XORIJIY TA'LIM TIZIMIDA MATEMATIKA FANIDAN BAHOLASHNING UMUMIY TAMOYILLARI.

International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers ISSN: 2945-4492 (online) | (SJIF) = 8.09 Impact factor Volume-13| Issue-9| 2025 Published: |22-09-2025| 487 Publishing centre of Finland XORIJIY TA’LIM TIZIMIDA MATEMATIKA FANIDAN BAHOLASHNING UMUMIY TAMOYILLARI. https://doi.org/10.5281/zenodo.17960186 M.Abdullayeva Qo’qon davlat universiteti Aniq fanlar va muhandislik fakulteti o‘qituvchisi. [email protected] Annotatsiya Mazkur maqolada xorijiy ta’lim tizimlarida matematika fanini baholash tamoyillari tahlil qilinadi. Baholashning maqsadga yo‘naltirilganligi va shaffofligi ilmiy asosda yoritilgan. Xalqaro tajribada qo‘llaniladigan baholash shakllari solishtirma tahlil qilinadi. Tadqiqotda rivojlangan davlatlar tajribasiga alohida e’tibor qaratilgan. Maqola pedagoglar va tadqiqotchilar uchun foydali hisoblanadi. Kalit so‘zlar baholash tizimi, matematika ta’limi, xorijiy tajriba, kompetensiya, monitoring. Kirish. Xorijiy ta’lim tizimlarida baholash muhim pedagogik jarayon hisoblanadi. Baholash ta’lim sifatini aniqlashda asosiy vosita bo‘lib xizmat qiladi. Matematika fanida baholash o‘quvchilarning mantiqiy tafakkurini aniqlaydi. Rivojlangan davlatlarda baholash tizimlari doimiy takomillashtiriladi. Ta’lim natijalarini baholash xalqaro standartlarga asoslanadi. Baholash jarayoni o‘quvchi rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan. An’anaviy baholashdan zamonaviy baholashga o‘tish kuzatilmoqda. Ushbu jarayon ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Matematika baholashida aniqlik va adolatlilik muhim ahamiyat kasb etadi. Xorijiy mamlakatlarda baholash o‘quv jarayonining ajralmas qismi hisoblanadi. Baholash faqat natijani emas, jarayonni ham qamrab oladi. Formativ va summativ baholash keng qo‘llaniladi. Formativ baholash o‘quvchining kundalik rivojlanishini ko‘rsatadi. Summativ baholash yakuniy bilim darajasini aniqlashga xizmat qiladi. Ko‘plab davlatlarda reyting va rubrikalar ishlatiladi. Baholash mezonlari oldindan aniq belgilab olinadi. O‘quvchilarga baholash talablari ochiq e’lon qilinadi. Bu holat baholash shaffofligini ta’minlaydi [1]. Asosiy qism. Matematika fanida baholash tizimlilik tamoyiliga asoslanadi. Baholash mazmuni o‘quv dasturiga to‘liq mos keladi. O‘quvchilarning bilim, ko‘nikma va malakalari kompleks baholanadi. Baholash jarayonida kompetensiyaviy yondashuv ustuvor hisoblanadi. Xalqaro tajribada real hayotiy International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers ISSN: 2945-4492 (online) | (SJIF) = 8.09 Impact factor Volume-13| Issue-9| 2025 Published: |22-09-2025| 488 Publishing centre of Finland masalalar baholanadi. Test topshiriqlari mantiqiy fikrlashni rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Baholashda individual yondashuv muhim sanaladi. O‘quvchilarning ijodiy yechimlari rag‘batlantiriladi. Bu tamoyillar ta’lim sifatini oshiradi [2]. Xorijiy ta’lim tizimlarida baholashning turli shakllari mavjud. Yozma testlar eng ko‘p qo‘llaniladigan usullardan hisoblanadi. Og‘zaki baholash o‘quvchining fikrlash qobiliyatini aniqlaydi. Amaliy topshiriqlar matematik bilimlarni real vaziyatlarda qo‘llashni ko‘rsatadi. Loyihaviy ishlar o‘quvchilarning mustaqil izlanishini rivojlantiradi. Elektron baholash tizimlari keng joriy etilmoqda. Onlayn platformalar tezkor tahlil imkonini beradi. Avtomatlashtirilgan baholash subyektivlikni kamaytiradi. Ushbu usullar ta’lim samaradorligini oshiradi. Xalqaro baholash dasturlari ta’lim sifatini solishtirish imkonini beradi. PISA dasturi matematika savodxonligini baholashga qaratilgan. TIMSS dasturi o‘quvchilarning matematik bilimlarini tahlil qiladi. Ushbu dasturlar natijalari ta’lim siyosatini belgilashda qo‘llaniladi. Baholash vazifalari amaliy va hayotiy masalalarga asoslanadi. O‘quvchilarning tahliliy fikrlashi asosiy mezon hisoblanadi. Natijalar asosida ta’lim dasturlari yangilanadi. Xalqaro tajriba milliy tizimlarni rivojlantirishga yordam beradi. Bu baholashning ahamiyatini oshiradi [4]. O’zbek olimlarining baholash tizimiga qarashlari va fikrlari quyidagicha: Jo‘rayev R.H. baholashni ta’lim sifatini oshiruvchi mexanizm deb hisoblaydi U baholash jarayonida monitoring tizimining muhimligini alohida ta’kidlaydi. Karimov U.K. zamonaviy baholash pedagogik texnologiyalar bilan uyg‘unlashishini ko‘rsatadi. U baholash natijalari o‘quvchi rivojlanishini qo‘llabquvvatlashini qayd etadi. Xodjayev B.X. matematika baholashida kompetensiyaviy yondashuv zarurligini asoslaydi U matematik topshiriqlar hayotiy vaziyatlarga mos bo‘lishi lozimligini bildiradi [7] Xulosa. Xorijiy ta’lim tizimlarida matematika baholash tizimi mukammal shakllangan. Baholash ta’lim jarayonini rivojlantirishga xizmat qiladi. Zamonaviy yondashuvlar o‘quvchi manfaatlariga yo‘naltirilgan. Baholash mezonlarining aniqligi muhim ahamiyatga ega. Xalqaro tajribalar milliy ta’lim tizimlari uchun foydalidir. Matematika fanida baholash kompetensiyalarni rivojlantiradi. Elektron baholash tizimlari kelajak uchun istiqbolli hisoblanadi. Ilmiy asoslangan baholash ta’lim sifatini oshiradi. Ushbu tamoyillarni qo‘llash muhim vazifa hisoblanadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR: 1. Black P., Wiliam D. Assessment and classroom learning. International Journal of Education, Social Science & Humanities. Finland Academic Research Science Publishers ISSN: 2945-4492 (online) | (SJIF) = 8.09 Impact factor Volume-13| Issue-9| 2025 Published: |22-09-2025| 489 Publishing centre of Finland 2. OECD. PISA Mathematics Framework. 3. Nitko A. Educational Assessment of Students. 4. Mullis I. TIMSS Assessment Frameworks. 5. Jo‘rayev R.H. Ta’lim jarayonida baholash va monitoring masalalari. Toshkent. 6. Karimov U.K. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar va baholash tizimi. Toshkent. 7. Xodjayev B.X. Matematika ta’limida kompetensiyaviy yondashuv. Toshkent.