EMOTSIYA VA MOTIVATSIYANING O'ZARO BOG'LIQLIGI

73 EMOTSIYA VA MOTIVATSIYANING O’ZARO BOG’LIQLIGI Boboyarova Ozoda Bobirovna Chirchiq davlat pedagogika universiteti Tabiiy fanlar fakulteti 1-kurs 25/2 talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17959392 Annotatsiya: Ushbu maqolada emotsiya va motivatsiya tushunchalarining psixologik mazmuni, ularning o‘zaro ta’siri va inson faoliyatidagi roli tahlil qilinadi. Motivatsiya jarayonlarida emotsional holatlarning ta’siri, emotsional regulyatsiya, ichki va tashqi omillar o‘rtasidagi bog‘liqlik ilmiy manbalar asosida yoritilgan. Tadqiqot natijalari emotsiya va motivatsiyaning ajralmas psixologik holatlar ekanini ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar: emotsiya, motivatsiya, ehtiyoj, emotsional barqarorlik, faollik, rag’bat, ichki motivlar, tashqi motivlar, emotsional regulyatsiya. Abstract: This article examines the psychological concepts of emotion and motivation, focusing on their interrelationship and their role in human behavior. It analyzes how emotional states influence motivational processes, the mechanisms of emotional regulation, and the interaction between internal and external motivational factors. The findings demonstrate that emotion and motivation are inseparable psychological phenomena that jointly determine the direction, intensity, and stability of human activity. Keywords: emotion, motivation, needs, emotional stability, activity, reinforcement, intrinsic motivation, extrinsic motivation, emotional regulation. KIRISH: Inson faoliyatining samaradorligi ko‘p jihatdan uning emotsional holati va motivatsion tizimiga bog‘liq. Psixologiyada emotsiya va motivatsiya o‘zaro chambarchas bog‘langan jarayonlar sifatida qaraladi, chunki ular inson xatti-harakatining mazmuni, yo‘nalishi va barqarorligini belgilaydi. Emotsiyalar inson ehtiyojlarining holatidagi o‘zgarishlarni ifodalab, motivatsion mexanizmlarni faollashtiradi. Mazkur maqolada ushbu jarayonlarning mohiyati hamda ular o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir ilmiy asosda yoritiladi. Emotsiya va motivatsiya psixologik jarayonlarning eng muhim tarkibiy qismlaridan bo‘lib, ular insonning xulq-atvori, faoliyati va maqsadga yo‘naltirilgan harakatlarida katta ahamiyatga ega. Emotsiya - bu organizmning tashqi va ichki omillarga bergan subyektiv kechinmasi bo‘lib, vaziyatga bo‘lgan munosabatni aks ettiradi. Emotsiyalar nafaqat ichki holat sifatida, balki xulqatvorni boshqaruvchi kuch sifatida ham namoyon bo‘ladi. Psixologlar emotsiyalarning baholash, signal, faollashtiruvchi va regulyativ funksiyalarini ajratib ko‘rsatadilar. Baholash funksiyasi vaziyatni tezkor anglashni ta’minlasa, signal funksiyasi ehtiyojlarning qondirilgan yoki qondirilmaganini bildiradi. Emotsiyalar, shuningdek, faoliyatni boshlash yoki susaytirish orqali insonning xulq-atvori ustidan kuchli ta’sir ko‘rsatadi.Motivatsiya esa inson faoliyatini rag‘batlantiruvchi omillar majmuasidir. U ehtiyoj, qiziqish, maqsad, niyat, rag‘bat kabi psixologik komponentlardan tashkil topadi. Insonning ichki motivlari, ya’ni qiziqishi va o‘zini rivojlantirishga bo‘lgan intilishi, motivatsiyaning barqaror va kuchli shaklidir. Tashqi motivlar esa mukofot, bosim, jazodan qochish kabi omillar bilan bog‘liq bo‘lib, ular faoliyatni vaqtinchalik faollashtiradi. Motivatsion tizim shaxsning faoliyatga bo‘lgan munosabatini shakllantirib, maqsad sari intilishiga yordam beradi. Shuning uchun motivatsiya va emotsiya o‘rtasidagi bog‘liqlik insonning ishchanligi, o‘qish samaradorligi va shaxsiy rivojlanishida hal qiluvchi omildir. 74 Emotsional regulyatsiya jarayoni - shaxsning emotsiyalarni boshqarish darajasini belgilaydi va motivatsiyaning izchil rivojlanishiga xizmat qiladi. Bu jarayon vaziyatni anglash, emotsiyani aniqlash, uni boshqarish strategiyasini tanlash va xulq-atvorga ta’sirini nazorat qilish bosqichlaridan iborat. Emotsional regulyatsiya irodaviy boshqaruv bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, shaxsning turli vaziyatlarda o‘zini tutishida katta rol o‘ynaydi. Kuchli irodaga ega bo‘lgan shaxs salbiy emotsiyalarni jilovlab, motivatsiyasini saqlab qola oladi. Emotsiya va motivatsiya o‘rtasidagi bog‘liqlik ta’lim jarayonida ham muhim ahamiyatga ega. O‘qituvchi tomonidan yaratilgan ijobiy psixologik muhit, rag‘batlantirish, qulay kommunikatsiya o‘quvchilarda o‘qishga bo‘lgan ichki qiziqishni oshiradi. Ijobiy emotsiyalar o‘quv jarayonini yengillashtirib, murakkab vazifalarni bajarishga bo‘lgan ishonchni kuchaytiradi. Bundan tashqari, motivatsion–emotsional muvozanat shaxsning kundalik hayotida ham muhim bo‘lib, u ruhiy salomatlik, ish samaradorligi, ijodkorlik va stressga chidamlilik kabi ko‘rsatkichlar bilan bevosita bog‘liqdir. XULOSA: Yuqoridagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, emotsiya va motivatsiya inson psixikasining ajralmas, o‘zaro ta’sirchan va murakkab tizimini tashkil etadi. Emotsiyalar ehtiyojlarning holatini aks ettiruvchi ichki kechinmalar sifatida motivatsiyaning shakllanishi, barqarorlashuvi va kuchayishida muhim o‘rin tutadi. Ijobiy emotsiyalar shaxsda ishonch, faollik va tashabbuskorlikni rivojlantirsa, salbiy emotsiyalar ham ma’lum sharoitlarda ehtiyotkorlik, mas’uliyat va muammolarni bartaraf etishga intilish kabi motivatsion jarayonlarni rag‘batlantirishi mumkin. Motivatsiyaning kuchli bo‘lishi esa, o‘z navbatida, emotsional barqarorlikni ta’minlaydi, stress va salbiy ta’sirlarga qarshi psixologik chidamlilikni oshiradi. Shuningdek, emotsional regulyatsiya va irodaviy boshqaruv motivatsiyaning izchil rivojlanishi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Shaxs emotsiyalarni to‘g‘ri boshqarganida, u o‘z faoliyatini maqsadga muvofiq tashkil eta oladi, ichki intilishlarini mustahkamlaydi va tashqi omillarning salbiy ta’sirini cheklaydi. Ta’lim jarayonida, mehnat faoliyatida va kundalik hayotda emotsiya-motivatsiya tizimining uyg‘unligi yuqori samaradorlik, ruhiy salomatlik, ijodkorlik va ijtimoiy moslashuvchanlikni ta’minlovchi muhim psixologik mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. G‘oziev E.G. Umumiy psixologiya. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2010. 2. Karimova V.M. Psixologiyaga kirish. – Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti, 2012. 3. Tolipov O‘., Sayfurov M. Pedagogik texnologiyalar va pedagogik mahorat asoslari. – Toshkent, 2016. 4. Rasulova N.X. Psixologiya asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2015. 5. Ochilov A., Jo‘rayev R. Pedagogik psixologiya. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2009. 6. Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.M. Pedagogik mahorat. – Toshkent: Ziyo, 2014. 7. Behbudov E. Motivatsiya psixologiyasi. – Toshkent, 2020. (o‘quv qo‘llanma) 8. Hojiahmedov A. Umumiy psixologiya kursi. – Toshkent: Universitet, 2008.