TAFAKKUR – PISIXIK JARAYONLARNING MARKAZIY TURI

334 TAFAKKUR – PISIXIK JARAYONLARNING MARKAZIY TURI Shamsiddinova Dildora Chirchiq davlat pedagogika universiteti Aniq fanllar fakulteti 1 – bosqich talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.17974405 Annotatsiya: Tafakkur odamning muammolarini hal qilishishda asosiy jarayon bo’lgani uchun psixologiyada juda muhim. Tafakkur insonning voqelikni anglashida, muammoni hal qilishida va yangi bilimlar yaratishda asosiy psixik jarayon hisoblanadi. Zamonaviy hayotda analitik fikirlash, ijodkorlik va mantiqiy xulosa chiqarish har doimgidan ham ko’proq talab etilmoqda. Shu sababli tafakkurni o’rganish psixologiya fanida katta dolzarblik kasb etadi. Kalit so’zlar: tafakkur, fikirlash jarayoni, aqliy operatsiyalar; tahlil sintez, taqqoslash, umumlashtirish, abstraksiyalash, mantiqiy fikirlash, intellect, muammoni yechish, aqliy faoliyat, ong, bilish jarayoni, tushuncha, hukm, xulosa chiqarish, mantiqiy bog’lanish, kreaktiv fikirlash, tanqidiy fikirlash. Abstract: Thinking is very important in psychology because it is the main process in solving human problems. Thinking is the main mental process in human perception of reality, problem solving and creation of new knowledge. In modern life, analytical thinking, creativity and logical reasoning are more in demand than ever. Therefore, the study of thinking is of great relevance in the field of psychology. Keywords: thinking, thought process, mental operations; analysis, synthesis, comparison, generalization, abstraction, logical thinking, intellect, problem solving, mental activity, consciousness, cognitive process, understanding, judgment, conclusion, logical connection, creative thinking, critical thinking. KIRISH. Tafakkur – inson aqliy faoliyatining yuqori shakli, real olamni aks ettirishining umumlashgan va bevosita usuli bo’lib, obyektlar orasidagi bog’liqlik, bilish jarayoni, yangi bilimlarni ochish, ijodiy, muammoli masalalarni yechishga qaratilgan jarayondir. Tafakkur atrof – muhutdagi voqelikni nutq yordami bilan bilvosita, umumlashgan holda aks ettiruvchi psixik jarayon bo’lib, u ijtimoiy sababiy ichki bog’lanishlarni anglashga, yangilik ochishga va bashorat qilishga yo’naltirilgan aqliy faoliyatdir. Tafakkur turlari bir necha turlarga ega bo’lib ular insonning fikirlash jarayonini turlicha namayon qiladi. Shakliga ko’ra: ko’rgazmali harakat, ko’rgazmali obraz, mantiqiy. Ko’riladigan masalalaning xaraktiriga ko’ra: nazariy va amaliy. Ijodiylik elementiga ko’ra: konvergit va divergent. Yangiligi va noyobligiga ko’ra: reproduktiv va produktiv. Tafakkur jarayonida bir qator asosiy aqliy amallar amalga oshadi. Tahlil – predmet yoki hodisani qisimlarga ajratib urganish; sintiz – ajratilgan qisimlarni yagona tizimga birlashtirish. Taqqoslash predmetlar o’rtasidagi o’xshash va farqli jihatlarni aniqlaydi. Umumlashtirish esa alohida belgilardan umumiy xulosalar chiqarishni ta’minlaydi. Mavhumlashtirish jarayonida esa muhim bo’lmagan belgilar chetga surilib, asosiy belgilarga e’tibor qaratiladi. Mazkur amallar tafakkurining chuqur izchil va mantiqiy bo’lishini ta’minlaydi. XULOSA Tafakkur insonning bilish jarayonida markaziy o’rin tutadi, voqelikni anglash, muammolarni hal qilish va yangi bilimlar yaratishda asosiy vositadir. Tafakkur turlari va psixologik amallari 335 shaxsning intellectual faoliyatini rivojlantiradi. Shu sababli tafakkur har bir insonning shaxsiy va kasbiy muvaffaqiyatiga bevosita ta’sir ko’rsatadi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Adler A. Praktika I teoriya individualnoy psixologii. M., 1995 2. Piaje J. Rech I mishleniye rebenka. M., 1994. 3. Rodjers K. Vzglyad na psixoterapiy. Stanovleniya cheloveka. M., 1994. 4. S. R. Mirzayeva, Sh. R. Samarova, O.U. Avlayev Umumiy Psixologiya 2022. 5. O‘G‘Li, O. O. B. (2024). Vatanparvarlik ruhini talаbalarda rivojlantirish pedagogik muammo sifatida. Central Asian Journal of Academic Research, 2(10-2), 37-41. 6. Bahodir o'g'li, O. O. (2024). RAHBAR VA XODIM MUNOSABATLARINING BOSHQARUV JARAYONIDAGI PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(1), 110-113. 7. Bahodir o'g'li, O. O. (2024). Samadova Laylo Alisher qizi 2024. FANLAR TIZIMIDA PEDAGOGIKA FANINING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIGI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(1), 103-106. 8. Ozodqulov, O. B. O. G. L. (2020). O’RTA OSIYODA CHO’L MINTAQASINING EKOLOGIK OQIBATLARI. Academic research in educational sciences, (2), 196-200. 9. Abdurasulov, J. (2022). CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANGʼICH TAYYORGARLIK FANI OʼQITUVCHISIGA QOʼYILADIGAN TALABLAR. Евразийский журнал академических исследований, 2(11), 983–988. извлечено от https://inacademy.uz/index.php/ejar/article/view/5305 10. Abdurasulov, Jahongirmirzo. (2025). HARBIY PEDAGOGIKANING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQASI. 10.5281/zenodo.10704094. 11. Rayev, Jo & Maxmudovich, Sherali & Abdurasulov, Jahongirmirzo. (2025). INNOVATIVE RESEARCH IN MODERN EDUCATION Hosted from Toronto, Canada THE SUBJECT OF MILITARY PSYCHOLOGY. 12. Maxmudovich, Sherali & Abdurasulov, Jahongirmirzo. (2025). SUBJECT, TASKS AND CONTENT OF STUDYING THE BASICS OF MILITARY-PATRIOTIC EDUCATION. 10.5281/zenodo.10700581. 13. Abdurasulov, Jahongirmirzo. (2025). TRAINING OF ATHLETES BEFORE THE COMPETITION. MUSOBAQADAN OLDIN SPORTCHILARNI PSIXOLOGIK TAYYORLASH. Eurasian Journal of Social Sciences Philosophy and Culture. 73-76. 10.5281/zenodo.12635442.