INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 83 DOI: https://10.5281/zenodo.17966032 ZAMONAVIY CHET TILI TA’LIMIDAGI INNOVATSIYALAR O‘RTASIDA CHET TILI O‘QITUVCHILARINING LINGVODIDAKTIK KOMPETENSIYALARINI RIVOJLANTIRISH Sharipova Sitora Xaydarovna BuxDU doktoranti Email:
[email protected] ANNOTASİYA Maqolada yangi avlod oliy kasbiy ta’limi davlat ta’lim standartini joriy etish bosqichida chet tili o‘qituvchilarini tayyorlashning dolzarb masalalari yoritilgan. Zamonaviy chet tili ta’limining o‘zgaruvchan paradigmasi pedagogik ta’lim bakalavriatlarini xorijiy tillarni o‘qitish metodikasi bo‘yicha tayyorlashda qo‘llaniladigan mazmun, tuzilma, tashkil etish va texnologiyalarni tubdan o‘zgartirishni nazarda tutish, til ta’limi bo‘yicha bo‘lajak mutaxassislarni rivojlantirish shartlari belgilab qo‘yilganligi, uning asosiy maqsadi bir qator umumiy va maxsus kasbiy kompetensiyalarga ega bo‘lgan chet tili o‘qituvchisi uchun professional profil yaratish haqidagi ma’lumotlar ushbu maqolada o‘rin egallagan. Chet tili ta’limi o‘qituvchisining asosiy va qo‘shimcha kompetentsiyalari asosida shakllanadigan shaxsiy va kasbiy fazilatlarni o‘z ichiga olgan shaxsning integral xususiyati sifatida lingvodidaktik kompetentsiyani rivojlantirishga alohida ahamiyat beriladi. Lingvodidaktik kompetentsiya bir qator tarkibiy qismlarni o‘z ichiga oladi: motivatsion kompetentsiya, kognitiv kompetentsiya, diagnostik kompetentsiya, loyihalash kompetentsiyasi, kommunikativ kompetentsiya, tashkiliy kompetentsiya, kreativ kompetentsiya va reflektiv kompetentsiyalar shular jumlasidandir. Shuni inobatga olib, maqolada lingvodidaktik kompetentsiyaning har bir tarkibiy qismi tavsiflanadi, ularni rivojlantirishning maqsadlari va shartlari, shuningdek, kursda amalga oshiriladigan ta’lim funktsiyalari tavsiflanadi. Bu kompetensiyalarni birlik sifatida rivojlantirish zaruriyati va ahamiyati ularning o‘zaro bog‘liqligi va to‘liqligi ta’minlanishi ta’kidlangan. Kalit so‘zlar: chet tili o‘qituvchisi; malaka; malaka. pedagogik mahorat, pedagogik mahorat tarkibiy qismlari, kasbiy kompetensiya, pedagogik ijod, pedagogik texnologiya, asosiy bilimlarni tahlil qilish.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 84 DEVELOPMENT OF LINGUODIDACTIC COMPETENCES OF FOREIGN LANGUAGE TEACHERS BASED ON INNOVATIONS IN MODERN FOREIGN LANGUAGE EDUCATION ABSTRACT This article examines current issues in the training of foreign language teachers during the implementation of the new generation of state educational standards for higher professional education. This paradigm shift in modern foreign language teaching implies radical changes in the content, structure, organization, and technologies used in the training of bachelors of pedagogical education in foreign language teaching methods. It defines the conditions for the development of future specialists in language education, and its main goal is to create a professional profile for foreign language teachers with a range of general and specialized professional competencies. The article presents information on the development of linguodidactic competence as a holistic personality characteristic, including personal and professional qualities formed on the basis of the core and additional competencies of a foreign language teaching specialist. Linguodidactic competence includes a number of components: motivational competence, cognitive competence, diagnostic competence, project competence, communicative competence, organizational competence, creative competence, and reflective competence, among others. Based on the above, this article describes each component of linguodidactic competence, the goals and conditions for their development, as well as the educational functions implemented within the course. The necessity and importance of developing these competencies as a whole is emphasized, ensuring their interdependence and comprehensiveness. Keywords: foreign language teacher; qualification; qualification. pedagogical skill, components of pedagogical skill, professional competence, pedagogical creativity, pedagogical technology, analysis of basic knowledge. KIRISH Zamonaviy ta’limning vazifasi axborotga asoslangan ta’lim muhiti, ilg‘or ilmiy va texnologik taraqqiyot, globallashuv va tobora kuchayib borayotgan ekologik muammolar davrida o‘quvchilarni mustaqil faoliyat yuritish va axborot oqimlaridan oqilona foydalanishga o‘rgatishdir. Bunga erishish uchun ularning mustaqil faoliyat yuritishi uchun imkoniyat va sharoit yaratish zarur. Demak, pedagoglarning vazifasi nafaqat ta’lim berish, balki o‘quvchilarni mustaqil izlanish, mehnat qilish va fikrlash, tahlil qilish, taqqoslash, o‘zgartirish va hayotiy masalalarni yechishda qo‘llashga o‘rgatishdir. Shuningdek, u har bir kishini
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 85 hayoti davomida bilimlarini tezda yangilash va kengaytirishga o‘rgatadi. Shuningdek, u rivojlanish darajasidan qat’i nazar, mustaqil faoliyat yurita oladigan va jamiyat taraqqiyotiga moslasha oladigan kadrlar tayyorlaydi. Ushbu dolzarb vazifalarni hal etishda “shaxsiylashtirilgan ta’lim”ning imkoniyatlari beqiyosdir. ASOSIY QISM O‘quv jarayoni oliy o‘quv yurtida olingan bilimlarni qayta ishlab chiqarish, kasbiy ko‘nikma va malakalarni tanish vaziyatlarda qo‘llash bilan birga, ular oldida turgan muammolarni ijodiy hal etishga qodir bo‘lgan, yuksak darajada rivojlangan kasbiy va axloqiy fazilatlarga ega bo‘lgan yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash vazifalari bilan belgilanadi. Zamonaviy ma’noda chet tilini o‘qitishning maqsadli jihatlarini muvaffaqiyatli amalga oshirish butunlay chet tili o‘qituvchisining kasbiy tayyorgarlik darajasiga bog‘liq bo‘lib, u kasbiy kompetentsiyaga, ya’ni o‘quv (ta’lim) faoliyatini samarali amalga oshirish qobiliyatiga ega bo‘lishi kerak. Ushbu kompetensiyaning rivojlanishining ko‘rsatkichi o‘qituvchining kasbiy mahorati bo‘lib, u kasbiy bilimlar va ushbu bilimlarni amaliyotda qo‘llash qobiliyati, olingan bilim va ko‘nikmalarni yangi o‘quv muhitiga o‘tkazish qobiliyati, shuningdek, o‘z kasbiy faoliyatiga ijobiy munosabatdir. Shunday qilib, kasbiy mahorat - bu o‘qituvchining kasbiy ahamiyatga ega bo‘lgan bilim va tajribasi, ularning ijodiy va shaxsiy fazilatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikdir. Boshqacha qilib aytganda, chet tili o‘qituvchisi chet tilini o‘qitish maqsadi — o‘quvchilarda ko‘p madaniyatli shaxs xususiyatlarini rivojlantirish yo‘lida ijobiy natijalarga erishish uchun o‘zi o‘qiyotgan fanni va pedagogik jarayonni qanday tashkil etishni tushunishi kerak. Chet tili oʻqituvchisi oʻz kasbiga ijodiy yondashishi, oʻz pedagogik tajribasini oʻquvchilarning individual xususiyatlariga va chet tilini oʻrganishning oʻziga xos sharoitlariga (qishloq maktablarida, metropoliyalarda, masofaviy taʼlim, inklyuziv chet tili taʼlimi va boshqalarda) moslashtirishi kerak. Ta’limni takomillashtirish va uning sifatini oshirish muammosi azaldan mavjud. Uni hal etishning muhim sharti - umumiy va kasb-hunar maktablari o‘qituvchilari uchun ish tavsifi, ularning o‘qituvchilik faoliyatining asosiy funktsiyalarini, shuningdek, fanning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olgan holda, o‘qituvchining bilimi, ko‘nikmasi, ko‘nikmasi va shaxsiy fazilatlariga qo‘yiladigan talablarni, shuningdek, o‘quvchilarning o‘quv natijalarini baholash sifatini boshqarish uchun zarur bo‘lgan vakolatlarni aniqlaydigan hujjatni yaratish. Biz G.V.Sorokovixning nuqtai-nazarini qo‘llab-quvvatlashimiz joiz, chunki, uning fikriga ko‘ra, chet tili o‘qituvchisining ish tavsifi nafaqat umumiy o‘qituvchilik kasbiga xos bo‘lgan, balki faqat chet tili o‘qituvchisi faoliyatiga xos bo‘lgan maxsus xususiyatni o‘z ichiga oladi: unda chet tili o‘qituvchisining asosiy pedagogik
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 86 funktsiyalari tavsifi, uning shaxsiy fazilatlari, ushbu funktsiyalarni amalga oshirishni ta’minlaydigan umumiy pedagogik va kasbiy-uslubiy ko‘nikmalar mavjud [1]. Pedagogik oliy ta’limda kompetensiyaga asoslangan yangi avlod davlat ta’lim standartlarini (DTS) joriy etishga tayyorgarlik ko‘rish jarayonida bo‘lajak mutaxassislarning umumiy kasbiy kompetensiyasi va har xil turdagi aniq kasbiy kompetensiyalarni shakllantirish muammosi ayniqsa dolzarb bo‘lib bormoqda. Bu esa oliy ta’limning o‘quv jarayonini tizimli o‘zgartirishni taqozo etadi. Umumiy kasbiy kompetensiyalarga kelsak, shuni ta’kidlash kerakki, Evropa Kengashi barcha yosh mutaxassislar, shu jumladan chet tili o‘qituvchilari ega bo‘lishi kerak bo‘lgan beshta asosiy kompetentsiyani aniqladi: 1) siyosiy va ijtimoiy kompetensiyalar - mas’uliyatni o‘z zimmasiga olish, jamoaviy qarorlar qabul qilishda ishtirok etish, nizolarni zo‘ravonliksiz hal qilish, demokratik institutlarni saqlash va takomillashtirishda ishtirok etish qobiliyati; 2) ko‘p madaniyatli jamiyatdagi hayot bilan bog‘liq kompetensiyalar, madaniyatlararo kompetensiyalar - farqlarni qabul qilish, boshqalarni hurmat qilish, boshqa madaniyatlar, tillar va dinlarga mansub odamlar bilan yashash qobiliyati; 3) og‘zaki va yozma muloqot malakasi bilan bog‘liq kompetensiyalar - bir nechta tillarni bilish; 4) jamiyatni axborotlashtirishning kuchayishi bilan bog‘liq kompetensiyalar - o‘zlashtirish ushbu texnologiyalar, ularning qo‘llanilishi, kuchli va zaif tomonlari va usullarini tushunish ommaviy axborot vositalari va reklama orqali tarqatilayotgan axborotga nisbatan tanqidiy mulohaza yuritish; 5) hayot davomida o‘rganish qobiliyati - uzluksiz ta’lim asosi sifatida, hayot kontekstida shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy sifatlarga ega bo‘lish qobiliyati; Chet tili ta’limi mutaxassisi lingvodidaktik kompetentsiyasining mohiyatini ochib berish uchun chet tilini o‘qitish metodikasi kabi fanning o‘ziga xos xususiyatlarini va zamonaviy mutaxassisning kasbiy faoliyatida lingvodidaktikaning tutgan o‘rnini tushunish zarur. E.I.Passovning so‘zlariga ko‘ra, xorijiy tillarni o‘qitishning zamonaviy metodlari "terminologik o‘zgarishlarni emas, balki inqilobiy, ya’ni keskin qo‘zg‘alish va bir sifat holatidan ikkinchisiga to‘satdan o‘tishni anglatuvchi boshqa o‘lchovga" kirdi [2, с. 16]. Bundan tashqari, paradigma o‘zgardi. Bilimga yo‘naltirilgan paradigma o‘rniga madaniyatga mos keladigan paradigma egalladi, u o‘zining negizida boshqa ta’lim falsafasini ifodalaydi va mazmun, tuzilma, tashkil etish va texnologiyada tub o‘zgarishlarni nazarda tutadi. Demak, chet tili ta’limi mutaxassisining lingvodidaktik kompetensiyasi – bu chet tili ta’limi bo‘yicha mutaxassisning boshlang‘ich va o‘rta kompetensiyalari asosida
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 87 shakllangan sub’ektiv va kasbiy sifatlarni o‘z ichiga oluvchi integrativ shaxs xususiyatidir. Shundan kelib chiqib, chet tili o‘qituvchisi kasbiy tayyorgarligining asosiy, tizimli omili uning pedagogik-psixologik bilim va ko‘nikmalarga asoslangan hamda majburiy kasbiy yo‘nalishga ega bo‘lgan boshqa barcha fanlar tomonidan qo‘llabquvvatlanadigan uslubiy mahoratidir. Lingvodidaktik kompetentsiya shaxsning integrativ xususiyatini ifodalaydi va quyidagi tarkibiy qismlarni o‘z ichiga oladi: 1. Motivatsion kompetentsiya-ayni paytda chet tillarini o‘qitish yo‘lga qo‘yilgan umumta’lim muassasalarida o‘quvchilarga ma’lum hajmdagi bilimlarni beribgina qolmay, ularning qobiliyatlarini rivojlantiradigan tarzda tashkil etilishi kerak. Chet tili vositalari orqali ularni madaniyatlararo muloqotga tayyorlash maktab ta’lim muassasasini yaratish emas, balki o‘quvchi shaxsini rivojlantirish maktabiga aylanmoqda. Chet tili o‘qituvchisining motivatsion kompetensiyasi diqqat, barqarorlik va dinamiklik bilan tavsiflanadi. Shunga ko‘ra, o‘rganish motivatsiyasini tahlil qilishda nafaqat dominant harakatlantiruvchi (motiv) ni aniqlash, balki shaxsning motivatsion sohasining butun tuzilishini ham hisobga olish kerak. Ushbu sohani o‘rganish bilan bog‘liq holda ko‘rib chiqsak, A.K. Markova uning ierarxik tuzilishiga urg‘u beradi. U quyidagilarni o‘z ichiga oladi: o‘rganishga bo‘lgan ehtiyoj, o‘rganishning ma’nosi, o‘rganish motivi, maqsad, hissiyotlar, munosabat va qiziqishlar [3]. 2. Kognitiv kompetensiya maktabda chet tilini o‘qitishning pirovard maqsadlarini chuqur anglash, nutq faoliyatining har xil turlarini o‘zlashtirishning o‘ziga xos xususiyatlari, shuningdek, o‘quvchilarning bilim qobiliyatlari va ularning o‘rganishdagi qiyinchiliklar manbalari haqidagi bilimlari. Aynan mana shu gnostik qobiliyatlar boshqa barcha strukturaviy va operatsion funktsiyalarni ijodiy amalga oshirish imkonini beradi. Ixtisoslashgan fan sohasidagi qonunlar tizimini, psixologik, pedagogik va uslubiy bilimlar majmuini va tegishli fanlar bo‘yicha bilimlarni o‘z ichiga olgan ilmiy bilimlar universitetda o‘qishning butun davri davomida motivlarga ta’sir qilishda davom etadi, ularni chuqurlashtiradi yoki kasb tanlashning to‘g‘riligini qayta baholashga sabab bo‘ladi. 3. Diagnostik kompetentsiya K. Ingenkamp tomonidan hodisalarni tanib olish va zarur parametrlardan foydalanish asosida muayyan momentdagi holatini aniqlash jarayoni sifatida qaraladi. Bizning fikrimizcha, ushbu talqin pedagogik diagnostikaning mustaqil ilmiy va uslubiy faoliyat turi sifatida o‘ziga xosligini ajratib ko‘rsatishga, uning mohiyati va maqsadlarini ochib berishga imkon beradi [4].
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 88 Diagnostik kompetentsiya deganda qobiliyat tushuniladi. Talabalarning kommunikativ kompetentsiyasini rivojlantirish jarayonining sifat va miqdoriy xususiyatlarini va ularning chet tilini o‘rganish faoliyati natijalarini tizimli ravishda aniqlashga imkon beruvchi o‘qituvchi va talabalar o‘rtasidagi sub’ektiv o‘zaro ta’sir tushuniladi. Diagnostik kompetentsiya axborot, baholash, nazorat-tuzatish, prognostik va rag‘batlantiruvchi funktsiyalarni bajaradi va maqsadlarni belgilash, amalga oshirish, pedagogik diagnostika, tuzatish va prognozlash bosqichlarini ketma-ket tashkil etish orqali amalga oshiriladi. Diagnostik kompetentsiya chet tili o‘qituvchisidan kommunikativ kompetentsiyani rivojlantirishda diagnostika faoliyatini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun bilim va ko‘nikmalarni qo‘llashga tayyorligi va qobiliyatini talab qiladigan integral shaxsiy rivojlanish sifatida qaraladi. Bu talabalarning mustaqil harakatlarining tizimli ketma-ketligida ifodalanadi, ularning aks ettirish tajribasini boyitadi. 4. Chet tili o‘qituvchisining loyihalash kompetensiyasi kasbiy tayyorgarlik jarayonining samaradorligini ta’minlashga va chet tili ta’limi bo‘yicha mutaxassisning kasbiy kompetensiyasini shakllantirishga qaratilgan. Barcha turdagi loyihalash dolzarb professional muammoni hal qilish zarurati bilan bog‘liq. U ijodiy xarakterga ega bo‘lib, motivatsiya, qadriyat yo‘nalishlari, bilim, ko‘nikma va qobiliyatlar, kasbiy tajriba, shaxsiy va kasbiy aks ettirishga tayanadi. Loyihalash natijasi - tizimli xususiyatlarga ega bo‘lgan va professional muammoni hal qilishning yangi usuliga asoslangan va ushbu modeldan foydalanishning turli xil variantlarini ta’minlaydigan muayyan professional ob’ektning modeli bo‘lib hisoblanadi. 5. Chet tili o‘qituvchisining kommunikativ kompetensiyasi. Kommunikativ ko‘nikmalar chet tili o‘qituvchisining lingvistik va madaniy kompetensiyasining didaktik komponentini ifodalaydi va pedagogika oliy o‘quv yurtlarining til kafedralarida yuqori malakali o‘qituvchilar tayyorlashni tashkil etishda mazmunli ko‘rsatma bo‘lib xizmat qiladi. Kommunikativ kompetentsiyaning motivatsion va rag‘batlantiruvchi tarkibiy qismi o‘quvchida to‘g‘ridan-to‘g‘ri madaniyatlararo muloqot sharoitida chet tilidan muloqot vositasi sifatida foydalanishga bo‘lgan ichki ehtiyojni rivojlantirish qobiliyatini o‘z ichiga oladi [5]. 6. Tashkiliy kompetensiya talabalarni axloqiy, axloqiy va vatanparvarlik ruhida tarbiyalash orqali rivojlantiriladi. O‘quv jarayoni va maktabdan tashqari mashg‘ulotlarda chet tili vositalaridan foydalangan holda, ekstralingvistik va mintaqaviy geografik ma’lumotlarni hisobga olgan holda bilimlarini oshirish muhiti yaratiladi.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 89 7. Reflektiv kompetentsiya - ta’lim jarayonining har bir bosqichida o‘z faoliyatini tahlil qilish, qarama-qarshilik va kamchiliklarni aniqlash, ularni bartaraf etish yo‘llarini ko‘rish; talabalarni xatolarni tahlil qilishga o‘rgatish; ularning individual o‘z-o‘zini tuzatish traektoriyasini qurishni ta’minlaydi. 8. Kreativ kompetentsiya - loyihani ishlab chiqish va amalga oshirish, uni taqdim etishda o‘z qarashlarini izlash, qolipdan xalos bo‘lishga intilish, o‘quvchilarning ijodiy rivojlanishi uchun sharoit yaratishni anglatadi. Kreativ kompetentsiya nazoratdan oldingi strategiyalarni, nazorat paytidagi strategiyalarni va nazoratdan so‘ng strategiyalarni yaratish va ishlab chiqishni o‘z ichiga oladi. Bu kompetensiya chet tili o‘qituvchisining pedagogik mahoratining muhim tarkibiy qismi va samarali monitoring qilish shartlaridan biri. Talabalar til o‘rganish universitetida o‘qishi davomida kasbiy lingvodidaktik kompetentsiyalarini rivojlantirishlari, o‘zaro bog‘langan va o‘zaro to‘ldirib borilganan yuqorida qayd etilgan kompetensiyalarda namoyon bo‘ladi. Maktabda ishlash tajribamiz shuni ko‘rsatdiki, chet tili o‘qituvchisi yuqorida qayd etilgan kompetensiyalardan tashqari, ma’lum bir kasbiy ahamiyatga ega bo‘lgan fazilatlarga ega bo‘lishi kerak: - o‘ziga ishonch va sinf bilan ishlashni kommunikativ kompetentsiyaga bevosita ta’sir qiladigan tarzda tashkil etish qobiliyati; - o‘quvchilarga nisbatan oqilona talablar, mehribon, xushmuomalalik va sezgir munosabat; - hissiy stressga qarshilik, - giper tolerantlik; - talabalar, hamkasblar bilan demokratik muloqot uslubining keng tarqalganligi; - maktab ma’muriyati va ota-onalar bilan munosabatlar; - keng dunyoqarash: o‘lkashunoslik fanini bilish, nafaqat o‘rganilayotgan til mamlakati madaniyati va tarixini, balki o‘z mintaqaviy madaniyatini, bilimdonligini bilish; - berilgan vaziyatga zudlik bilan munosabat bildira olish: auditoriyaning til bilimidan kelib chiqib darsni moslash, uni hal qilishning samarali usullarini optimal tanlash, dars davomida turli pedagogik vaziyatlarga moslasha olish; - nafis pedagogik obraz (jumladan, chet tili o‘qituvchisining nutq madaniyati, tashqi ko‘rinishi, soch turmagi, bo‘yanishi, mimikasi, imo-ishoralari, o‘zini tutishi). Shunday qilib, tadqiqotimiz davomida biz lingvodidaktik kompetentsiya chet tili ta’limi mutaxassisi kasbiy kompetensiyasining asosiy tarkibiy qismlaridan biri degan xulosaga keldik. Bu kompetensiya o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi murakkab hamkorlik tizimi orqali chet tili bilimlarini uzatish va o‘zlashtirishga asoslangan chet tilini o‘qitishda asosiy va asosiy kompetensiyalar majmuini shakllantirishga qaratilgan integral shaxs xususiyatidir.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 90 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES) 1. Сороковых Г.В. Профессиональная подготовка специалиста иноязычного образования: теория и практика. М., 2011. 2. Пассов Е.И. Сорок лет спустя, или Сто и одна методическая идея. М., 2006. методическая идея. М., 2006. 3. Маркова А.К., Матис Т.А., Орлов А.Б. Формирование мотивации учения. М., 1990. 4. Ингенкамп К. Педагогическая диагностика: пер. с нем. М., 1991. 5. Марина А.Н. Педагогическая диагностика качества иноязычной подготовки студентов технического вуза: автореф. дис. … канд. пед. наук. Тула, 2008. 6. Sharipova S. H. Technology of Problem Learning as a Tool for the Development of Students’ Independent Work //Miasto Przyszłości. – 2022. – Т. 30. – С. 129-130. 7. Шарипова С. Х. Технология проблемного обучения как средство и путь саморазвития студентов //ta’lim va rivojlanish tahlili onlayn ilmiy jurnali. – 2022. – Т. 2. – №. 12. – С. 112-116. 8. Xaydarovna, Sharipova Sitora. "Ijtimoiy-Gumanitar Fanlarni O‘qitishda Muammoli Ta’lim Texnologiyasidan Foydalanish Mazmuni." Journal of Innovation in Education and Social Research 2.5 (2024): 24-29. 9. Xaydarovna S. S. Bo‘lajak Chet Tili O‘qituvchilarning Lingvodidaktik Kompetentsiyasi: Shakllanish Darajasini Aniqlash Usuli //Journal of Research in Innovative Teaching and Inclusive Learning. – 2024. – Т. 2. – №. 4. – С. 93-98. 10. Шарипова С. OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA RUS TILI FANINI O ‘QITISHDA MUAMMOLI TA’LIMDAN FOYDALANISH //Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари/Актуальные проблемы социальногуманитарных наук/Actual Problems of Humanities and Social Sciences. – 2023. – Т. 3. – №. 6. – С. 302-307. 11. Sharipova S. K. The essence of using problem-based learning technologies in teaching physical education disciplines //BIO Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 120. – С. 01056. 12. Khaidarovna S. S. ROLE AND PLACE OF PROBLEM-BASED LEARNING IN THE EDUCATIONAL PROCESS //European International Journal of Pedagogics. – 2024. – Т. 4. – №. 01. – С. 24-28. 13. Sharipova S. K. The essence of using problem-based learning technologies in teaching physical education disciplines //BIO Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024. – Т. 120. – С. 01056.