FAOLIYAT TUSHUNCHASI VA UNING TUZILISHI

361 FAOLIYAT TUSHUNCHASI VA UNING TUZILISHI Ergashboyeva Marjona Chirchiq davlat pedagogika universiteti XTA, kechki ta’lim yo‘nalishi 25.02-guruh, 1-kurs [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17974716 Annotatsiya: Ushbu tezisda faoliyat tushunchasining psixologik mazmuni, uning tarkibiy qismlari, shakllanish mexanizmlari hamda inson rivojlanishidagi o‘rni tahlil qilingan. Faoliyatning tuzilishi motiv, maqsad, vosita, jarayon va natija kabi elementlar orqali izohlanib, uning shaxs rivojiga ta’siri ochib berilgan. Kalit so‘zlar: faoliyat, motiv, maqsad, harakat, operatsiya, natija, psixologiya. Annotation: This thesis examines the concept of activity in psychology, emphasizing its structure, components, and the mechanisms through which it develops. Motivation, goal, actions, and outcomes are analyzed as core elements of activity, with special attention to their role in human development and behavior regulation. Keywords: activity, motivation, goal, action, operation, outcome. KIRISH: Faoliyat - insonning tashqi va ichki ehtiyojlari asosida maqsadga yo‘naltirilgan holda amalga oshiriladigan harakatlar majmuidir. Psixologiyada faoliyat shaxsning rivojlanishi, bilim olish jarayoni va xulq-atvorini boshqaruvchi asosiy omil sifatida o‘rganiladi. Shaxsning ijtimoiy tajriba orttirishi, malaka va ko‘nikmalarni egallashi ham faoliyat orqali ro‘y beradi. Asosiy qism: Faoliyat (lotincha activus - faol) – anglanilgan maqsad bilan boshqariladigan ichki (psixik), tashqi (jismoniy) harakatdir. Faoliyatning ijtimoiy ma’nosi uning yoʻnalishi va motivlari bilan belgilanadi. Ushbu mezonga koʻra, faoliyat ijobiy va salbiyga boʻlinadi. Ijobiy faoliyat faqat chuqur kompetentsiya bilan birgalikda yuqori ijtimoiy ahamiyatga ega natijalarni beradi. Buning aksi passivlikdir. Kognitiv faollik - bu oʻspirinlarning oʻquv faoliyatining sifati boʻlib, u ta’lim mazmuni va jarayoniga boʻlgan munosabatida, bilim va koʻnikmalarni samarali oʻzlashtirishga intilishida, maqsadlarga erishish uchun ma’naviy va irodaviy sa’y-harakatlarni safarbar etishda, qabul qilish qobiliyatida namoyon boʻladi. Faoliyat - insonning atrofdagi dunyoga faol munosabati shakli, ma’lum ijtimoiy ahamiyatga ega maqsadlarga erishish uchun ma’lum vazifalarni bajarishga qaratilgan tabiiy ravishda oʻzaro bogʻlangan xatti-harakatlar va ketma-ket bajariladigan harakatlarning motivatsiyalangan majmui. Bilish faoliyati oʻspirinlarning bilim olishga intilishi, aqliy zoʻriqish va bilimlarni oʻzlashtirish jarayonida ixtiyoriy sa’y-harakatlarning namoyon boʻlishi bilan ifodalanadigan faol holati sifatida belgilanadi. Kognitiv faoliyatning fiziologik asosi hozirgi holat va oʻtmishdagi tajriba oʻrtasidagi nomuvofiqlikdir. Kognitiv faoliyatning uch darajasi - takrorlash, talqin qilish, ijodiylikdir. Faoliyat - bu insonning ma’lum ehtiyojni qondirishga qaratilgan ongli harakatidir. U ijtimoiytarixiy xarakterga ega bo‘lib, jamiyat talablaridan kelib chiqadi. Psixologiyada faoliyatning motivlashtirilganligi, ongli maqsadga yo‘naltirilganligi va tizimli tuzilmasi alohida ta’kidlanadi. Faoliyatning tuzilishi Faoliyat ko‘p bosqichli tizim bo‘lib, quyidagi elementlardan tashkil topadi: 362 Faoliyatning ichki harakatlantiruvchi kuchi bo‘lib, insonni ma’lum maqsad sari undaydi. Motiv ehtiyoj va qiziqishlardan kelib chiqadi. Faoliyat yo‘naltirilgan natija yoki kutilgan yakun. Maqsad aniq bo‘lgan taqdirda faoliyat mazmunli va samarali kechadi. Maqsadga erishish uchun bajariladigan amaliy jarayonlar. Harakatlar ong tomonidan boshqariladi. Harakatni bajarishning texnik yoki avtomatlashtirilgan usullari. Ko‘nikma rivojlanganda operatsiyalar avtomatik darajaga ko‘tariladi. Faoliyatning yakuni, maqsadga erishilgan yoki erishilmaganini ko‘rsatuvchi ko‘rsatkich. Faoliyatning psixologik ahamiyati Faoliyat orqali: bilimlar egallanadi; malaka va ko‘nikmalar shakllanadi; shaxsning xarakteri takomillashadi; ijtimoiy moslashuv kuchayadi; tafakkur, idrok va xotira kabi kognitiv jarayonlar rivojlanadi. Faoliyatning asosiy turlari: Psixologiyada faoliyat quyidagi turlarga bo‘linadi: o‘quv faoliyati; mehnat faoliyati; o‘yin faoliyati; ijodiy faoliyat; ijtimoiy-kommunikativ faoliyat. Har bir tur o‘z vazifalari, maqsadlari va psixologik xususiyatlari bilan farqlanadi. XULOSA: Faoliyat inson psixikasining rivojlanishi va shakllanishida markaziy o‘rin tutadi. Uning tuzilishini tashkil etuvchi motiv, maqsad, harakat, operatsiya va natija elementlari shaxsning o‘zini anglashini, dunyoni idrok etishini va ijtimoiy tajribaga ega bo‘lishini ta’minlaydi. Faoliyatning ongli va maqsadli tashkil etilishi ta’lim jarayoni va shaxs kamoloti uchun muhim omildir. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. Leontyev A.N. Faoliyat, ong va shaxs. 2. Rubinshteyn S.L. Inson faoliyati psixologiyasi. 3. A.A. Bodalev. Umumiy psixologiya asoslari. 4. Qodirova S., Raxmonova Z. Psixologiya. Toshkent, 2020. 5. O‘G‘Li, O. O. B. (2024). Vatanparvarlik ruhini talаbalarda rivojlantirish pedagogik muammo sifatida. Central Asian Journal of Academic Research, 2(10-2), 37-41. 6. 6.Bahodir o'g'li, O. O. (2024). RAHBAR VA XODIM MUNOSABATLARINING BOSHQARUV JARAYONIDAGI PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(1), 110-113. 7. Bahodir o'g'li, O. O. (2024). Samadova Laylo Alisher qizi 2024. FANLAR TIZIMIDA PEDAGOGIKA FANINING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQADORLIGI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 41(1), 103-106. 8. Ozodqulov, O. B. O. G. L. (2020). O’RTA OSIYODA CHO’L MINTAQASINING EKOLOGIK OQIBATLARI. Academic research in educational sciences, (2), 196-200.