scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

KLINIK AHAMIYATLI BAKTЕRIYALARNING ANTIMIKROB DORI VOSITALARIGA TURG'UNLIGI GЕNЕTIK XUSUSIYATLARI

Rasulov F.X., Sayidmirzayeva N.G'.

Abstract

Grammanfiy mikroorganizmlar mahalliy shtammlari asosiy guruxi turg‘unlik fermentlarini (KSBL, MBL) fenotipik usullarda aniqlash va chuqur genetik tahlillar olib borish hamda regional ma’lumotlar bazasini yaratish lozimligi ko‘rsatadi. Yaratilgan ma’lumotlar bazasi turli xil infeksiyalar profilaktikasida xamda shifokorlarga tegishli antibakterial davolashda asos bo‘ladi.

Full text

85 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 KLINIK AHAMIYATLI BAKTЕRIYALARNING ANTIMIKROB DORI VOSITALARIGA TURG‘UNLIGI GЕNЕTIK XUSUSIYATLARI ГЕНЕТИЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ РЕЗИСТЕНТНОСТИ К АНТИМИКРОБНЫМ ПРЕПАРАТАМ КЛИНИЧЕСКИ ЗНАЧИМЫХ БАКТЕРИЙ GENETIC CHARACTERISTICS OF ANTIMICROBIAL RESISTANCE OF CLINICALLY IMPORTANT BACTERIA Rasulov F.X. - t.f.n., dotsent Sayidmirzayeva N.G‘ https://orcid.org/0009-0006-3801-5891 Farg‘ona jamoat malomatligi tibbiyot instituti Annotatsiya: Grammanfiy mikroorganizmlar mahalliy shtammlari asosiy guruxi turg‘unlik fermentlarini (KSBL, MBL) fenotipik usullarda aniqlash va chuqur genetik tahlillar olib borish hamda regional ma’lumotlar bazasini yaratish lozimligi ko‘rsatadi. Yaratilgan ma’lumotlar bazasi turli xil infeksiyalar profilaktikasida xamda shifokorlarga tegishli antibakterial davolashda asos bo‘ladi. Kalit so‘zlar: Mahalliy shtammlar, genetik tahlil, antibakterial davolash. Аннотация: Основные группы местных штаммов грамотрицательных микроорганизмов указывают на необходимость идентификации ферментов устойчивости (КСБЛ, МБЛ) с использованием фенотипических методов, проведения углубленного генетического анализа и создания региональной базы данных.Созданная база данных станет основой для профилактики различных инфекций, а также антибактериального лечения для врачей. Ключевые слова: Местные штаммы, генетический анализ, антибактериальное лечение. Abstract: The main groups of local strains of gram-negative microorganisms indicate the need for identification of resistance enzymes (KSBL, MBL) using phenotypic methods, conducting in-depth genetic analysis and creating a regional database. The created database will become the basis for the prevention of various infections, as well as antibacterial treatment for doctors. Key words: Local strains, genetic analysis, antibacterial treatment. So‘nggi yillarda antimikrob dori vositalariga bakterial turg‘unlikning keskin ortishi global sog‘liqni saqlash tizimi uchun jiddiy xavf sifatida qaralmoqda. Antibiotiklarning keng va ba’zan asossiz qo‘llanilishi natijasida klinik ahamiyatli bakteriyalar, xususan Enterobacteriaceae oilasi vakillari, Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter spp., Staphylococcus aureus va Enterococcus spp. kabi mikroorganizmlar o‘zlarining genetik moslashuvchanligi hisobiga ko‘plab antimikrob preparatlarga chidamli bo‘lib bormoqda. Ushbu holat nafaqat infeksiyalarni samarali davolashni qiyinlashtirmoqda, balki sog‘liqni saqlash tizimi uchun iqtisodiy va epidemiologik xavflarni ham yuzaga keltirmoqda. Antimikrob turg‘unlikning rivojlanishida bakteriyalarning genetik determinantlari xususan, blaTEM, blaSHV, blaCTX-M, mecA, vanA, qnr va NDM kabi genlarning mavjudligi muhim o‘rin tutadi. Ular orqali bakteriyalar β-laktam, karbapenem, makrolid, ftorxinolon va glikopeptid sinfiga mansub preparatlarga qarshi fermentativ mexanizmlar orqali himoya hosil qiladi. Bu genlar mobil genetik elementlar plazmidlar, transpozonlar va integronlar yordamida tezda boshqa turlarga o‘tadi, bu esa antimikrob turg‘unlikning keng epidemiologik tarqalishiga olib keladi. 86 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 Hozirgi kunda kengaytirilgan spektrli β-laktamazalar (KSBL) va metallo-β-laktamazalar (MBL) ishlab chiqaruvchi bakteriyalar nafaqat kasalxona infeksiyalarida, balki jamoada orttirilgan infeksiyalarda ham uchrayotgani aniqlangan. Ayniqsa, karbapenemga chidamli shtammlarning ko‘payishi xalqaro miqyosda “ustuvor xavfli patogenlar” ro‘yxatiga kiritilishiga sabab bo‘lgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) ma’lumotlariga ko‘ra, karbapenemazalar ishlab chiqaruvchi Enterobacteriaceae, Pseudomonas aeruginosa va Acinetobacter baumannii bakteriyalari global antimikrob turg‘unlik inqirozining asosiy manbalaridan biridir. Shu sababli, klinik ahamiyatli bakteriyalarning genetik turg‘unlik mexanizmlarini o‘rganish, mahalliy shtammlarning molekulyar xususiyatlarini aniqlash hamda ularning regional ma’lumotlar bazasini yaratish bugungi kunda tibbiy mikrobiologiya va epidemiologiya sohasida eng dolzarb yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Bunday tahlillar nafaqat infeksiyalarni samarali davolash strategiyasini ishlab chiqishga, balki antibiotiklarga qarshi kurashish bo‘yicha ilmiy asoslangan chora-tadbirlarni rejalashtirishga ham xizmat qiladi. Dolzarbligi. Jahon adabiyotida yuqumli kasalliklar asosiy bakterial etiologik omili hisoblangan enterobakteriyalarning patogen va shartli-patogen variantlari (klebsiyella, esherixiya va boshqalar) antibiotik davolash vositarlariga sezgirligi katta qiziqish bilan o‘rganilmoqda. Bu borada grammanfiy bo‘lgan nafaqat Enterobacteriaceae oilasi vakillari, balki “ko‘kyiring tayoqchasi” deb nomlangan P. aeruginosa ham orttirilgan yuqori turg‘unligi hisobiga inson patologiyalarida o‘z o‘rni borligi alog‘ida ta’kidlangan. Maqsadi. klinik ahamiyali bakteriyalarning antimikrob dori vositalariga turg‘unligi genetik xususiyatlarini o‘rganish. Materiallar va usullar. Tadqiqot klinik ahamiyatga ega bo‘lgan grammanfiy bakteriyalarning antimikrob dori vositalariga turg‘unligini baholash va ularning genetik determinantlarini aniqlash maqsadida olib borildi. Ish davomida Farg‘ona viloyatining turli tibbiyot muassasalaridan olingan klinik namunalar — qon, siydik, balg‘am, jarrohlik yaralari ajratmalari va siydik yo‘li infeksiyalariga oid izolyatlar tahlil qilindi. Bakteriyalarni ajratib olish uchun nutrient agar, MacConkey agar, Endo, va blood agar ozuqa muhitlaridan foydalanildi. Inkubatsiya jarayoni 37°C haroratda 18–24 soat davomida amalga oshirildi. Ajratilgan bakterial koloniyalar morfologik, biokimyoviy va molekulyar usullar yordamida aniqlashtirildi. Morfologik tahlil uchun Gram bo‘yash usuli qo‘llanilib, grammanfiy tayoqchalar differensial baholandi. Biokimyoviy aniqlashda oxidase, catalase, indole, urease, TSI (Triple Sugar Iron) va citrate testlari qo‘llanildi. Enterobakteriyalarni identifikatsiya qilishda API 20E tizimi yordamida turlar aniq tasniflandi. Antimikrob sezuvchanlikni baholash Kirby–Bauer disk-diffuziya usuli hamda minimal tormozlovchi konsentratsiya (MIC) aniqlash orqali amalga oshirildi. Antibiotiklar sifatida βlaktamlar (penitsillinlar, sefalosporinlar, karbapenemlar), aminoglikozidlar, fluorxinolonlar, makrolidlar va glikopeptidlar tanlab olindi. Natijalar CLSI (Clinical and Laboratory Standards Institute, 2023) me’yorlariga muvofiq talqin qilindi. Fenotipik testlarda kengaytirilgan spektrli βlaktamazalar (KSBL) va metallo-β-laktamazalar (MBL) ishlab chiqaruvchi shtammlar aniqlash uchun kombinatsiyalangan disk sinovlari (CDT) va EDTA–disk sinovlari qo‘llanildi. Shu bilan birga, oksatsillin va vankomitsinga turg‘un shtammlar fenotipik jihatdan ham baholandi. Genetik tahlillar uchun bakterial DNK termik lizis va DNA extraction kit yordamida ajratib olindi. Keyinchalik polimeraz zanjir reaksiyasi (PCR) yordamida turg‘unlikka mas’ul genlar - blaTEM, blaSHV, blaCTX-M, mecA, vanA, qnr, VIM, IMP, NDM, OXA genlari aniqlashga qaratilgan amplifikatsiya jarayonlari o‘tkazildi. PCR mahsulotlari 1,5% agaroz gel elektroforezida ajratilib, UVtransillyuminator yordamida natijalar kuzatildi. Olingan ma’lumotlar statistik jihatdan SPSS 26.0 dasturi yordamida tahlil qilindi. P<0,05 qiymat darajasida statistik ahamiyatga ega natijalar sifatida baholandi. Har bir tajriba kamida uch marta takrorlanib, o‘rtacha qiymatlar aniqlanib, ishonchlilik intervali hisoblandi. Tadqiqot Farg‘ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti mikrobiologiya, virusologiya va immunologiya kafedrasi bazasida o‘tkazilib, bioetik talablar va gigiyenik xavfsizlik qoidalariga to‘liq rioya etilgan. 87 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 Tadqiqot natijalari. Hozirgi kunda SHPE va ko‘k-yiring tayoqchasining beta-laktam antibiotiklariga nisbatan turg‘unligi aksariyat hollarda, qo‘zg‘atuvchilar tomonidan bu vositalarni gidrolizlovchi fermentlarning ishlab chiqarilishi bilan bog‘liq. Bu borada qo‘yidagi ma’lumotlar ma’lum: * grammusbat bakteriyalarda beta-laktam antibiotiklari, xususan Enterobacteriaceae oilalari vakillari va P. aeruginosa ( beta-laktamazalar ishlab chiqarish); * Staphylococcus avlodi vakillarida beta-laktam antibiotiklariga nisbatan turg‘unlik, birinchi navbatda S. aureus; * Streptococcus avlodi vakillarida makrolidlarga nisbatan turg‘unlik; * Enterococcus avlodi vakillarida glikopeptid antibiotiklariga nisbatan turg‘unlik; * Gram-musbat va gram-manfiy bakteriyalardagi ftorxinolonlarga nisbatan turg‘unlik va boshqalar. Yuqorida keltirilgan variantlarning aksariyati ushbu guruh bakteriyalari tomonidan qarshilikning u yoki bu genetik determinanti (1-jadval) tomonidan ishlab chiqilishi bilan bog‘liq bo‘lib, ularni hozirgi kunda PZR yordamida aniqlash mumkin. 1-Jadval Antimikrob dori vositalariga turg‘unlik genlari markerlari Gurux Mikroorganizmlar Antimikrob dori vositalari mikroorganizmlar Turg‘unlik genetik markerlari Mikroorganizmlar β-laktam antibiotiklar penitsillinlar ampitsillin amoksitsillin benzilpenitsillin piperatsillin ТЕМ-1,2; SHV-1,11 Enterobacteriaceae (E. coli, Klebsiella spp.: Proteus spp, Enierobacter spp., Serratia spp.: Citrobacterspp., Shigella spp., Salmonella spp.), P. aeruginosa, Acineiobacierspp. I avlod sefalosporlar sefazolin sefalotin sefaleksin СТХ-М, SHV-5 II avlod sefalosporlar sefuroksim sefaklor III avlod sefalosporlar sefotaksim seftriakson seftazidim sefiksim IV avlod sefalosporlar sefepim AmpC karbapenemlar Meropenem Imipenem VIM, IMP, NDM, KPC, GES, OXA20s, OXA-40s, OXA50s oksatsillin MecA S. aureus glikopeptidlar vankomitsin VanA, VanB E. faecaiis, E. faecium teykoplanin VanA makrolidlar eritromitsin azitromitsin klaritromitsin Mef, Erm Streptococcus spp. Ftorxinolonlar (II, III va IV avlod xinolonlar) siprofloksatsin ofloksatsin levofloksatsin Moksifloksatsin GyrA, ParC, QnrA Streptococcus spp. P. aeruginosa, Enierobacteriaceae Gram-manfiy bakteriyalar, shu jumladan turli infeksiyalarning patogenlari, odatda ko‘plab beta-laktamazalar ishlab chiqarilishi tufayli beta-laktam antibiotiklariga qarshilik ko‘rsatadi, bitta shtamm esa bir nechta turli fermentlarni ishlab chiqarishi mumkin. Hozirgi kunda, laboratoriya 88 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 tashxisoti penitsillazalar yoki tor spektrli beta-laktamazalar (Narrow Spectrum Beta-Lactamases, NSBL) ishlab chiqaradigan shtammlarni bu uchun mas’ul bo‘lgan blaSHV, blaTEM, TEM-1 va/yoki SHV-1 genlarini aniqlash zaruratini taqazo etadi. Albatta, davolash amaliyoti jarayonida penitsillinlar va sefalosporinlar kabi davolash preparatlari qo‘llanilganda mazkur vaziyatni e’tiborga olmaslik, havli guruh, qariyalar, bolalar hamda immun tanqisligi bo‘lgan bemorlarda infeksiyalarni davolashda katta xavf tug‘diradi va o‘lim holatlariga olib kelishi yuqori deb belgilangan. Shu bilan birga, noto‘g‘ri terapiya olib borilishi kasallikning surunkali holatga o‘tishi vaziyatlarini ko‘paytiradi. Oxirgi yillar mobaynida penitsillin va sefalosporinga qarshilik genlarini aniqlash borasida turli feno va gentipik diagnostika usullari ihtiro qilingan va laboratoriya amaliyotida keng qo‘llaniladi. Jumladan, penitsillinlarga turg‘unlik Enterobacteriaceae va Pseudomonas aeruginosa (TEM geni), Enterobacteriaceae keyingi avlod sefalosporinlariga turg‘unlik (ESBLning SHV-bo‘lmagan genlari), gram-manfiy bakteriyalar orasida kengaytirilgan spektrli beta-laktamazalarni (Extended Spectrum Betalactamas, ESBL) ishlab chiqarish uchun mas’ul bo‘lgan (blaSHV, blaTEM, blaCTX i blaAMPC) genlari, aksariyat E. coli, K. pneumoniae i Acinetobacter spp. kabilarda kuzatiladi. Zamonaviy klinik amaliyotda orttirilgan antibakterial turg‘unlik bir nechta variantlarini ajratish mumkin bo‘lib, bu ohir oqibat jiddiy ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarga olib kelashi mumkinligi e’tirof etilgan. Jumladan, Rossiya Federatsiyasi olimlari yangi avlod antibakterial vositalaridan karbapenemlarga bakterial turg‘unlikning yuzaga kelishi va keng tarqalishi hozirgi vaqtda haqiqiy tahdid bo‘lib, uni o‘z vaqtida aniqlash va oldini olish zaruriyati bor deb belgilaydi. U borada JSSTining ham 2017 yildagi “ustuvor” patogenlar global ro‘yxatida karbapenemga chidamli Enterobacteriaceae, Pseudomonas aeruginosa va Acinetobacter baumannii eng havli patogenlar qatoriga kiritilgani ham mazkur vaziyat jiddiyligidan dalolat beradi. Ma’lumki, karbapenemazalar soni doimiy ravishda ortib bormoqda, lekin eng keng tarqalganlari qatoriga IMP-type, VIM-type, NDM-type, KPC-type, va OXA-type kabilar kirishi ma’lum qilingan. Karbapenemazalar B (metallo-β-laktamazalar) yoki A va D molekular (serin karbapenemazalar) sinfiga tegishli bo‘lib, genlarni kodlash mobil genetik elementlari orqali yuzaga kelib, tez ichki va turlararo o‘tkazilishiga yordam beradi. Shu bilan birga, ko‘plab ilmiy maqolalarda nafaqat patogenlarga qaratilgan infeksiyalar, shuningdek, yuqumli “agent” sifatida ko‘rilmagan betalaktamaza hamda karbapenemazalarning genetik elementlari turg‘unlik genlarining evolyutsiyasiga ham ta’sir qilishi mumkinligi muammosi ko‘tarilgan. Xulosa. Hududimizda grammanfiy mikroorganizmlar mahalliy shtammlari asosiy guruxi turg‘unlik fermentlarini (KSBL, MBL) fenotipik usullarda aniqlash va chuqur genetik tahlillar olib borish hamda regional ma’lumotlar bazasini yaratish lozimligi ko‘rsatadi. Yaratilgan ma’lumotlar bazasi turli xil infeksiyalar profilaktikasida xamda shifokorlarga tegishli antibakterial davolashda asos bo‘ladi.Davolashga shu asosda yondashish regionimizada panrezistent qo‘zg‘atuvchilar tarqalishini sekinlashtiradi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1. Коробова А. Г., Клясова Г. А. Энтеробактерии с продукцией β-лактамаз расширенного спектра: источники инфицирования и значение колонизации слизистой оболочки кишечника у больных гемобластозами. Гематология и трансфузиология. 2018; 63(1):174 183 2. Струкова, Л. А. Выявление устойчивости микроорганизмов к антибиотикам методом ПЦР [Текст] / Л. А. Струкова, И. А. Парфёнов // Аналитическая надежность и диагностическая значимость лабораторной медицины: Материалы XVIII Всероссийской научно-практической конференции. - М.: КРОКУС-Экспо, 2013. - 26– 28 марта. 3. Коробова А. Г., Клясова Г. А. Энтеробактерии с продукцией β-лактамаз расширенного спектра: источники инфицирования и значение колонизации слизистой оболочки кишечника у больных гемобластозами. Гематология и трансфузиология, 2018; 63(1):174–183. 89 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 4. Струкова Л. А., Парфёнов И. А. Выявление устойчивости микроорганизмов к антибиотикам методом ПЦР. Аналитическая надежность и диагностическая значимость лабораторной медицины: Материалы XVIII Всероссийской научнопрактической конференции. Москва: КРОКУС-Экспо, 2013. – С. 26–28. 5. Paterson D.L., Bonomo R.A. Extended-spectrum beta-lactamases: a clinical update. Clinical Microbiology Reviews, 2005; 18(4): 657–686. 6. Queenan A.M., Bush K. Carbapenemases: the versatile β-lactamases. Clinical Microbiology Reviews, 2007; 20(3): 440–458. 90 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 АССОЦИАЦИЯ ПОЛИМОРФИЗМА ГЕНА LPL (RS328) С РИСКОМ ХРОНИЧЕСКОЙ ИШЕМИИ МОЗГА LPL (rs328) GENI POLIMORFIZMINING MİYANING SURUNKALI ISHEMIYASI RİSKİ BILAN ALOQASI ASSOCIATION OF LPL GENE POLYMORPHISM (RS328) WITH THE RISK OF CHRONIC CEREBRAL ISCHEMIA Шадманова Лола Абдужалиловна https://orcid.org/0009-0003-2040-060X Центр развития профессиональной квалификации медицинских работников Шадманова Л.А. (2025). АССОЦИАЦИЯ ПОЛИМОРФИЗМА ГЕНА LPL (RS328) С РИСКОМ ХРОНИЧЕСКОЙ ИШЕМИИ МОЗГА. ActaCAMU, 4(12), 90–94. https://doi.org/10.5281/zenodo.17959941 Аннотация. В данной статье отражены результаты исследования, направленные на изучение связи полиморфизма гена LPL (rs328) с развитием хронической ишемии мозга (ХИМ) I–II стадий и особенностями липидного обмена у пациентов.. В исследование включены 132 человека, из них 66 пациентов с ХИМ I–II стадии и 66 здоровых лиц контрольной группы. Выполнено генотипирование rs328 методом ПЦР и анализ липидного профиля крови. Установлено, что носительство аллеля G связано с достоверным повышением уровня триглицеридов и снижением концентрации ЛПВП по сравнению с носителями аллеля C (p<0,05). Полиморфизм rs328 гена LPL может рассматриваться как генетический маркер повышенного риска развития ХИМ. Ключевые слова: хроническая ишемия мозга, ген LPL, rs328, липопротеинлипаза, полиморфизм, липидный обмен, генетические предикторы. Annotatsiya. Ushbu maqolada LPL (rs328) genining polimorfizmi bilan miyaning surunkali ishemiyasi (XIM) I–II bosqichlarini rivojlanishi va bemorlarda lipid almashinuvi xususiyatlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganishga qaratilgan tadqiqot natijalari yoritilgan. Tadqiqotga jami 132 kishi jalb etildi, shulardan 66 nafari MSI I–II bosqichli bemorlar va 66 nafari sog‘lom nazorat guruhi a’zolari edi. rs328 polimorfizmi PCR usuli yordamida genotiplashtirildi hamda qonda lipid profili tahlil qilindi. Aniqlanishicha, G allel tashuvchilarda triglitseridlar darajasi ishonchli ravishda yuqori, yuqori zichlikdagi lipoproteidlar (YZLP) esa past bo‘lib, bu C allel tashuvchilarga nisbatan farq qiladi (p<0,05). LPL genining rs328 polimorfizmi MSI rivojlanish xavfini oshiruvchi genetik marker sifatida ko‘rib chiqilishi mumkin. Kalit so‘zlar: miya surunkali ishemiyasi, LPL geni, rs328, lipoproteinlipaza, polimorfizm, lipid almashinuvi, genetik prediktorlar. Abstract. This article presents the results of a study aimed at investigating the association between the LPL gene polymorphism (rs328) and the development of chronic cerebral ischemia (CCI) stages I–II, as well as the characteristics of lipid metabolism in patients. A total of 132 individuals were examined, including 66 patients with CCI stages I–II and 66 healthy controls. Genotyping of rs328 was performed using PCR, and lipid profiles were analyzed. It was established that the presence of the G allele is significantly associated with increased triglyceride levels and reduced HDL concentrations compared to carriers of the C allele (p<0.05). The rs328 polymorphism of the LPL gene may serve as a genetic marker for an increased risk of CCI development. Keywords: chronic cerebral ischemia, LPL gene, rs328, lipoprotein lipase, polymorphism, lipid metabolism, genetic predictors. 91 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 Актуальность Хроническая ишемия мозга (ХИМ) остаётся одной из ведущих причин когнитивных нарушений и сосудистой деменции у лиц среднего и пожилого возраста [1]. Ген липопротеинлипазы (LPL) играет ключевую роль в метаболизме триглицеридов и липопротеидов, обеспечивая гидролиз триглицеридов липопротеинов очень низкой плотности [2,5]. Полиморфизм rs328 (Ser447Ter) гена LPL ассоциирован с изменением активности фермента и нарушением липидного обмена, что может способствовать атерогенезу и сосудистой дисфункции [3,5]. Однако данные о влиянии данного полиморфизма на развитие хронической ишемии мозга ограничены, особенно в популяции Центральной Азии. Цель исследования. Определить взаимосвязь полиморфизма rs328 гена LPL с показателями липидного обмена и риском развития хронической ишемии мозга I–II стадии. Материалы и методы. Исследование проведено на выборке 132 человек (50% общей базы данных), включающей 66 пациентов с ХИМ I–II стадии (основная группа, средний возраст 62,4 ± 5,7 года) и 66 здоровых добровольцев без признаков сосудистой патологии (контрольная группа, средний возраст 60,1 ± 6,3 года). Диагноз ХИМ устанавливался на основании клинико-неврологических и нейровизуализационных данных (МРТ). Генотипирование rs328 гена LPL проводилось методом ПЦР с последующим анализом рестрикции. Определялись показатели липидного профиля: общий холестерин (ОХ), триглицериды (ТГ), липопротеины высокой (ЛПВП) и низкой плотности (ЛПНП). Статистическая обработка проводилась в программе SPSS 25.0, различия считались значимыми при p<0,05. Результаты исследования. В результате проведённого исследования были получены данные, отражающие распределение генотипов и аллелей полиморфного варианта rs328 гена LPL у пациентов с хронической ишемией мозга (ХИМ) и в контрольной группе. Установлено, что генотип GG встречается значительно чаще среди больных ХИМ по сравнению с контрольной выборкой, тогда как частота генотипа CC была выше в группе здоровых лиц (табл. 1). Анализ аллельного распределения показал, что аллель G встречается у пациентов с ХИМ достоверно чаще (21,2%), чем в контрольной группе (11,4%), что подтверждает возможную роль данного полиморфизма в развитии нарушений липидного обмена (табл. 2). Исследование биохимических показателей продемонстрировало, что носители генотипа GG характеризуются более высоким уровнем триглицеридов (1,95 ± 0,22 ммоль/л) и сниженным уровнем ЛПВП (1,11 ± 0,09 ммоль/л) по сравнению с носителями генотипа CC (1,43 ± 0,31 ммоль/л и 1,38 ± 0,19 ммоль/л соответственно, p<0,05) (табл. 3). Эти данные указывают на наличие атерогенных сдвигов липидного профиля у носителей минорного аллеля G, что может способствовать нарушению церебральной микроциркуляции и прогрессированию хронической ишемии мозга. Таблица 1. Распределение генотипов rs328 гена LPL у обследованных Группа CC CG GG p ХИМ (n=66) 43 (65,2%) 18 (27,3%) 5 (7,5%) – Контроль (n=66) 52 (78,8%) 13 (19,7%) 1 (1,5%) 0,041 * *Примечание: различия достоверны по χ², p<0,05. В таблице представлено распределение частот генотипов rs328 гена LPL у пациентов с хронической ишемией мозга (ХИМ) и в контрольной группе. Установлено, что у пациентов с ХИМ преобладает генотип СС — 65,2%, тогда как в контрольной группе его частота выше и составляет 78,8%. Гетерозиготный генотип CG встречался у 27,3% пациентов с ХИМ против 19,7% в контроле. Наиболее выраженные различия наблюдались по мутантному генотипу GG, который выявлен у 7,5% пациентов с ХИМ и лишь у 1,5% в контрольной группе. Различия между группами оказались статистически достоверными (χ², p = 0,041). Результаты генетического анализа показали, что аллель G и генотип GG rs328 гена LPL чаще встречаются у пациентов с хронической ишемией мозга, чем у здоровых лиц. Это может 92 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 свидетельствовать о возможной ассоциации данной вариации гена с нарушением липидного обмена и повышенным риском развития цереброваскулярных патологий. Генотип СС, напротив, чаще наблюдается в контрольной группе, что позволяет рассматривать его как потенциально защитный вариант. Таблица 2. Частота аллелей rs328 гена LPL в исследуемых группах Аллель ХИМ (n=132 аллелей) Контроль (n=132 аллелей) χ² p C 104 (78,8%) 117 (88,6%) 4,13 0,042* G 28 (21,2%) 15 (11,4%) 4,13 0,042* *Примечание: различия достоверны при p<0,05. В таблице представлена частота встречаемости аллелей rs328 гена LPL у пациентов с хронической ишемией мозга (ХИМ) и в контрольной группе. Анализ показал, что аллель C встречается значительно чаще как у пациентов с ХИМ, так и у здоровых лиц, однако его частота ниже в основной группе (78,8%) по сравнению с контролем (88,6%). В то же время аллель G обнаружен у 21,2% пациентов с ХИМ против 11,4% в контрольной группе. Статистический анализ выявил достоверные различия между группами (χ² = 4,13; p = 0,042). Полученные данные свидетельствуют о том, что носительство аллеля G rs328 гена LPL чаще наблюдается у пациентов с хронической ишемией мозга. Это может указывать на его возможную связь с нарушением липидного обмена и повышенным риском цереброваскулярных заболеваний. Аллель C, напротив, имеет тенденцию к более высокой частоте среди здоровых лиц, что может рассматриваться как фактор генетической устойчивости к развитию ХИМ. Таблица 3. Показатели липидного обмена в зависимости от генотипа rs328 LPL Показатель CC (n=95) CG (n=31) GG (n=6) p ОХ, ммоль/л 5,23 ± 0,74 5,48 ± 0,66 5,72 ± 0,81 0,08 ТГ, ммоль/л 1,43 ± 0,31 1,68 ± 0,29 1,95 ± 0,22 0,004 * ЛПВП, ммоль/л 1,38 ± 0,19 1,24 ± 0,14 1,11 ± 0,09 0,001 * ЛПНП, ммоль/л 3,27 ± 0,46 3,41 ± 0,49 3,58 ± 0,52 0,12 В таблице 3 приведены средние значения основных показателей липидного обмена в зависимости от генотипа полиморфизма rs328 гена LPL: гомозиготы по «диким» аллелю CC (n=95), гетерозиготы CG (n=31) и гомозиготы по «вариантному» аллелю GG (n=6). Для каждого показателя указаны среднее значение и стандартное отклонение; в последнем столбце приведено p-значение сравнения между группами (ANOVA или Kruskal–Wallis). Наблюдается постепенное увеличение среднего уровня ОХ от CC (5,23 ± 0,74 ммоль/л) через CG (5,48 ± 0,66) к GG (5,72 ± 0,81), однако различия не достигли статистической значимости (p = 0,08). Явно выражена тенденция к росту уровня ТГ при наличии варианта G: CC — 1,43 ± 0,31 ммоль/л, CG — 1,68 ± 0,29, GG — 1,95 ± 0,22. Различия статистически значимы (p = 0,004). Наблюдается снижение ЛПВП по мере увеличения доли G-аллели: CC — 1,38 ± 0,19 ммоль/л, CG — 1,24 ± 0,14, GG — 1,11 ± 0,09; различия достоверны (p = 0,001). Уровни ЛПНП демонстрируют небольшой рост от CC к GG (3,27 → 3,58 ммоль/л), но различия не статистически значимы (p = 0,12). Результаты показывают ясный и согласованный с биологической ролью LPL профиль: носительство варианта G (особенно в гомозиготном состоянии GG) ассоциируется с атерогенным изменением липидного профиля — значимым повышением триглицеридов и снижением ЛПВП. Такое сочетание (высокие ТГ + низкие ЛПВП) известно как фактор повышенного риска атеросклероза и сосудистых событий, поскольку повышенные ТГ способствуют образованию атерогенных ремнантных частиц, а низкий ЛПВП ослабляет обратный транспорт холестерина. Наблюдаемый (но статистически незначимый) тренд к 93 ActaCAMU № 4 (12) 2025 ISSN: 2181-4155 увеличению общего холестерина и ЛПНП у носителей G дополнительно согласуется с идеей более атерогенного профиля у этой генетической подгруппы. Важно отметить, что группа GG мала (n=6), поэтому оценки для этой категории менее стабильны и требуют осторожной интерпретации; тем не менее статистическая значимость по ТГ и ЛПВП указывает на реальный эффект аллели G на липидный обмен. Полиморфизм rs328 гена LPL, и, в частности, носительство аллели G, ассоциирован у обследованных с неблагоприятным липидным профилем — значимым повышением триглицеридов и снижением ЛПВП. Такой биохимический фенотип повышает атерогенную нагрузку и может служить механизмом, через который вариация LPL повышает риск хронической ишемии мозга. Результаты обосновывают целесообразность дальнейшего изучения rs328 в больших когортах и могут иметь практическое значение для индивидуального риск-стратифицирования и ранней коррекции факторов липидного обмена у носителей G-аллели (диета, физическая активность, фармакокоррекция). Обсуждение. Полученные данные убедительно показывают, что частота встречаемости аллеля G rs328 гена LPL у пациентов с хронической ишемией мозга (ХИМ) достоверно выше, чем у лиц без цереброваскулярной патологии. Это указывает на возможную патогенетическую роль данного полиморфизма в развитии нарушений липидного обмена, которые, в свою очередь, способствуют формированию атеросклеротических изменений сосудов головного мозга [4,7,8]. Функциональное значение rs328 заключается в том, что данный вариант приводит к усиленной активности липопротеинлипазы, нарушающей нормальное равновесие между синтезом и катаболизмом липидов. В результате наблюдается накопление триглицеридов и снижение уровня липопротеинов высокой плотности (ЛПВП), что соответствует атерогенному типу дислипидемии. Именно такое сочетание липидных изменений является ключевым звеном в патогенезе хронической ишемии мозга — повышенные триглицериды и сниженные ЛПВП ведут к повреждению эндотелия, нарушению микроциркуляции и снижению перфузии в мелких артериолах головного мозга. Кроме того, у носителей аллеля G вероятно усиление процессов окислительного стресса и воспаления сосудистой стенки, что дополнительно усугубляет ишемические проявления. Эти механизмы согласуются с современными представлениями о роли LPL в регуляции липидного обмена и сосудистого гомеостаза. Таким образом, выявление аллеля G rs328 гена LPL можно рассматривать как молекулярно-генетический маркёр предрасположенности к атерогенной дислипидемии и хронической ишемии мозга. Генетическое тестирование в сочетании с оценкой липидного профиля позволяет идентифицировать пациентов группы риска и своевременно проводить персонализированные профилактические мероприятия — модификацию диеты, повышение физической активности, а при необходимости — раннюю медикаментозную коррекцию липидного обмена. В целом, результаты исследования подтверждают значение интеграции молекулярногенетических данных в клиническую неврологию, что открывает новые возможности для превентивной медицины и индивидуализированного подхода к пациентам с ХИМ. Заключение. Полиморфизм rs328 гена LPL ассоциирован с повышенным риском развития хронической ишемии мозга и неблагоприятным профилем липидного обмена. Генотипирование данного маркера может использоваться для оценки индивидуального генетического риска и формирования персонализированных стратегий профилактики цереброваскулярных нарушений. Литература 1. Пономаренко И.В. и др. Полиморфизмы генов липидного обмена как факторы риска атеросклероза. Кардиология. – 2023. – № 6. – С. 44–50. 2. Файзиев Д.А., Абдуллаева Г.Т. Нарушения липидного обмена при цереброваскулярных заболеваниях. – Ташкент: Медицина, 2021. – 156 с.