INSON XARAKTERINING RIVOJLANISHIDA MEHNAT FAOLIYATINING O'RNI

71 INSON XARAKTERINING RIVOJLANISHIDA MEHNAT FAOLIYATINING O‘RNI Xayrullayev Asadbek Chirchiq davlat pedagogika universiteti Tabiiy fanlar fakulteti Biologiya yo‘nalishi 1-bosqich talabasi [email protected] Chirchiq davlat pedagogika universiteti Psixologiya kafedrasi o‘qtuvchisi Ilmiy rahbar: Ozodqulov Olimjon Bahodir o‘g‘li [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17959382 Annotatsiya: Mazkur tezisda inson xarakterining shakllanishi va rivojlanishida mehnat faoliyatining ahamiyati tahlil qilinadi. Mehnat jarayonida shaxsda mas’uliyat, intizom, irodaviy barqarorlik, tashabbuskorlik va mustaqillik kabi muhim xarakter sifatlari shakllanadi. Mehnat faoliyati orqali ijtimoiy munosabatlar rivojlanib, shaxsning axloqiy qadriyatlari va hayotga bo‘lgan munosabati mustahkamlanadi. Maqolada mehnat tarbiyasining psixologik va pedagogik asoslari, uning shaxs kamolotidagi o‘rni ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Kalit so‘zlar: Mehnat faoliyati, xarakter rivoji, shaxs kamoloti, mehnat tarbiyasi, irodaviy sifatlar, mas’uliyat, ijtimoiy munosabatlar. Annotation: This article analyzes the role of labor activity in the formation and development of human character. Through labor, essential character traits such as responsibility, discipline, perseverance, initiative, and independence are developed. Labor activity also promotes social interaction, strengthens moral values, and shapes an individual’s attitude toward life. The article highlights the psychological and pedagogical foundations of labor education and its significance in personal development based on scientific sources. Keywords: Labor activity, character development, personality formation, labor education, volitional traits, responsibility, social relations. KIRISH Psixologiya fanida inson xarakteri shaxsning barqaror individual xususiyatlari majmui sifatida talqin etiladi. Xarakter insonning xulq-atvori, faoliyati va jamiyat bilan munosabatlarida namoyon bo‘ladi. U tug‘ma bo‘lmay, balki hayot davomida ijtimoiy muhit, tarbiya va faoliyat ta’siri ostida shakllanadi. Inson faoliyatining eng muhim turlaridan biri mehnat faoliyati bo‘lib, u shaxs rivojlanishining asosiy omillaridan hisoblanadi. Mehnat insonning nafaqat moddiy ehtiyojlarini qondiradi, balki uning ruhiy, axloqiy va ijtimoiy sifatlarini rivojlantiradi. Shu sababli inson xarakterining rivojlanishida mehnat faoliyatining o‘rni psixologiya fanida muhim ahamiyat kasb etadi. Mehnat faoliyati inson xarakterining shakllanishida yetakchi rol o‘ynaydi. Psixologik tadqiqotlarga ko‘ra, mehnat jarayonida shaxsda mas’uliyat va intizom kabi muhim sifatlar rivojlanadi. Har bir mehnat faoliyati aniq vazifa va natijani talab qilgani sababli inson o‘z ishiga javobgar bo‘lishni o‘rganadi. Bu esa xarakterda javobgarlik hissining shakllanishiga olib keladi. Mehnat insonning irodaviy sifatlarini rivojlantiradi. Mehnat jarayonida yuzaga keladigan qiyinchiliklar sabr-toqat, qat’iyat va bardoshlilikni talab qiladi. Muntazam mehnat bilan shug‘ullangan shaxs muammolardan qochmaydi, balki ularni hal etishga harakat qiladi. Natijada inson xarakterida mustaqillik, irodaviy barqarorlik va maqsadga intiluvchanlik kabi sifatlar shakllanadi. 72 Jamoa bilan amalga oshiriladigan mehnat faoliyati shaxsning ijtimoiy xarakterini rivojlantiradi. Inson jamoada ishlash jarayonida muloqot qilish, hamkorlikda qaror qabul qilish va o‘zaro hurmatni saqlashni o‘rganadi. Bu holat shaxsda ijtimoiy mas’uliyat, hamjihatlik va mehroqibat kabi sifatlarning rivojlanishiga xizmat qiladi. Psixologiyada bu jarayon shaxsning ijtimoiylashuvi bilan bog‘liq holda izohlanadi. Mehnat faoliyati insonning o‘zini anglash jarayonida ham muhim o‘rin tutadi. Mehnat orqali shaxs o‘z qobiliyat va imkoniyatlarini namoyon etadi. Mehnat natijalarining ijobiy bo‘lishi insonda o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshiradi va o‘z - o‘zini baholashni shakllantiradi. Aksincha, mehnatga befarqlik va sustkashlik inson xarakterida salbiy sifatlarning paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Mehnatga bo‘lgan munosabat insonning axloqiy xarakterini belgilaydi. Mehnatsevar insonlarda halollik, vijdonlilik va mas’uliyat kabi sifatlar rivojlanadi. Shu sababli psixologiya fanida mehnat tarbiyasi shaxs kamolotining muhim tarkibiy qismi sifatida qaraladi. XULOSA Xulosa qilib aytganda, mehnat faoliyati inson xarakterining rivojlanishida muhim va hal qiluvchi omil hisoblanadi. Mehnat jarayonida shaxsning irodaviy, ijtimoiy va axloqiy sifatlari shakllanadi. Inson mehnat orqali o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqaradi, jamiyatda o‘z o‘rnini topadi va barkamol shaxs sifatida kamol topadi. Shu bois yosh avlodni mehnatsevarlik va mas’uliyat ruhida tarbiyalash psixologik jihatdan muhim vazifalardan biridir. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. G‘oziev E.G‘. Umumiy psixologiya. Toshkent: O‘qituvchi, 2010. 2. Davletshin M.G‘ Yosh va pedagogik psixologiya. - Toshkent: O‘qituvchi, 2012. 3. Karimova V.M. Shaxs psixologiyasi. - Toshkent: O‘zbekiston, 2014. 4. Mavlonova R. Pedagogika va psixologiya asoslari. - Toshkent: Fan va texnologiya, 2016. 5. O‘G‘Li, O. O. B. (2024). Vatanparvarlik ruhini talаbalarda rivojlantirish pedagogik muammo sifatida. Central Asian Journal of Academic Research, 2(10-2), 37 - 41. 6. Ozodqulov Olimjon Bahodir o‘g‘li. (2024). Rahbar va xodim munosabatlarining boshqaruv jarayonidagi psixologik xususiyatlari. Образование наука и инновационные идеи в мире, 41(1), 110 - 113. Retrieved from https://www.newjournal.org/index.php/01/article/view/12079 7. Fanlar tizimida pedagogika fanining boshqa fanlar bilan aloqadorligi. Образование наука и инновационные идеи в мире, 41(1), 103 - 106.Ozodqulov, o. B. O. G. L. (2020). O‘rta osiyoda cho‘l mintaqasining ekologik oqibatlari. Academic research in educational sciences, (2), 196 - 200.