АУДИТОРЛИК ФАОЛИЯТИДА РИСКНИ БАҲОЛАШДА ХАЛҚАРО СТАНДАРТЛАР ТАЛАБЛАРИ ҚЎЛЛАНИШИНИНГ ДОЛЗАРБ МАСАЛАЛАРИ
Abstract
мақолада Ўзбекистонда аудиторлик фаолиятида аудиторлик рискини миллий стандартлар асосида баҳолашда халқаро стандартлар талаблари қўлланишидаги долзарб масалалар тадқиқ этилган.
Full text
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 106 DOI: https://10.5281/zenodo.17966720 АУДИТОРЛИК ФАОЛИЯТИДА РИСКНИ БАҲОЛАШДА ХАЛҚАРО СТАНДАРТЛАР ТАЛАБЛАРИ ҚЎЛЛАНИШИНИНГ ДОЛЗАРБ МАСАЛАЛАРИ Сирожиддинов Икромиддин Қутбиддинович Наманган давлат техника университети Бухгалтерия ҳисоби кафедраси профессори Абдуғоффоров Ғолибжон Абдуғофурович Наманган давлат техника университети Бухгалтерия ҳисоби кафедраси талабаси АННОТАЦИЯ Мақолада Ўзбекистонда аудиторлик фаолиятида аудиторлик рискини миллий стандартлар асосида баҳолашда халқаро стандартлар талаблари қўлланишидаги долзарб масалалар тадқиқ этилган. Калит сўзлар: аудит, аудиторлик фаоллияти, молиявий ҳисоботлар, молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартлари, аудитнинг халқаро стандартлари, бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари, аудитнинг миллий стандартлари, аудиторлик риски. АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ ПРИМЕНЕНИЯ ТРЕБОВАНИЙ МЕЖДУНАРОДНЫХ СТАНДАРТОВ ПРИ ОЦЕНКЕ РИСКОВ В АУДИТОРСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ Икромиддин Кутбиддинович Сирожиддинов Наманганский государственный технический университет профессора кафедры бухгалтерского учета Абдугоффорова Голибжона Абдугофуровича Наманганский государственный технический университет Студент кафедры бухгалтерского учета
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 107 АННОТАЦИЯ В статье исследованы актуальные вопросы применения требований национальных стандартов при оценке аудиторского риска в аудиторской деятельности в Узбекистане, опираясь на международные стандарты аудита. Ключевые слова: аудит, аудиторская деятельность, финансовая отчетность, международные стандарты финансовой отчетности, международные стандарты аудита, национальные стандарты бухгалтерского учета, национальные стандарты аудита, аудиторский риск. CURRENT ISSUES OF APPLYING THE REQUIREMENTS OF INTERNATIONAL STANDARDS IN RISK ASSESSMENT IN AUDIT ACTIVITIES Sirozhiddinov Ikromiddin Kutbiddinovich Namangan State Technical University Professor of the Department of Accounting Abdugofforov Golibjon Abdugofurovich Namangan State Technical University Student of the Department of Accounting ABSTRACT The article examines current issues of applying the requirements of national standards in assessing audit risk in audit activities in Uzbekistan, relying on international auditing standards. Keywords: audit, audit activity, financial reporting, international financial reporting standards, international audit standards, national accounting standards, national audit standards, audit risk КИРИШ Ўзбекистонда бухгалтерия ҳисоби ташкил этилишида ва молиявий назорат амалга оширилишида ривожланган мамлакатларнинг иқтисодий эркинликларни назарда тутадиган, эркин рақобатни ва инновацион ривожланишни рағбатлантирадиган ва шу асосда иқтисодиётда манфаатлар уйғунлигини таъминлаб турадиган тажрибасини жорий этиш борасида кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда. Ўзбекистон Республикасининг Бухгалтерия ҳисоби
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 108 тўғрисидаги ва Аудиторлик фаолияти тўғрисидаги қонунларининг умумий мазмуни ва аниқ қоидалари айнан шу мақсадларни назарда тутади 1 . Мувофиқ равишда Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари ва Аудитнинг миллий стандартларида ҳам муҳим равишда Молиявий ҳисоботларнинг халқаро стандартлари ва Аудитнинг халқаро стандартлари талаблари акс эттирилган. Шундай бўлсада, бу борада қатор тафовутлар сақланиб қолмоқда ва, жумладан, хорижий инвесторларнинг миллий бухгалтерия ҳисобининг ва миллий аудит тизимининг маълумотларига тўла ишонч билан ёндашмаслиги сақланиб қолмоқда. АДАБИЁТЛАР ТАҲЛИЛИ Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йилдаги “Ўзбекистон Республикасида аудиторлик фаолиятини янада ривожлантириш чоратадбирлари тўғрисида” Қарори мамлакатда аудит тизими фаолиятини замонавий бозор иқтисодиётига хос молиявий назорат талабларига мувофиқ ҳолда олиб борилишига эришишга хизмат қилмоқда 2 . Қарорда ўтган йилларда мамлакатимизда аудитнинг норматив-ҳуқуқий ва услубий базаси шакллантирилганлиги, шунингдек, аудиторлик фаолиятини лицензиялашнинг соддалаштирилган ва муддатсиз тизими жорий этилганлиги, бу аудиторлик хизматлари бозорининг шаклланишига ва маҳаллий аудиторлик ташкилотлари аудиторлик компанияларининг йирик халқаро тармоқларига киришини таъминлашга имкон яратаётганлиги қайд этилган. ТАДҚИҚОТ МАҚСАДИ Айни пайтда қатор муаммолар ва камчиликлар аудиторлик фаолиятининг янада ривожланишига, бошқаришга оид қарорларни қабул қилиш ва корпоратив бошқарув сифатини ошириш учун аудиторлик хизматларининг аҳамиятини оширишга тўсқинлик қилаётганлиги ҳам таъкидланган: - аудиторлик ташкилотларига ишонч даражаси паст, шунингдек, аудиторлик текширувига молиявий ҳисоботнинг ҳаққонийлигини тасдиқлашнинг кафолати эмас, балки ортиқча ва малол келадиган маъмурий тартиб-таомил сифатида қаралиши сақланиб қолмоқда; - аудиторлик ташкилотларини танлаб олиш бўйича мавжуд чекловлар ва танловлар ўтказиш амалиёти кўп ҳолларда инсофсиз, шу жумладан нарх борасида инсофсиз рақобатни келтириб чиқарди, бунинг оқибатида аудиторлик 1 Ўзбекистон Республикасининг Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида Қонуни; Ўзбекистон Республикасининг Аудиторлик фаолияти тўғрисида Қонуни. 2 Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йилдаги “Ўзбекистон Республикасида аудиторлик фаолиятини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида” Қарори.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 109 хизматлари сифати ва аудиторлик хулосаларининг ҳаққонийлиги пасайиши кузатилди; - аудиторларни махсус тайёрлаш ва уларнинг малакасини оширишнинг амалдаги тизими юзаки тусга эга бўлиб, профессионал тайёргарликнинг ва аудиторлик хизматлари сифатининг зарурий даражасини, шу жумладан аудиторлик фаолиятининг халқаро стандартларига мослигини таъминланмади, бу эса аудитор касби нуфузининг пасайишига олиб келмоқда; - аудиторлик ташкилотлари иши сифатини ташқи назорат қилишнинг самарали тизими мавжуд эмас, бу эса лицензияловчи органнинг ҳуқуқий таъсир чоралари чеклангани шароитида сифатсиз аудиторлик хизматларини кўрсатиш ҳолларига ва аудиторларнинг инсофсиз хатти-ҳаракатларига нисбатан тезкор чора кўриш имконини бермайди; - аудиторлик фаолиятининг миллий стандартлари умумэътироф этилган халқаро аудит стандартларига тўлиқ мос эмаслиги хорижий инвесторларда маҳаллий корхоналар молиявий ҳисоботларининг ҳаққонийлигини тушуниш кўникмасининг шаклланишини таъминламади. Қарорда аудиторлик хизматлари бозорининг ривожланиши учун шароитларни янада яхшилаш ва аудиторлик фаолиятини тартибга солишда халқаро стандартларга мувофиқ замонавий ёндашувларни жорий этиш мақсадида қатор вазифалар белгиланди: аудиторлик фаолияти тўғрисидаги қонун ҳужжатларини такомиллаштириш, шу жумладан халқаро стандартлар асосида, аудиторлик хизматлари сифатини оширишга ва ишбилармонлар ҳамжамиятининг аудиторлик ташкилотлари иши натижаларига ишончини қўллаб-қувватлашга қаратилган аудиторлик ташкилотлари иши сифатини ташқи назорат қилишнинг таъсирчан тизимини шакллантириш; ёшларни аудиторлик касбига жалб этиш, хусусан профессионал жамоат бирлашмаларининг тегишли олий таълим муассасалари билан фаол ҳамкорлигини таъминлаш; аудиторлик ташкилотларининг халқаро аудиторлик тармоқларига жалб этилганлик даражасини ошириш, шу жумладан аудиторлик ташкилотларини, аудиторларни аудитнинг халқаро стандартларини қўллаш масалаларида фаол услубий жиҳатдан қўллаб-қувватлашни ташкил этиш; аудиторлар республика жамоат бирлашмаларининг халқаро аудит стандартларини белгиловчи халқаро ташкилотлар билан ўзаро ҳамкорлик қилиш, ушбу стандартларни қўллаш соҳасида жаҳоннинг илғор тажрибасини оммалаштириш бўйича фаолиятини фаоллаштириш.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 110 МЕТОДОЛОГИЯ Мазкур Қарор билан 2019 йилнинг 1 январидан бошлаб шундай тартиб ўрнатилди, унга мувофиқ: тижорат ташкилоти, агар у ҳақдаги ахборот Тадбиркорлик субъектларининг ягона давлат реестрига киритилган санадан бошлаб уч ой давомида аудиторлик фаолиятини амалга ошириш учун лицензияга эга бўлган аудиторлик ташкилотлари реестрига киритилмаган бўлса, ўз номида «аудиторлик ташкилоти» сўзларидан фойдаланишга ҳақли эмас; аудиторлик фаолиятини амалга ошириш учун лицензия лицензиатга барча турдаги аудиторлик текширувларини ўтказиш ҳуқуқини беради; аудиторлик ташкилотининг устав капитали аудиторлик ташкилоти фаолиятини амалга оширишда бевосита фойдаланиладиган мол-мулкдан, шу жумладан пул маблағларидан шакллантирилади; аудиторлик ташкилоти асосий иш жойи ҳисобланган аудиторларнинг энг кам сони камида тўрт нафар штатдаги аудитордан иборат бўлади; айнан битта хўжалик юритувчи субъектнинг аудиторлик текшируви кетмакет етти йилдан ортиқ бўлмаган муддатда ўтказилади; Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлиги томонидан аудиторларнинг республика жамоат бирлашмалари билан биргаликда ҳар уч йилда камида бир марта аудиторлик ташкилотлари ишининг сифати ташқи назоратдан ўтказилади; аудиторлик ташкилотлари ўзларининг веб-сайтларида ёки аудиторлар жамоат бирлашмаларининг веб-сайтларида ўтказилган мажбурий аудиторлик текширувлари тўғрисидаги ахборотни хўжалик юритувчи субъектнинг идентификация маълумотларини ва аудиторлик хулосасини кўрсатган ҳолда эълон қилади. 2019 йил 1 январдан аудиторлик ташкилотлари устав капиталининг энг кам миқдорига доир; аудиторлик ташкилотлари раҳбарларининг аттестациядан ўтиши бўйича; устав капиталида давлат акциялари (улушлари) тўплами 50 фоиздан ортиқ бўлган корхоналарда ташқи аудитни ўтказиш учун аудиторлик ташкилотини Ўзбекистон Республикаси Хусусийлаштирилган корхоналарга кўмаклашиш ва рақобатни ривожлантириш давлат қўмитаси ва Молия вазирлиги томонидан белгиланадиган рўйхат ичидан танлов асосида танлаш тўғрисидаги талаблар бекор қилинди. Шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг «Аудиторлик фаолияти тўғрисида»ги Қонунига тегишли ўзгартиришлар кучга кирадиган кундан бошлаб аудиторлик ташкилотлари аудиторлик фаолиятини фақат Халқаро бухгалтерлар федерацияси томонидан нашр этиладиган халқаро аудит стандартлари асосида амалга оширади. Мажбурий аудиторлик текширувларини ўтказувчи аудиторлик
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 111 ташкилотлари иши сифатининг ташқи назорати натижалари Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг веб-сайтида эълон қилинади. МУҲОКАМА ВА НАТИЖАЛАР Аудит халқаро стандарти молиявий ҳисоботлар аудитини амалга оширишда иқтисодий субъектларнинг тўрт гуруҳини назарда тутади: 1) қимматли қоғозлари уюшган молиявий бозорларда муомалада бўлишига рухсат этилганлар қимматли қоғозлари ташкил этилган савдоларга қўйилган ташкилот бўлмаган ташкилотлар(молиявий ҳисоботлари умумий фойдаланиш учун мувофиқлик концепциясинга мувофиқ равишда тайёрланган), 2) шу тоифадаги консолидациялашган (бирлаштирилган) молиявий ҳисоботлар тақдим этувчилар, 3) қимматли қоғозлари ташкил этилган савдоларга қўйилган ташкилот бўлмаган ташкилотлар (молиявий ҳисоботлари ҳаққоний тақдим этиш концепциясинга мувофиқ равишда тайёрланган), 4) қимматли қоғозлари ташкил этилган савдоларга қўйилган ташкилот бўлмаган ташкилотлар(молиявий ҳисоботлари умумий фойдаланиш учун мувофиқлик концепциясинга мувофиқ равишда тайёрланган). Бу гуруҳларнинг барчасида олиб бориладиган аудиторлик текширувлари учун аудиторлик риски хос. Чунки аудиторлик тадбиркорлик фаолияти бўлиб, кўрсатилган аудиторлик хизматининг келажакдаги молиявий оқибатлари учун аудиторга молиявий масъулият юкланган. Ўзбекистон Республикасининг 9сонли миллий стадарти “Муҳимлик ва аудиторлик риски” нинг 11-моддаси аудиторлик рискини аудитор томонидан аудиторлик текширувининг якуни бўйича молиявий ҳисоботда аниқланмаган муҳим бузиб кўрсатишлар мавжуд бўлишини тан олишнинг ёки муҳим бузилишлар мавжуд эмаслигида бундай бузилишлар мавжудлиги тан олинишининг аудитор субъектив равишда аниқланаётган эҳтимоли сифатида таърифлайди. 12-моддага кўра аудиторлик риски икки таркибий қисмдан: ажратиб бўлмайдиган рискдан ва назорат рискидан иборат бўлади 1 . Ажратиб бўлмайдиган риск, аввало, баланс моддаларининг ва операциялар тоифаларининг моддий бузиб кўрсатишларга тортилиши мумкинлигида ифодаланади. Ажратиб бўлмайдиган рискни баҳолаш адиторнинг текширилаётган корхона фаолияти хусусиятларини, унинг ташкилий таркибини ва корхонани бошқариш тавсифларини билишига асосланади. Назорат риски корхонадаги мавжуд ва мунтазам равишда қўлланаётган бухгалтерия ҳисоби тизими ва ички назорат тизими алоҳида ҳолида ёки биргаликда муҳим бўлган бузиб кўрсатишларни ўз вақтида аниқламаслиги ва 1 Аудит миллий стандартлари.
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 112 тузатмаслигининг ёки бундай бузиб кўрсатишларга тўсқинлик қилмаслигининг эҳтимолидир. Бошқача қилиб айтганда, назорат риски корхонадаги мавжуд ва мунтазам равишда қўлланаётган бухгалтерия ҳисоби тизими ва ички назорат тизимининг қанчалик ишончли эканлигини тавсифлайди. 12-моддада ажратиб бўлмайдиган риск ва назорат риски билан бир қаторда аниқламаслик риски қайд этилади. 24-моддада аниқланиаслик риски аудитор томонидан аудиторлик текшироуви давомида қўлланаётган таомиллар реал бухгалтерия ҳисоби ва молиявий ҳисоботлардаги реал мавжуд хатоларва бузиб кўрсатишларни аниқлай олмаслигининг аудитор томонидан субъектив равишда аниқланадиган эҳтимолидан иборат бўлади. Аниқламаслик риски аудиторнинг малакасига ва муайян аудиторлик текшируви олиб борилишининг хусусиятларига боғлиқ бўлиб, аудитор иши сифатининг кўрсаткичи бўлиб хизмат қилади. Аниқламаслик риски ажратиб бўлмайдиган риск ва назорат риски комбинацияси билан ҳам чамбарчас боғланган. Ажратиб бўлмайдиган риск ва назорат риски юқори бўлган ҳолларда аниқламаслик риски паст даражада бўлишига интилиш лозим. Шу орқали аудиторлик рискини мақбул даражагача пасайтирилиши мумкин. Аудиторнинг рискларни ўрганиш билан боғлиқ ҳаракатлари 300-сонли аудитнинг халқаро стандарти “Молиявий ҳисоботлар аудитини режалаштириш”ни қўллашга доир қўлланма ва шарҳловчи материалнинг А2 бандида қайд этилган: ”Режалаштириш жараёни пароканда қисмлардан таркиб топмайди, балки узлуксиз ва такрорланувчи хусусият касб этади. Мазкур жараён одатда олдинги аудит якунлангани заҳоти (ёки у билан бир вақтда) бошланади ва жорий аудит келишуви якунлангунга қадар давом этади 1 . Бироқ, аудитни режалаштиришда аудитор кейинги аудиторлик тартиб-таомиллари бажарилгунга қадар якунланиши лозим бўлган муайян ишлар ва аудиторлик тартиб-таомилларини бажариш муддатларини эътиборга олиши лозим. Масалан, режалаштириш муҳим бузиб кўрсатишлар рисклари аудитор томонидан аниқлангунга ёки баҳолангунга қадар қуйидаги масалаларни кўриб чиқиш заруратини ўз ичига олади: • Рискларни баҳолаш доирасида бажарилиши лозим бўлган таҳлилий тартиб-таомиллар. • Тадбиркорлик субъектига нисбатан қўлланиладиган меъёрий ҳуқуқий база ҳақида ва мазкур база талабларига тадбиркорлик субъектининг мувофиқлиги ҳақида умумий билим олиш. 1 Sirojiddinov I. Q., Xolmirzaev U. A., Juraev E. S. Positive aspects of the cash method in small businesses in a pandemic environment. AMERICAN JOURNAL OF ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT. ISSN: 25765973 Vol. 4, No. 3, 2021
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 113 • Муҳимлик даражасини аниқлаш. • Экспертлар иштироки. • Рискларни баҳолаш бўйича бошқа тартиб-таомилларни бажариш” 1 . Аудиторлик рискини аниқлаш ва баҳолашда ички назрартдаги камчилик ёки камчиликлар бирикмаси аҳамиятли камчиликни ташкил этиши мумкинлиги муҳим ўрин тутади. 265-сонли аудит халқаро стандарти “Ички назоратдаги камчиликлар юзасидан бошқарув юклатилган шахслар ва раҳбарият билан ахборот алмашинуви” тни қўллашга доир қўлланма ва шарҳловчи материалнинг А6 бандига мувофиқ бу борадаги масалаларга мисоллар қуйидагиларни ўз ичига олади: - Келгусида молиявий ҳисоботлардаги муҳим бузиб кўрсатишларга олиб келадиган камчиликларнинг эҳтимоли. - Тегишли актив ёки мажбуриятнинг йўқолиш ёки фирибгарликка нисбатан таъсирчанлиги. - Баҳоланган суммаларни, масалан ҳаққоний қийматдаги ҳисоблаб чиқилган баҳоларни аниқлашнинг нохолислиги ва мураккаблиги. - Камчиликларга дучор бўлган молиявий ҳисобот суммалари. - Камчиликка ёки камчиликларга дучор бўлган счет қолдиғида ёки операциялар туркумида содир бўлган ёки содир бўлиши мумкин бўлган фаолият ҳажми. ХУЛОСА ВА ТАКЛИФЛАР Молиявий ҳисобот жараёни учун назоратларнинг муҳимлиги қуйдагиларни ўз ичига олади: - Умумий мониторинг назоратлари (масалан раҳбарият кузатуви). - Фирибгарликни олдини олиш ва фош этиш устидан назоратлар. - Аҳамиятли ҳисоб сиёсатларининг танланиши ва қўлланилиши устидан назоратлар. - Ўзаро боғлиқ томонлар билан йирик операциялар устидан назоратлар. - Тадбиркорлик субъекти бизнесининг одатий йўналишидан ташқарида бўлган йирик операциялар устидан назоратлар. - Давр охири молиявий ҳисобот жараёни устидан назоратлар (масалан, такрорланмайдиган бухгалтерия ёзувлари устидан назоратлар). - Назоратлардаги камчиликлар натижасида фош этилган истисноларнинг сабаби ва даврийлиги. - Камчиликнинг ички назоратдаги бошқа камчиликлар билан ўзаро алоқаси. 1 Сифат назорати, аудит, кўриб чиқиш, бошқа ишонч билдириш ва турдош хизматларнинг халқаро стандартлари тўплами. i қисм. 402-бет
INTERNATIONALSCIENCES, EDUCATION AND NEW LEARNING TECHNOLOGIES VOLUME 2 | ISSUE 10 | 2025 https://internationalsciences.org/ | Social Sciences and Humanities | December, 2025 114 ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙҲАТИ: (REFERENCES) 1. Ўзбекистон Республикасининг Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида Қонуни. 2. Ўзбекистон Республикасининг Аудиторлик фаолияти тўғрисида Қонуни. 3. Ўзбекистон Республикасида аудиторлик фаолиятини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида - Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 19 сентябрдаги ПҚ-3946-сон қарори 4. Бухгалтерия ҳисобининг миллий стандартлари. 5. Аудит миллий стандартлари. 6. Sirojiddinov I. Q., Xolmirzaev U. A., Juraev E. S. Positive aspects of the cash method in small businesses in a pandemic environment. AMERICAN JOURNAL OF ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT. ISSN: 2576-5973 Vol. 4, No. 3, 2021. 7. Xolmirzayev, U. A., & Xakimova, G. A. (2024). SANOAT KORXONALARIDA INNOVATSION FAOLIYATNI BOSHQARISH TIZIMI. Экономика и социум, (51 (120)), 938-941. 8. Abdulazizovich, X. U. B., & Abdullajanovich, U. T. (2024). SANOAT ISHLAB CHIQARISH KORXONALARIDA INNOVATSION FAOLIYAT YO ‘NALISHLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(5), 17-21. 9. Xolmirzayev, U. A., & Xakimova, G. A. (2023). XO‘JALIK YURITUVCHI SUB’EKTLARDA DEBITOR QARZLARINING AYLANISHI TAHLILIGA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR: XO‘JALIK YURITUVCHI SUB’EKTLARDA DEBITOR QARZLARINING AYLANISHI TAHLILIGA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR. 10. Kholmirzaev, U. B. A., & Ubaydullayev, T. A. (2023). Improving the classification of financial assets according to the economic content. Educational Research in Universal Sciences, 2(1), 203-209. 11. O‘g‘li, J. E. S., & Abdulazizovich, X. U. B. (2019). Profits of housekeeping and its development. Asian Journal of Multidimensional Research (AJMR), 8(4), 419-423. 12. Kamalov, A. A., & Xolmirzayev, U. A. (2016). Small business and private entrepreneurship in Uzbekistan. Questions of Economics and Management, 5(7), 6. 13. Abdulazizovich, K. U. (2023). POSITIVE ASPECTS OF THE CASH METHOD IN SMALL ENTERPRISES UNDER UNUSUAL CIRCUMSTANCES. ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071, 12(11), 38-47. 14. Abdulazizovich, X. U. B. (2023). Moliyaviy aktivlar hisobini yuritishda xalqaro standartlar qoidalarini qo‘llash masalalari. Ilmiy monografiya. Toshkent–2023.