BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA DIQQATNI RIVOJLANTIRISH USULLARI

97 BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA DIQQATNI RIVOJLANTIRISH USULLARI Shakarova Anisa Hasanovna Chirchiq davlat pedagogika universiteti Maktabgacha va Boshlang’ich ta’lim fakulteti Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi 1-kurs talabasi [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17959791 Annotatsiya: Ushbu maqolada boshlangʻich sinf oʻquvchilarida diqqatni rivojlantirishning psixologik asoslari va samarali usullari yoritiladi. Diqqatning barqarorligi, ko‘chuvchanligi va ixtiyoriy boshqarilishi bolalarning o‘quv faoliyatidagi muvaffaqiyatini belgilovchi asosiy ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi. Maqolada didaktik o‘yinlar, sensor mashqlar, vizual-motor faoliyatlar va diqqatni jamlovchi mashqlar keng tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, diqqatni rivojlantirishda o‘quvchining yosh xususiyatlari va qiziqishlarini hisobga olish muhim omil sanaladi. Xulosa sifatida, diqqatni maqsadli rivojlantirish boshlang‘ich ta’limning sifatiga bevosita ijobiy ta’sir ko‘rsatishi ta’kidlanadi Kalit so’zlar: diqqat, diqqat barqarorligi, sensor o‘yinlar, boshlang‘ich ta’lim, psixologiya. Annotation: This article discusses the psychological foundations and effective methods for developing attention in primary school pupils. Stability, flexibility, and voluntary control of attention are described as crucial factors influencing academic success. The paper highlights didactic games, sensory exercises, visual-motor activities, and concentration tasks as key strategies. Findings emphasize the importance of considering children’s developmental characteristics and interests when training attention. In conclusion, attention development is shown to positively influence the overall quality of primary education. Keywords: attention, concentration, sensory games, primary education, cognitive development. KIRISH: Diqqat - boshlang‘ich maktab yoshidagi o‘quvchilarning o‘quv faoliyatida eng muhim psixik jarayonlardan biridir. Bu davrda bolalar maktab talablariga moslashadi, bilimlarni idrok etishni o‘rganadi va o‘z faoliyatini boshqarish ko‘nikmasini shakllantiradi. Diqqatning rivojlanganligi o‘quvchining dars jarayoniga jalb bo‘lishi, topshiriqlarni aniq bajarishi va bilimlarni samarali o‘zlashtirishi uchun zarur. Shu bois, ta’lim jarayonida diqqatni rivojlantirishga yo‘naltirilgan maxsus mashqlar, metodlar va o‘yinlarni qo‘llash boshlang‘ich sinf o‘qituvchisining muhim vazifalaridan biridir. Ushbu maqola diqqatni rivojlantirishning asosiy usullari va pedagogik imkoniyatlarini yoritishga qaratilgan. Diqqatni rivojlantiruvchi didaktik o‘yinlar: Didaktik o‘yinlar bolalarning diqqatini jamlash, tezkorlik va kuzatuvchanlikni rivojlantirish uchun eng samarali vositalardan biridir. “Top va ayt”, “Farqni toping”, “Ortib qolgan rasmni belgilang” kabi o‘yinlar orqali o‘quvchilarda diqqatning barqarorligi va tafakkur chaqqonligi kuchayadi. O‘yin jarayonida bola o‘z vaqtida munosabat bildiradi, solishtiradi, tahlil qiladi - bu esa diqqatning maqsadli rivojlanishiga sabab bo‘ladi. Sensor mashqlar va motor faoliyatlar: Sensor mashqlar - rang, shakl, tovush, hid kabi sezgi elementlariga asoslangan mashqlardir. Masalan, “Tovushni top”, “Shakllarni juftlash”, “Ranglar ketma-ketligi” mashqlari sensor diqqatni rivojlantiradi. Bunga qo‘shimcha ravishda, qo‘l-harakat 98 va ko‘z-harakat muvofiqligi talab qilinadigan mashqlar (konstruksiyalar yasash, chizish, kubiklarni joylash) bolalarning motorik diqqatini mustahkamlaydi. Vizual-motor mashqlar: Vizual-motor mashqlar - ko‘rish va harakatning uyg‘unlashuviga asoslangan usullar bo‘lib, bolalarda diqqatni jamlashni, kuzatuvchanlikni va idrok aniqligini oshiradi. Masalan: labirint topish, chiziqlarni davom ettirish, nuqtalarni birlashtirib rasm hosil qilish. Ushbu mashqlar kichik yoshdagi o‘quvchilarda diqqatni uzoq muddat davomida ushlab turish qobiliyatini shakllantiradi. Diqqatni kuchaytiruvchi psixologik mashqlar: “Bir daqiqa sukunat”, “Nimani eslab qolding?”, “Qayer o‘zgardi?” kabi mashqlar - va tanlab olinishi uchun juda samarali. Bunday faoliyatlar bolani stressdan holi qiladi, fikrini tartibga soladi va topshiriqlarni aniq bajarishga yo‘naltiradi. Kitob o‘qish va matn bilan ishlash.O‘quvchilarga qisqa matn berib, undan kerakli so‘zlarni topish, ortiqcha so‘zlarni ajratish, qahramonlarni eslab qolish kabi topshiriqlar diqqatning tafsilotlarga qaratilishini kuchaytiradi. Matn asosida savollar berish esa diqqatni faol holga keltiradi va idrokni aniqlashtiradi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatning rivojlanishi ularning o‘qish jarayonidagi muvaffaqiyati, topshiriqlarni aniq bajarishi va bilishga bo‘lgan qiziqishining shakllanishida muhim o‘rin tutadi. Bu yoshda bolalarning diqqat jarayonlari hali barqaror emas, tez chalg‘iydi, shuning uchun ta’lim jarayonida diqqatni jamlaydigan mashqlar muntazam qo‘llanishi zarur. Diqqatning rivojlanishida sensor o‘yinlar, musiqiy ritm mashqlari va mantiqiy topshiriqlar katta ahamiyatga ega bo‘lib, ular o‘quvchining diqqatini bir nuqtada ushlab turish, farqlash va taqqoslash qobiliyatlarini kuchaytiradi. Shuningdek, bolalarning darsdagi faol ishtiroki, ko‘rgazmali materiallardan foydalanish, multimedia vositalari yordamida mavzuni tasvirlash diqqatni faollashtiradi. Diqqatni boshqarishga o‘rgatishda o‘qituvchining nutqi, darsni tashkil etish uslubi va topshiriqlarning qiziqarli bo‘lishi hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Agar o‘quvchiga o‘z vaqtida qisqa tanaffuslar berilsa, kichik jismoniy mashqlar bilan diqqat qayta tiklansa - o‘quv faoliyati samaradorligi oshadi. Ana shunday kompleks yondashuv bolalarda diqqatning tabiiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlaydi va ularni keyingi sinflarda mustaqil o‘qishga tayyorlaydi. XULOSA: Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatni rivojlantirishta’lim samaradorligini oshirishning eng muhim omillaridan biridir. Didaktik o‘yinlar, sensor mashqlar, vizual-motor faoliyatlar, matn ustida ishlash va psixologik mashqlar o‘quvchilarda diqqatning barqarorligi, tanlovi va tez ko‘chuvchanligini sezilarli rivojlantiradi. Agar pedagog o‘quvchilarga qiziqarli, rang-barang va yosh xususiyatlariga mos mashg‘ulotlar taqdim etsa, diqqat jadal rivojlanadi va o‘quv faoliyatida ijobiy natijalarga olib keladi. Diqqatning mustahkamligi esa bolaning keyingi ta’lim bosqichlarida ham muvaffaqiyatini ta’minlaydi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. G‘oziev E. Psixologiya. – Toshkent: Fan, 2010. 2. Zunnunov A., Qurbonov R. Umumiy psixologiya. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2018. 3. Ochilova G. Bolalar psixologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2015. 4. To‘xtaxojaeva M. Yosh davrlari psixologiyasi. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. 5. Xayitov O. Pedagogik psixologiya. – Toshkent: Tafakkur qanoti, 2020. 6. Sattorova G. Boshlang‘ich ta’limda rivojlantiruvchi texnologiyalar. – Toshkent: Noshir, 2016. 99 7. Yuldasheva D., Abduqodirova Z. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining diqqat jarayonlarini rivojlantirish metodikasi. – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2021. 8. Jalolov J. Rivojlantiruvchi ta’lim konsepsiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 2014. 9. Qodirov A. Didaktika asoslari. – Toshkent: Noshir, 2018. 10. Vigotskiy L.S. Diqqat va ongning rivojlanishi. (o‘zbekcha tarjima) – Toshkent: Fan, 2012. 11. G‘anieva D. Boshlang‘ich ta’limda kognitiv jarayonlarni rivojlantirish. – Toshkent: Ziyo, 2020. 12. Ibragimova M. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida diqqatni shakllantirishning psixologik xususiyatlari. – Toshkent: TDPU ilmiy maqolalar to‘plami, 2020.