ЗАМОНАВИЙ ХОМ АШЁЛАРДАН ТАЙЁРЛАНГАН ОЛИБ ҚЎЙИЛАДИГАН ПРОТЕЗЛАР ВА УЛАРНИНГ АФЗАЛЛИКЛАРИ
Abstract
Олиб қўйиладиган дентал протезлар стоматология амалиётида кўп йиллардан буён қўлланилиб келинса-да, сўнгги асрда материалшунослик ва биомеханика соҳасидаги янгиликлар бу конструкцияларнинг функционал ва эстетик кўрсаткичларини сезиларли даражада яхшилади.
Full text
Dekabr, 2025-Yil 144 ЗАМОНАВИЙ ХОМ АШЁЛАРДАН ТАЙЁРЛАНГАН ОЛИБ ҚЎЙИЛАДИГАН ПРОТЕЗЛАР ВА УЛАРНИНГ АФЗАЛЛИКЛАРИ Джалолидинова Шахло Джамолидиновна Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти стоматология ва оториноларингология кафедраси ассистени. Султонова Нодирахон Умидовна Фарғона жамоат саломатлиги тиббиёт институти талабаси. https://doi.org/10.5281/zenodo.17953725 Олиб қўйиладиган дентал протезлар стоматология амалиётида кўп йиллардан буён қўлланилиб келинса-да, сўнгги асрда материалшунослик ва биомеханика соҳасидаги янгиликлар бу конструкцияларнинг функционал ва эстетик кўрсаткичларини сезиларли даражада яхшилади. Замонавий протезлар тайёрлашда асосан полиамидлар, биойўналтирилган акрил полимерлар, наноқувватлантирилган композитлар, термопластик материаллар, CAD/CAM технологиялари учун мос полимер блоклар ҳамда металл-полимер гибрид материаллардан фойдаланилмоқда. Ушбу материаллар анъанавий акрил мономерларига нисбатан биотўқималар билан юқори мослашувчанликка, аллергик реакцияларнинг камлигига ва механик мустаҳкамликнинг ошганлигига эга. Полиамид (нейлон) протезлари деформацияга чидамлилиги, юқори эластиклиги ва биоинертлиги туфайли оғиз гигиенаси паст бўлган ёки анъанавий акрилга аллергияси мавжуд беморлар учун мос ҳисобланади. Металлсиз конструкция сифатида улар эстетик жиҳатдан афзал, чунки хром-кобальт кронштейнлари талаб этилмайди. Композит асосли CAD/CAM протезлар юқори аниқликдаги рақамли сканерлаш ва фрезерлаш орқали тайёрланиб, юз шаклига идеал мослашув, минимал ички стресс ва қайта ишлов бериш имкониятини таъминлайди. Бундай материаллар клиник амалиётда юкламага чидамлилиги, абразив қаршилиги ва ҳажмий барқарорлиги билан ажралиб туради. Биополимерлар ва наноструктурали модификация қилинган акриллар (PMMA) анъанавий материалларга нисбатан микробиологик барқарор, мойилликни кам тўплайдиган ва чуқур полимеризация сабабли токсик мономер қолдиқлари минимал бўлганлиги билан аҳамиятли. Бу эса қўшимча равишда мукозитлар, аллергик стоматит ва протезларни қабул қилмаслик каби асоратлар эҳтимолини камайтиради. Умуман олганда, замонавий хом ашёлардан тайёрланган олиб қўйиладиган протезлар қуйидаги устунликларга эга: 1. Биосиновият ва гипоаллергенлик — полиамид ва CAD/CAM акриллар оғиз тўқималари билан юқори биомосликка эга. 2. Эстетика — металлсиз конструкциялар кўринмас қўлловлар, табиий ранг ва шаффофликни таъминлайди. 3. Функционал барқарорлик — нанокомпозитлар ва термопластиклар юқори юкламада деформацияланмайди. 4. Гигиеник афзалликлар — паст пораларлик ва суюқлик сингдирмаслик биоплёнка ҳосил бўлишини камайтиради.
Dekabr, 2025-Yil 145 5. Рақамли технологиялар билан уйғунлик — CAD/CAM, 3D-принтерлар ёрдамида аниқ, такрорланувчан ва тез тайёрланадиган индивидуал протезлар имкони. 6. Бемор учун қулайлик — енгиллик, юқори мослашувчанлик ва оғриқсиз адаптация даври. Хулоса сифатида, замонавий полимер ва композит материаллар олиб қўйиладиган протезларнинг биомеханик ва биологик самарадорлигини ошириб, уларни анъанавий акрил протезларга нисбатан янада хавфсиз, эстетик ва беморлар томонидан яхши кўтариладиган конструкцияларга айлантирди. Фойдаланилган адабиётлар: 1. Джалолидинова Ш. Д. АЛГОРИТМ ПРИМЕНЕНИЯ ПРЕПАРАТОВ КАЛЬЦИЯ И ЕГО ЭФФЕКТИВНОСТЬ В ПРОФИЛАКТИКЕ ВТОРИЧНОЙ АДЕНТИИ У ЖЕНЩИН ДЕТОРОДНОГО ВОЗРАСТА //ORIENTAL JOURNAL OF MEDICINE AND NATURAL SCIENCES. – 2025. – Т. 2. – №. 1. – С. 62-66. 2. Jaloliddinova S. ALGORITHM FOR THE USE OF CALCIUM MEDICATIONS AND THEIR EFFECTIVENESS IN THE PREVENTION OF SECONDARY ADENTIA IN WOMEN OF CHILDBEARING AGE: A REVIEW //International journal of medical sciences. – 2025. – Т. 1. – №. 1. – С. 286-290. 3. Джалолидинова Ш. Д. СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ ЗАБОЛЕВАНИЙ СЛИЗИСТОЙ ПОЛОСТИ РТА //Gospodarka i Innowacje. – 2024. – 2024. – Т. 45. – С. 365-369. 4. Djamolidinovna, D. S. (2024). Features Of Orthopedic Treatment For Complete Adentia. Eurasian Medical Research Periodical, 28, 113–116. 5. Djamolidinovna, D. S. "Early Diagnosis and Prevention of Diseases of the Oral Mucosa in Children." Best Journal of Innovation in Science, Research and Development 3.3 (2024): 898-904.