scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

МОДИФИКАSИYAЛАНГАН ЛИГНИНЛИ КОМПОЗИSИYAЛАРНИНГ БЕТОН АРМАТУРАСИНИ HИМОYAЛОВЧИ ХУСУСИYAТЛАРИНИ АНАЛОГЛАРИ БИЛАН СОЛИШТИРМА О'РГАНИШ НАТИЖАЛАРИ

Жуманиyaзова Д.М., Жаббиев Р.М., Закиров Б.С., Жуманиyaзов М.Ж.

Abstract

Ушбу маqолада лигнинни модификаsиyaлаб синтез qилинган фосфатли (Na3PO4), хроматли (K2CrO4) ва уротопин (CH2)6N4 тутган композиsиyaларнинг ингибирлаш самарасини бетон арматураларини коррозиyaдан hимоyaлашда бугунгача бугунгача кенг qо‘лланилаётган Ca(NO2)2 ва Ca(NO3)2 каби ингибиторлари билан qиёсий баhолаш натижалари келтирилган. О‘лчовлар 0,5% ли калsий хлоридининг сувли eритмасида амалга оширилди. Eталон намуна сифатида Ст. 3 маркали углеродли по‘латдан фойдаланилди.

Full text

JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 31 МОДИФИКАSИYAЛАНГАН ЛИГНИНЛИ КОМПОЗИSИYAЛАРНИНГ БЕТОН АРМАТУРАСИНИ HИМОYAЛОВЧИ ХУСУСИYAТЛАРИНИ АНАЛОГЛАРИ БИЛАН СОЛИШТИРМА О‘РГАНИШ НАТИЖАЛАРИ 1Жуманиyaзова Д.М., 1Жаббиев Р.М., 2Закиров Б.С., 1Жуманиyaзов М.Ж. 1Абу Райhон Беруний номидаги Урганч давлат университети 2О‘зР ФА Умумий ва ноорганк кимё институти E-mail: [email protected] https://doi.org/10.5281/zenodo.17976576 АннотаsиY. Ушбу маqолада лигнинни модификаsиyaлаб синтез qилинган фосфатли (Na3PO4), хроматли (K2CrO4) ва уротопин (CH2)6N4 тутган композиsиyaларнинг ингибирлаш самарасини бетон арматураларини коррозиyaдан hимоyaлашда бугунгача бугунгача кенг qо‘лланилаётган Ca(NO2)2 ва Ca(NO3)2 каби ингибиторлари билан qиёсий баhолаш натижалари келтирилган. О‘лчовлар 0,5% ли калsий хлоридининг сувли eритмасида амалга оширилди. Eталон намуна сифатида Ст. 3 маркали углеродли по‘латдан фойдаланилди. Калит со‘злар: лигнин, коррозиya ингибитори, гексаметилентетрамин, деструкsиya, модификаsиya, калsий нитрит, бетон, арматура. СРАВНИТЕЛЬНОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ ЗАSHИТНIХ СВОЙСТВ МОДИФИSИРОВАННIХ ЛИГНИНОВIХ КОМПОЗИSИЙ ДЛYA БЕТОННОЙ АРМАТУРI АннотаsиY. В данной статье представленi результатi изучениya eффективности ингибированиya коррозии бетонной арматурi композиsиyaми, синтезированнiми на основе модифиsированного лигнина и содержаshими фосфат (Na ₃ PO ₄ ), хромат (K ₂ CrO ₄ ) и уротопин ((CH ₂ ) ₆ N ₄ ). Eти композиsии бiли сравненi с традиsионно применyaемiми ингибиторами, такими как Ca(NO ₂ ) ₂ и Ca(NO ₃ ) ₂ . Eкспериментi проводилис в водном растворе хлорида калsиya с конsентраsией 0,5%. В качестве eталонного образsа использовалас углеродистаya стал марки Ст. 3. Клyuчевiе слова: лигнин, ингибитор коррозии, гексаметилентетрамин, разрушение, модификаsиya, нитрит калsиya, бетон, арматура. СOMPARATIVE STUDY OF THE PROTECTIVE PROPERTIES OF MODIFIED LIGNIN-BASED COMPOSITIONS FOR REINFORCED CONCRETE Abstract. This paper presents the results of evaluating the corrosion inhibition efficiency of compositions synthesized from modified lignin containing phosphate (Na₃PO₄), chromate (K₂CrO₄), and urotropine ((CH₂)₆N₄) for reinforced concrete. The performance of these compositions was compared with commonly used inhibitors such as Ca(NO₂)₂ and Ca(NO₃)₂. Measurements were carried out in an aqueous solution of calcium chloride at a concentration of 0.5%. Carbon steel grade St. 3 was used as the reference specimen. Keywords: lignin, corrosion inhibitor, hexamethylenetetramine, degradation, modification, calcium nitrite, concrete, reinforcement. JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 32 Кириш. Оролбо‘йи каби ко‘п тузли муhитларда eксплуатаsиya qилинаётган темирбетон конструкsиyaлар тайёрлашда таркибида турли миqдорда калsий, магний ва натрийнинг хлоридли тузларини саqлаган шо‘рланган сувлар ва кварs qумлари qо‘лланилади. Бу hолат по‘лат арматурани коррозиyaга учратиб, конструкsиyaнинг муддатидан олдин ишдан чиqишига сабаб бо‘лади. Бетондаги коррозиya хлорид ионларининг структура ичига кириши орqали yuзага келади. Бу ионлар арматуранинг оксидли qатламини бузади ва коррозиyaни тезлаштиради. Микропоралар орqали кирган ионлар ва бошqа ифлослантирувчи моддалар арматуранинг коррозиyaланишига олиб келади. YAна бир омил карбонизаsиyaлашувдир, ya’ни кабонат ангдрид бетондаги калsий гидроксид билан реакsиya qилиб калsий карбонат hосил qилади. Бу реакsиya бетондаги pH даражасини пасайтиради ва арматуранинг коррозиya хавфини оширади. Бетон конструкsиyaларида темир арматурани агрессив муhитлардан hимоyaлашда коррозиya ингибиторлари самара беради. Ингибиторлар коррозиyaни бошланишини кечиктириш ёки сур’атини пасайтириш учун qо‘лланилади. Ананавий qо‘лланилаётган ингибиторлар жумласига калsий нитрит —нитрат анодли ингибиторлар киради. Ко‘п йиллик тадqиqодларимиз натижаларига ко‘ра ушбу ишлаб чиqарилаётган бетонли конструкsиyaлар арматураларини коррозиyaланишининг олдини олишда ингибитор сифатида алоhида кимёвий моддаларни eмас, балки синергетик та’сирга eга бо‘лган уларнинг аралашмасини qо‘ллаш маqсадга мувофиq деб hисоблаймиз. Бундай hолларда аралашманинг компонентлари алоhида hолда ёки о‘заро та’сирлашиб, оралиq комплекслар hосил qилган hолда арматура yuзаси билан агрессив муhит о‘ртасидаги о‘заро та’сир табиатини о‘згартиради ва натижада ингибиторларнинг синергетик hимоya та’сирини кучайтиради. Ушбу маqолада лигнинни модификаsиyaлаб о‘зимиз томонимиздан синтез qилинган фосфатли (Na3PO4), хроматли (K2CrO4) ва уротопин (CH2)6N4 тутган композиsиyaларнинг ингибирлаш самарасини бугунгача кенг qо‘лланилаётган калsий нитрит ва калsиya нитрат каби ингибиторлари билан qиёсий баhолаш натижалари келтирилган. Таqqослама hимоya фаолликлар eлектрохимик усуллар ва оg‘ирлик (масса) таhлили асосида баhоланди. Ингибитор самарадорлигининг eлектрохимик синов жараёнлари полyaризаsиya eгри чизиqларини олиш, стаsионар потенsиал qийматларини аниqлаш ва хроноамперометрик титрлаш натижаларини о‘з ичига олди. О‘лчовлар 0,5% ли калsий JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 33 хлоридининг сувли eритмасида амалга оширилди. Eталон намуна сифатида Ст. 3 маркали углеродли по‘латдан фойдаланилди. Лигнин ва унинг хосилалари hамда калsий нитрит ва нитрат тузларининг коррозиya ингибиторлик хоссалари hаqидаги ма’лумотлар ко‘плаб илмий адабиётларда келтирилган. Hyoe Hatakeyama ва Tatsuko Hatakeyama о‘зларининг тадqиqодларида лигниннинг полимерлик хусусиyaтлари ва унинг био-ресурс сифатидаги салоhиyaти ко‘риб чиqилган бо‘либ, асосий e’тибор унинг характерли тузилиши ва хоссаларига qаратилган. Лигнин фенилпропан бирликларидан иборат бо‘лган, тасодифий тарзда тузилган кополимер бо‘либ, улар о‘зига хос ён занжирларга eга. Лигниннинг гидроксил гуруhи сув билан о‘заро та’сирда муhим рол о‘йнайди. Кимёвий ва термик парчаланиш натижасида лигниндaн кенг турдаги кимёвий моддалар олиш мумкин бо‘либ, улар полиeстерлар, полиeфирлар ва полистирол hосилалари каби синтетик полимерлар учун бошланg‘ич моддалар сифатида qо‘лланилиши мумкин. Шу билан бир ваqтда, турли хил полимерлар лигниндaн оддий кимёвий модификаsиya орqали олиниши мумкин. Гидроксил гуруhи yuqоридаги кимёвий реакsиyaлар учун реакsиya нуqтаси вазифасини бажаради [1]. Hirose S. ва унинг хамкасблари томонидан лигниндан бетон, бо‘ёq ва рангли суyuqликлар таркибида то‘лдирувчи сифатида hамда тупроqни мустаhкамлагич сифатида qо‘лланилди. Турли хил саноат лигнинлари орасида лигносульфонатлар (LS) сувда eрийди ва амфифил хусусиyaтлари туфайли диспергатор сифатида ишлатилди. Улар лигниннинг кимёвий модификаsиyaсини амалга оширдилар ва гидроксипропил лигнин каби модификаsиyaланган лигнинлардан турли хил сополимер ва аралашмалар олишга eришдилар [2,3]. Со‘нгги йилларда Tanamaich N. ва унинг hамкасблари лигнофенол ва лигнорезол каби лигнин hосилаларини тайёрладилар. Улар бу материалларни турли соhаларда qо‘ллашни синаб ко‘рдилар. Жумладан, диспергатор сифатида, металларни селектив ажратиб олиш учун геллар, шунингдек, бо‘ёq сезгир (de-sensitized) qуёш батареyaлари учун фотосенсибилизатор сифатида ишлатилди [4]. Лигнин (74,0-76,0), фосфорнаya кислота (5,0-7,0), микротальк (5,0-10,0), карбамид (4,0-6,0), гидролизнiй лигнин (5,0-7,0) дан иборат ингибиторни 2,0–3,0 масс.% миqдорида бетон таркибига киритиш композиsиya консистенsиyaсини тиксотропдан (ВЗ-4 вискозиметри бо‘йича максимум 250 с), пастасимон hолатгача (Вика асбоби бо‘йича максимум 1 мм) бошqаришни та’минлайди. Ушбу таркиб арматурали бетондан исталган буyuмлар тайёрлаш учун ишлатилади. Лигнополимер qопламасининг сув yuтиши (0,7–1,5 кг/м²)гача камаyaди [5]. JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 34 Жуманиyaзов М.Ж. ва hамкасблари томонидан нитролигнин моноeтаноламмоний ва нитролигнин триeтаноламмонийнинг икки ва уч валентли металлар катионлари билан комплекс hосил qилиши жараёни о‘рганилган hамда улар асосида коррозиyaдан hимоya qилишда qо‘лланиладиган композиsиyaларни олишга eришилган. Тадqиqотлар давомида нитролигниннинг металлокомплекслари ажратиб олинган. Олинган yaнги бирикмаларнинг хоссалари замонавий физико-кимёвий усулларда аниqланган. Бирикмаларни синтез qилишда пахта qалqончасидан олинган саноат нитролигнин, моноeтаноламин (МEА) ва асосий тузлар сифатида икки ва уч валентли металлар сульфатлари (Fe²⁺, Ni²⁺, Cu²⁺, Zn²⁺, Al³⁺) ва уч валентли темир нитрати ишлатилган [6]. Муаллифларнинг кейинги ишларида гидролиз лигнинининг ингибиторлик хоссалари о‘рганилиб, унинг о‘зида hам сезиларли ингибиторлик та’сирга eгалиги аниqланган. Унинг ушбу хоссасини кучайтириш маqсадида нитролигнин синтез qилиниб, таркибга 1:0,001 миqдорда гексаметилентетрамин киритилган холда ингибиторли композиsиyaсиya ишлаб чиqилган. Ингибиторли композиsиyaнинг о‘зига хос хусусиyaти шундаки, унинг компонентлари осон топилади, тайёрлаш ва qо‘ллаш технологиyaси содда. Ушбу композиsиya атроф муhитнинг агрессив та’сиридан металларни hимоyaлаши мумкинлиги исботланган. Композиsиyaдан ко‘пкомпонентли агрессив муhитлар билан алоqада бо‘ладиган металл конструкsиyaларнинг коррозиyaдан hимоyaсида алоhида аhамиyaтга eга бо‘либ, Оролбо‘йи худудлари шароитида qо‘лланишга мос келади [7]. Калsиya нитрит ва нитрат (ННК, ТУ 6-03-704-74) калsийли селитра ишлаб чиqаришда оралиq маhсулот бо‘либ, унинг асосий хусусиyaтлари sементни тезроq qотишини та’минлайди ва по‘лат арматураларни арматура коррозиyaсини ингибиторлайди. Ушбу ингибиторларнинг бетон арматураларини hимоyaлашда кенг qо‘лланиши hаqидаги ма’лумотлар илмий адабиётларда ко‘плаб келтирилган. Академик РУМYAНSЕВА Варвара Евгеньевна e’лон qилган маqолада sемент аралашмаси тайёрлаш босqичида таркибга киритиладиган 0,5 % миqдордаги калsий нитритли sемент тоши намуналари 150 сутка давомида суyuq хлорид саqловчи муhитлар та’сирида синалган. Синовлар 2 % ли MgCl₂ eритмаси, рН = 5 бо‘лган HCl eритмаси ва 0,1 % ли CaCl₂ eритмасида олиб борилган. Тадqиqотлар натижасида аниqланишича, ингибиторлар коррозиyaнинг бошланg‘ич босqичида агрессив муhитлар та’сир 1,6 баробар камайган. Qо‘шимча турли даражада агрессив муhитларда бетоннинг мустаhкамлигига ижобий та’сир ко‘рсатган, аммо бетоннинг мустаhкамлик ко‘рсаткичларини оширмаган [8]. JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 35 Мешкова Кристина Олеговна e’лон qилган маqолада калsий нитратининг тампонаж sементининг физик-механик хоссаларига та’сири ко‘риб чиqилган. Лабораториya тадqиqотлари (реологиya, сув ажралиши, sементнинг загустевание ваqти, sемент тошининг мустаhкамлик ко‘рсаткичлари) натижалари келтирилган бо‘либ, улар калsий нитратини скважиналарни sементлаш жараёнида тезлатувчи ингибиторли qо‘шимча сифатида qо‘ллаш мумкинлигини ко‘рсатди. Тадqиqот натижаларига ко‘ра, утyaжелённiй (оg‘ирлаштирилган) sемент бо‘йича шунга амин бо‘лиш мумкинки, Ca(NO₃)₂ стандарт талабларига жавоб беради. Ca(NO₃)₂ енгил hамда оg‘ирлаштирилган sементлар учун qо‘лланилилганда сув ажралиши деyaрли нол даражагача кескин камайган [9]. Норвегиyaлик олим H. Justnest e’лон qилган маqолада Ca(NO₃)₂ ва Ca(NO₂)₂ qо‘шимчалари орqали бетондаги арматура коррозиyaсини ингибитор qилиш механизми тадqиq qилинган. Фазалар AFm (алyuминат-гидратлар)нинг qатламли тузилиши хлорид (Cl⁻) ва нитрат/нитрит (NO₃⁻, NO₂⁻) анионларини алмаштиришга имкон беради. Хлоридлар бетон yuзасига кирганда AFm qатламларидаги NO₃⁻ анионларини сиg‘диради ва Cl⁻ ини о‘з о‘рнига жойлаштиради, шу билан Cl⁻ о‘зининг агрессив та’сирини заифлаштиради, NO₃⁻ eса арматурани пассиваsиyaлаш ва коррозиyaни кечиктириш ролини бажаради. Маqола Ca(NO₃)₂ ва Ca(NO₂)₂ qо‘шимчаларидан фойдаланиш орqали арматурани коррозиyaдан муhофаза qилишнинг инноваsион стратегиyaсини таqдим eтади [10]. Конструкsион паст углеродли легирланмаган темир Ст3 калsий нитрати асосий маhлулида ва калий бихромати qо‘шимчаси билан коррозиyaга чидамли материаллар qаторига киради. Аммонизаланган Ca(NO₃)₂ маhсулоти таркибига калий бихромати qо‘шилганда, Ст3 по‘латини коррозиyaга чидамли qилади [11]. Тадqиqод об’екти ва усуллари Тадqиqод об’ектлари сифатида фосфат кислота билан модификаsиyaланган гидролиз лигнини, калsий нитрит-нитрат тузлари олинди. Коррозиyaга синовлар ГОСТ 9.905-82да келтирилган тартибда олиб борилди. YAратилган ингибиторларнинг коррозиyaга чидамлилик ко‘рсаткичлари ГОСТ 9.908-85 бо‘йича, тузли туманда синишлар ГОСТ 34388—2018: ISO 9227 бо‘йича олиб борилди. Hимоyaловчи композиsиya qо‘шиб тайёрланган бетондаги арматуранинг коррозиyaга qарши хусусиyaтларини о‘рганишда тезлаштирилган eлектрокимёвий тадqиqот усулларидан фойдаланилди. Синовларга намуналарни тайёрлаш СEВ 4421-83 стандартига мувофиq амалга оширилди. НАТИЖАЛАР ВА УЛАРНИНГ МУHОКАМАСИ JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 36 Дастлабки тадqиqодларда sемент-qумли 1:3 eритмасига умумий массага нисбатан 2-5% hимоyaловчи лигнинли ингибитор киритилиб, о‘лчамлари 40х40х160 мм бо‘лган темир-бетон намуларни тайёрланди. Ингибиторли таркибга бо‘йламасига диаметри 6 мм, узунлиги 120 мм бо‘лган коррозион зарарланмаган (eталон) арматура hамда коррозион зарарланган (коррозион qалинлиги 150 дан 300 мкм гача бо‘лган) Ст 3 маркали по‘лат арматура киритилди. Синовлар учта намунада ва уч муддатда, ya’ни биринчи синов бетон qотгандан со‘нг, иккинчи синов 90 сутка ва учинчи синов 180 сутка саqланганидан со‘нг о‘тказилди. Sемент-qум намуналаридаги арматуранинг коррозион hолатини анодли полyaризаsиya eгри чизиqларининг характери бо‘йича баhоланди. Тайёрланган намуналарнинг стаsионар потенsиалнинг qиймати аниqланди. Со‘нгра потенsиостат ёрдамида автоматик режимда потенsиални о‘згартириб, ток зичлигининг qиймати о‘лчанди. Композиsиyaнинг ингибиторлик фаоллигини eкспериментал солиштириш учун калsий нитрити ва калsий нитратлар ишлатилди. Eритмали фракsиya гидролиз лигнин, фосфат кислотаси, калий бихроматдан иборат композиsиyaнинг арматурали бетонга 2% миqдорида киритилгандаги ингибиторлик фаоллигини аниqлаш ва калsий нитритнитратдан иборат композиsиya билан солиштириш тадqиqодлари о‘тказилди. учун биз бир qатор тажрибалар о‘тказдик. О‘лчовлар хлоркумуш солиштириш eлектродига нисбатан анод полyaризаsиyaсининг 25 мВ qиймати учун амалга оширилди. Натижалар 1расмда келтирилди. 1-расм. Модификаsиyaланган лигнинли композиsиyaнинг ингибирланган темир - бетон таркибининг сувли (1:10) суспензиyaсини калsий хлориди eритмаси билан хроноамперметрик титрлаш натижалари Композиya таркибидаги ингибиторлар миqдори: 1 – калsий нитрит-нитрат (0,1%), 2 – таркибида калий бихромат (0,1%), фосфат кислотаси (0,1%) тутган копозиsиya JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 37 Олинган натижаларнинг расмда келтирилган ма’лумотларидан ко‘риниб турибдики, таркибга модифиsирланган лигнингнинг 1% миqдорида киритилишида калsий нитрит-нитрат киритилганидан пастроq натижалар олинди. Модификаsиyaланган лигниннинг ингибиторлик хоссаларни кучайтириш маqсадида таркибга qо‘шимча равишда 0,01% микдорида гексаметилентетрамин (СН2)N4 киритилган композиsиyaларда синовлар олиб борилди ва калsий нитрит-нитрат ингибитори билан солиштирилди. Тадqиqодлар натижалар 2расмда келтирилди. 2-расм. Модификаsиyaланган лигнинли композиsиya суспензиyaсини калsий хлориди eритмаси билан хроноамперметрик титрлаш натижалари Композиya таркибидаги ингибиторлар миqдори: 1 – Са(NO2)2Са(NO3)2 (0,1%), 2 – таркибида K2Cr2O7 (0,1%), H3PO4 (0,1%) ва (CH2)6N4 (0,01%) тутган композиsиyaлар О‘тказилган тадqиqодлар натижаларидан ма’лум бо‘лдики, бетон таркибига 2% миqдорида киритилган лингнинли композиsиyaнинг таркибида 0,01% гексаметилентетраминнинг бо‘лишидаги ингибиторлик хусусиyaтлари калsий нитритнитрат натижаларидан сезиларли устунлигини ко‘рсатди. Бу холат синергизм хоссаларининг hамда хелат hосил qилиш ва пассивлаш самарасининг кучайтирганидан далолат беради. Кейинги тадqиqодларда модификаsиyaланган лигниннинг темир-бетон конструкsиyaлар мустаhкамлигига ва арматурани hимоyaлаш самарадарлигига та’сирларини о‘рганиш маqсадида таqослама синовлар олиб борилди. Синовлар ингибиторсиз, калsий нитрит-нитратли ва линглинли композиsиyaли намуналарда о‘тказилди. Тадqиqиqодлар давомида арматуранинг коррозиyaдан hимоyaланиш даражалари визуал hамда массалар фарqига нисбатан баhоланди. Бетон мустаhкамлиги 7 JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 38 ва 28 суткаларда сиqилишга мустаhкамлиги синалди. Синов натижалари 1-жадвалда келтирилди. 1-Жадвал Модифиsирланган лигнин ва калsий нитрит-нитрат асосидаги модел намуналарни бетон мустаhкамлигига ва арматуранинг коррозиyaга чидамлилигига таqqослама синовлари натижалари № Бетоннинг умумий массасига нисбатан qо‘шимчала р, Сиqилишга чидамлилик, кг/см2 (сутки) Арматурада масса фарqи, г (сутки) Коррозиya тезлиги, г/м2.ч 10-3 (сутки) Hимоya самараси, % (сутки) 28 суткадаги ташqи ко‘риниши 7 28 7 28 7 28 7 28 1 Qо‘шимчас из 198 270 0,0148 0,0384 13,3 17,73 - - коррозиya 2 K2Cr2O7, H3PO4, (CH2)6N4 тутган лингнинли композиsиy a 243 338 0,0029 0,0011 0,94 1,04 80,4 91,2 тоза 3 Са(NO2)2Са(NO3)2 (0,1%) 216 266 0,0032 0,0043 2,90 3,72 78,5 88,8 коррозиya излари ХУЛОСА Yuqоридагилардаги оли борилган тадqиqодлар натижасида qуйидаги хулосалар кели чиqади. Оролбо‘йи минтаqасида темир-бетон конструкsиyaлар тайёрлашда кучли шо‘рланган сувлар hамда о‘з таркибида турли миqдорларда калsий, магний ва натрий хлорид тузларини саqловчи кварs qумларидан фойдаланилади. Бу холат минтаqада тайёрланаётган ушбу турдаги маhсулотларнинг муддатидан олдин ишдан чиqишига замин yaратади. Ушбу худудда темир-бетон конструкsиyaлар тайёрлашда таркибга хелат hосил qилувчи ва пассивлаштирувчи хусусиyaтли ингибитор qо‘шимчали модификаsиyaланган линглиндан фойдаланиш самарали бериши илмий асосланди. Олинган композиsиyaнинг арматураларни hимоyaлаш самараси Са(NO2)2-Са(NO3)2нинг натижаларидан сезирали (2,4%) устинлиги аниqланди. Арзон ва осон топиладиган hисобланган гидролиз лигнини асосида темир-бетон конструкsиyaлар учун ингибитор qо‘шимчалар ишлаб чиqариш маqсадга мувофиqлиги то‘ла исботланди. JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 39 Фойдаланилган адабиётлар 1. Hyoe Hatakeyama and Tatsuko Hatakeyama. Lignin Structure, Properties, and Applications. Adv Polym Sci (2010) 232: 1–63 DOI:10.1007/12_2009_12 c Springer-Verlag Berlin Heidelberg 2009 Published online: 26 August 2009. 2. Hirose S, Yoshida H, Hatakeyama T, Hatakeyama H. Thermal behavior of aromatic poymers derived from penols related to lignin. In: Glasser WG, Hatakeyama H (eds) Viscoelasticity of biomaterials, ACS Symposium Series 489. ACS, Washington, DC, pp 385– 394 3. Hirose S, Nakamura K, Hatakeyama T (1989) Molecular design of linear aromatic polymers derived from phenols related to lignin. In: Schuerch C (ed) Cellulose and wood. Wiley, NY, pp 1133–1144 4. Tanamaich N, Hatakeyama H, Funabashi M, Hatakeyama T (2007) Thermal diffuisitivity of polyurethane composites filled with industrial waste fabrics. Sen-i Gakkaishi 63:182–184 5. Шурiшева, Г.В Лигнополимерсиликатнiе футеровочнiе покрiтиya обмазки длya заshитi бетона от органогенной коррозии [Текст] /Г В Шурiшева //Вестник Хакасского техн ин-та - филиала КГТУ -Вiп 19 - Абакан, 2005 - С 138-139 6. М.Ж. Жуманиyaзов, О.Ф. Ходжаев, Б.Д. Дyuсебеков. Изучение комплексообразованиya растворимiх модификаsий гидролизного лигнина с ионами металлов. Ж: Химиya в интересах устойчивого развитиY. 2004.Том 12. Номер 1. С.53-59. 7. Новiе ингибиторнiе композиsии на основе модифиsированнiх форм лигнина / Ш. Р. Курамбаев, Д. М. Жуманиyaзова, М. Ж. Жуманиyaзов [и др.]. - Текст : непосредственнiй // Молодой ученiй. — 2017. — № 11 (145). — С. 78-79. — URL: https://moluch.ru/archive/145/40505. 8. Румyaнsева В.Е., Коновалова В.С., Нарманиya Б.Е. Влиyaние ингибируyushих добавок нитратов на степен повреждениya sементного камнya бетона при жидкостной коррозии в хлоридсодержаshих средах // Eксперт: теориya и практика. 2022. № 4(19). С. 60-66. doi:10.51608/26867818_2022_4_60. 9. Мешкова Кристина Олеговна. «Исследование влиyaниya нитрата калsиya на свойства тампонажного sемента» Ж. «Neftegaz.RU» №2. 2017. С.122-125.