FAOLIYAT.XARAKTER

330 FAOLIYAT.XARAKTER Safarova Gulsevar Chirchiq davlat pedagogika universiteti Amaliy matematika yo’nalishi 1-bosqich talabasi https://doi.org/ 10.5281/zenodo.17974351 Annotatsiya: Ushbu tezisda xarakter tushunchasi, uning shakllanish jarayoni, asosiy xususiyatlari, xarakterologik sifatlar va shaxs psixologiyasidagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, xarakter va temperament o‘rtasidagi farqlar, xarakter rivojiga ta’sir etuvchi omillar ham ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: xarakter, temperament, shaxs, xislat, individual farqlar. Abstract: This thesis discusses the concept of character, its formation, main features, and its role in personality psychology. Differences between character and temperament, factors influencing character development, and types of character traits are analyzed. Keywords: character, temperament, personality, trait, psychology. KIRISH Insonning xulq-atvori, odatlari va turli vaziyatlarga bo‘lgan munosabati uning xarakterida namoyon bo‘ladi. Psixologiyada xarakter shaxsning barqaror, irodaviy va ma’naviy sifatlarini ifodalovchi muhim psixologik tuzilma sifatida qaraladi. Xarakter shaxsning kundalik hayotdagi o‘ziga xos odatlari, xatti-harakatlari hamda munosabatlar tizimini belgilaydi. Xarakter - shaxsning muayyan vaziyatlarda qanday harakat qilishini belgilovchi individual, barqaror psixologik sifatlar majmuasidir. U insonning irodaviy fazilatlari, axloqiy tamoyillari va munosabatlar tizimi orqali namoyon bo‘ladi. Xarakterning asosiy belgilari. Barqarorlik Xarakter sifatlari vaqt davomida nisbatan o‘zgarmas bo‘lib qoladi: Individual xususiyat. Har bir inson xarakteri takrorlanmasdir: Xulq-atvorga ta’siri. Xarakter shaxsning harakatlari, qarorlari va odatlarida o‘z aksini topadi. Xarakterning tarkibiy qismlari Psixologiyada xarakter quyidagi sifatlar majmuasidan tashkil topadi: 1. Axloqiy sifatlar (halollik, adolat, mehr-shafqat) 2. Irodaviy sifatlar (sabr, matonat, qat’iyat) 3. Emotsional xususiyatlar (tez hayajonlanish, barqarorlik) 4. Kommunikativ sifatlar (ochiqko‘ngillik, tortinchoqlik) • Xarakterning shakllanishiga ta’sir qiluvchi omillar Oila tarbiyasi – birlamchi maktab. Muomalalar doirasi – tengdoshlar va jamiyat ta’siri. Ta’lim va tarbiya – maktab, oliy ta’lim, muhit. Biologik omillar – temperament, nerv tizimi tipi. Xarakter va temperament o‘rtasidagi farqlar Xarakter Temperament Ijtimoiy va tarbiyaviy omillar bilan shakllanadi.Tug‘ma fiziologik xususiyatlarga asoslanadi. O‘zgarishi mumkin. O‘zgarmas, barqaror. Axloq, iroda, munosabatlar bilan bog‘liq. Emotsional tezlik va kuch bilan bog‘liq. Psixologiyada quyidagi xarakter tiplariga tez-tez duch kelinadi: Dominant (yetakchi) Muvozanatli Introvert xarakter 331 Ekstrovert xarakter Portlovchan tip Tinch, sokin tip Pedantik tip Har bir insonda xarakter xususiyatlari kombinatsiya holida namoyon bo‘ladi. XULOSA Xarakter shaxsning eng muhim psixologik tuzilmalaridan biri bo‘lib, uning xatti-harakati, qarorlari va munosabatlarini belgilaydi. Xarakter rivojlanishi oila, ta’lim, jamiyat va individual fiziologik xususiyatlar bilan bog‘liqdir. Shaxsning to‘g‘ri shakllanishi uchun xarakter tarbiyasiga alohida ahamiyat berish zarur. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. G‘oziev E.G. Umumiy psixologiya. – Toshkent, 2020. 2. Karimova V. Shaxs psixologiyasi. – T., 2018. 3. Zimbardo P. Psixologiya asoslari. – Moskva, 2010. 4. Florenskiy A. Xarakterologiya asoslari. 5. O‘G‘Li, O. O. B. (2024). Vatanparvarlik ruhini talаbalarda rivojlantirish pedagogik muammo sifatida. Central Asian Journal of Academic Research, 2(10-2), 37-41. 6. Bahodir o'g'li, O. O. (2024). RAHBAR VA XODIM MUNOSABATLARINING BOSHQARUV JARAYONIDAGI PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(1), 110-113. 7. Bahodir o'g'li, O. O. (2024). Samadova Laylo Alisher qizi 2024. FANLAR TIZIMIDA PEDAGOGIKA FANINING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIGI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(1), 103-106. 8. Ozodqulov, O. B. O. G. L. (2020). O’RTA OSIYODA CHO’L MINTAQASINING EKOLOGIK OQIBATLARI. Academic research in educational sciences, (2), 196-200.