklar Rang palitrasi (oq, qizil, ko‘k) Ofis kiyimlari, kechki liboslar Natijalar shuni ko‘rsatadiki, milliy liboslarning asosiy elementlari zamonaviy dizaynda o‘zining estetika va identifikatsiya rolini saqlab qolmoqda. Shu bilan birga, global moda trendlariga moslashgan holda yangi formalar va matolar qo‘llanilmoqda. XULOSA Ushbu maqola milliy va zamonaviy liboslar orasidagi bog‘liqlikni o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, milliy kiyim-kechaklarning rang, mato va naqsh elementlari zamonaviy liboslarda aks ettirilmoqda. Bu jarayon milliy madaniyatni saqlash, moda sanoatini rivojlantirish va yosh avlodni milliy qadriyatlar bilan tanishtirishga xizmat qiladi. Milliy liboslarning zamonaviy kiyimlarda qo‘llanilishi bir necha jihatdan foydali: Madaniy merosni saqlash: Milliy naqshlar va ranglar yosh avlodga o‘z tarixini eslatadi. Moda sanoatini rivojlantirish: Milliy elementlarni qo‘shish dizaynerlar uchun yangi ijodiy imkoniyatlar yaratadi. Ijtimoiy integratsiya: Milliy va zamonaviy kiyimlarning uyg‘unligi jamiyatdagi madaniy identifikatsiyani mustahkamlaydi. Savdo va eksport imkoniyatlari: Milliy naqshlar bilan boyitilgan zamonaviy liboslar xalqaro bozorga chiqarilganda raqobatbardosh bo‘ladi. Kelajakda milliy va zamonaviy liboslar bo‘yicha tadqiqotlarni chuqurlashtirish, texnologik matolar va barqaror dizayn elementlarini qo‘shish, shuningdek, yosh dizaynerlar orasida milliy motivlarni rivojlantirish bo‘yicha yangi strategiyalar ishlab chiqish tavsiya etiladi. Shu bilan birga, maktab va oliy ta’lim muassasalarida milliy
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 15 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 81 liboslar dizayni bo‘yicha kurslarni kengaytirish, talabalarni moda sanoatiga tayyorlashda muhim ahamiyatga ega. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR Abdurahmonov, Sh. — O‘zbek milliy kiyimlari tarixi — Toshkent: Fan, 2019, 128-bet Karimova, N. — Zamonaviy moda va milliy elementlar — Toshkent: “Moda nashr”, 2021, 56-bet Tursunov, A. — Milliy naqshlar va ularning dizayndagi qo‘llanilishi — Samarqand: “San’at va madaniyat”, 2020, 78-bet Rasulov, D. — Textil va mato tanlash asoslari — Toshkent: “Texnologiya”, 2018, 112-bet Islomova, L. — O‘zbekiston moda sanoatining rivojlanishi — Toshkent: “Innovatsion moda”, 2022, 92-bet Jalolov, R. — Milliy va zamonaviy kiyimlar integratsiyasi — Buxoro: “Madaniyat va dizayn”, 2021, 63-bet