scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

ОЛТИН ТУТГАН О'ЖАР СУЛЬФИДЛИ РУДАЛАРНИ БАКТЕРИАЛ ОКСИДЛАШ БИОРЕАКТОРЛАРИНИ ТАЙЁРЛАШ ВА КОРРОЗИYAДАН HИМОYAЛАШДАГИ ИЛМИЙ ЁНДАШУВЛАР (ШАРH)

Жуманиyaзов МЖ., Санакулов Q.С., Жуманиyaзова Д.М., Жаббиев Р.М.

Abstract

Ушбу маqолада о‘жар сульфидли рудаларни бактериал оксидлаш (BIOX) усуллари орqали qайта ишлаш технологиyaсининг со‘нги ма’лумотлари, жараёнда ишлатиладиган асосий ускуна-биорекаторлар тайёрланишида ишлатиладиган материаллар, пайвандлаш жараёнинг кристаллараро коррозиyaга та’сири каби ма’лумотлар кенг ёритилган.

Full text

JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 41 ОЛТИН ТУТГАН О‘ЖАР СУЛЬФИДЛИ РУДАЛАРНИ БАКТЕРИАЛ ОКСИДЛАШ БИОРЕАКТОРЛАРИНИ ТАЙЁРЛАШ ВА КОРРОЗИYAДАН HИМОYAЛАШДАГИ ИЛМИЙ ЁНДАШУВЛАР (ШАРH) 1Жуманиyaзов МЖ., 2Санакулов Q.С., 1Жуманиyaзова Д.М., 1Жаббиев Р.М. 1Абу Райhон Беруний номидаги Урганч давлат университети, 2Навоий тоg‘-металлургиya комбинати https://doi.org/10.5281/zenodo.17976637 АннотаsиY. Ушбу маqолада о‘жар сульфидли рудаларни бактериал оксидлаш (BIOX) усуллари орqали qайта ишлаш технологиyaсининг со‘нги ма’лумотлари, жараёнда ишлатиладиган асосий ускуна-биорекаторлар тайёрланишида ишлатиладиган материаллар, пайвандлаш жараёнинг кристаллараро коррозиyaга та’сири каби ма’лумотлар кенг ёритилган. Калит со‘злар: бактериал оксидлаш, BIOX реактори, аsидофил бактериyaлар, микробиологик синтезлар, AISI 316L маркали по‘лат. Ниже приведён перевод на русский и английский yaзiки. ИЗГОТОВЛЕНИЕ БИОРЕАКТОРОВ ДЛYA БАКТЕРИАЛЬНОГО ОКИСЛЕНИYA УПОРНIХ ЗОЛОТОСОДЕРЖАSHИХ СУЛЬФИДНIХ РУД И НАУЧНIЕ ПОДХОДI К ИХ ЗАSHИТЕ ОТ КОРРОЗИИ (ОБЗОР) АннотаsиY. В данной статье подробно освеshенi последние даннiе по технологиyaм переработки упорнiх сульфиднiх руд методом бактериального окислениya (BIOX), материалi, применyaемiе при изготовлении клyuчевого оборудованиya — биореакторов, а также влиyaние сварочнiх проsессов на межкристаллитнуyu коррозиY. Клyuчевiе слова: бактериальное окисление, BIOX-реактор, аsидофильнiе бактерии, микробиологические синтезi, стал марки AISI 316L. FABRICATION OF BIOREACTORS FOR THE BACTERIAL OXIDATION OF REFRACTORY GOLD-BEARING SULFIDE ORES AND SCIENTIFIC APPROACHES TO CORROSION PROTECTION (REVIEW) Abstract. This article provides a comprehensive overview of recent advancements in the processing of refractory sulfide ores using bacterial oxidation (BIOX) methods, the materials used in the fabrication of bioreactors — the key equipment in this process - as well as the effects of welding procedures on intergranular corrosion. Keywords: bacterial oxidation, BIOX reactor, acidophilic bacteria, microbiological syntheses, AISI 316L steel. Кириш JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 42 Со‘нги йилларда о‘жар сульфидли минерал хомашёдан олтин ажратиб олишда бактериyaлар иштирокида оксидлаш (BIOX)нинг замонавий технологиyaлари кенг qо‘лланилмоqда. Олтин о‘жар рудаларда пирит, арсенопирит, пирротин, стибнит ва бошqа сульфид минераллари билан о‘ралган холда бо‘либ, уни sианидлаш орqали ажратиб олишини qийинлаштиради. Бу турдаги рудаларни qайта ишлаш жараёнида бактериyaлар кислота муhитида сульфид минераллари таркибида олтинни о‘раб турган кристалл панжараларни бузиш учун оксидловчи сифатида хизмат qилади. Биотехнологик усулларнинг афзалликлари шундаки, о‘жар сульфатли рудаларни оддий шароитда, атмосфера босимида, eкологик жиhатдан хавфсиз, иqтисодий самарали qайта ишлашга ва eнг асосийси руда таркибидан yuqори миqдорда олтин олишга имкон yaратиди. Дунё олимлари томонидан о‘жар сульфидли рудалардан олтин олишда биотехнологик усулларни такомиллаштириш, мавжуд муаммоларнинг ечими бо‘йича назарий ва амалий тадqиqодлар натижалари ёритилган ко‘плаб материаллар мавжуд. Санакулов К.С. ва унинг шогирдлари томонидан олиб борилган тадqиqодларда олтин тутган сульфидли о‘жар минералларни бойитиш, бактериал оксидланиш жараёнини бошqариш учун моделлаштириш, жараёнга рН, hарорат ва бошqа qатор технологиq параметрларни оптималлаштириш бо‘йича qатор назарий ва амалий тадqиqодлар олиб борилган. Тадqиqодларда lactobacillus ва acidophilus аsидофил бактериyaларнинг иштирокидаги жараённинг о‘зига хос томонлари чуqур илмий асосланган [1-6]. А.YA Бодуeн ва бошqаларнинг тадqиqотлари натижалар ко‘ра, бошланg‘ич флотаsион конsентратни sианирлаш орqали таркибдаги олтиннинг 46,6% миqдори ажратилган. Оксидлаш ва куйдиришни qо‘ллаш орqали олтин олиш 46,6% дан 85% гача оширилган. BIOX технологиyaсини qо‘ллаш орqали олтинни олиш 91,74% гача ко‘тарилган, флотаsион конsентратни автоклавли оксидлаш орqали олдиндан ишлов берилиб, кейинги sианирлашда олтин ажралиши yuqори даражаси (94,9-96,5%) ко‘тарилган [7]. Муаллифлар В.П. Мyaзин, Л.В. Шумилова, Г.Г. Минеев ва В.В. Барановлар олтин тутган о‘жар сульфидли конsентратларни бактериyaл оксидлашнинг yaнги услубларини келтирганлар. Sианидли qайта ишлаш орqали олтинни олиш ко‘рсаткичлари BIOX-1,2 тажрибаларида бактериал оксидлаш орqали 77,99% ва 76,86% натижага eришганлар. Бу ко‘рсатгич микроорганизмларсиз 60,47% ни ташкил eтган. Олинган илмий натижалар технологик жараёнларни модернизаsиya qилиш имкониyaтларини берган [8]. JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 43 Олимлар Комогорsев Б.В., Вареничев А.А. томонидан кам таркибли ва мураккаб олтин рудаларини qайта ишлаш муаммолари таhлил qилинган. Бу тадqиqот саноат чиqиндиларидан фойдаланиш имкониyaтларини о‘рганишда муhим аhамиyaтга eга. Шунингдек, у минерал ресурслардан фойдаланишнинг самарадорлигини ошириш учун yaнги ёндашувларни таклиф qилинган. Методологиya асосан иqтисодий таhлил ва лабораториya синовларига асосланган [9]. Биореактор qурилмаларнинг узоq йиллар давомида ишлашини та’минлашда eнг аввало уни тайёрлашда ишлатиладиган бирламчи матерал - зангламайдиган по‘латнинг техник тавсифлари о‘та муhим hисобланади. Корхонага о‘рнатилган реакторлар зангламайдиган AISI 316L маркали по‘латдан тайёрланган. Бу турга кирувчи зангламайдиган по‘латлар турли давлатлар стандартларида турлича маркаланади. Масалан, Амераканинг ASTM А240 стандартида 316 L AISI, Европа стандартида EN 100088-2 1.4435, Хитойда GB стандартида ко‘ра Cr17Ni14Mo3, Россиyaда ГОСТ 5632 талабларига ко‘ра 03Х17Н14М3 маркаларда ишлаб чиqарилмоqда [10, 11]. Масаков, В.В. ва hамкасблари олиб борган тадqиqодлар натижаларида пайвандлаш жараёнинг 316L маркали зангламайдиган по‘латларда коррозиyaга чидамлилиги пасайиши илмий асосланган. AISI 316L маркали по‘латлардан биореактор ускуналарини тайёрлашда пайвандлаш жараёнини то‘g‘ри ташкил eтиш муhим аhамиyaтга eга. Yuqори hарорат та’сирида пайвадланган yuзаларда никель, хром ва молибденларнинг оксидланиши оqибатида, yuзадаги кимёвий бардошликлар сусаyaди, чокларда ички кучланишлар сабабли микроg‘оввакликлар пайдо бо‘либ, yuзага кислороднинг сингишига сабаб бо‘лади, бу холат yuзанинг оксидланишини та’минлайди [12]. Vargas, V.H. ва бошqалар тадqиqодларида зангламас по‘латнинг турли хилдаги пайванддан кейинги коррозиyaга чидамлилигига синтетик туз eритмаларида о‘рганилган. Пайвандлар аргонда газ вольфрам ёйли усули билан бажарилган ва супер дуплекс зангламас по‘латнинг yuqори никелли сими билан бирлаштирилган. Пайвандлаш зоналарининг намуналари таркибни сканерлаш, eлектрокимёвий о‘лчовлар, микроqаттиqлик ва сканерловчи eлектрон микроскопиya ёрдамида тавсифланган. Натижаларга ко‘ра, зангламас по‘латларда мартенсит тасмаси hосил бо‘лган ва yuзаларида коррозиya содир бо‘лган. Асосан иссиqлик та’сир eтган зоналарда бошqа qимсларига нисбатан локализаsиyaланган коррозиya ко‘проq содир бо‘лган [13]. A. Malik ва унинг шогирдлари турли pHли eритмаларда, eриган кислород ва hароратнинг динамик ва статик шароитларда 316L маркали зангламас по‘латнинг чуqурчали (pitting) коррозиyaга хулq-атвори о‘рганилган. Тадqиqот давомида коррозиya JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 44 жараёни масса йо‘qотиш ва eлектрокимёвий полyaризаsиya усуллари о‘рганилган. Аниqланишича, коррозиya тезлиги pH камайган сари коррозиya тезлиги ошган, pH 4га етганда eнг yuqори ва pH 9 да eнг паст бо‘лган. Sиклик полyaризаsиya тадqиqотлари натижалари ко‘рсатишича кислота конsентраsиyaси ва hароратининг ошиши hамда pH нинг пасайиши билан ко‘проq манфий потенsиалга о‘тади. Паст pHли eритмалар AISI 316L зангламайдиган по‘латда чуqурчали коррозиyaнинг г бошланиши ва тарqалиши учун eнг оптимал шароитлар eканлиги аниqланган [14]. AISI 316L зангламайдиган по‘латларни пайвандлашда yuqори hарорат та’сирида yuза qисми сенсибилизаsиya учрайди, оqибатда таркибдаги хром eлементи углерод билан бирикиб, хром II карбидини (Cr3C2) hосил qилади. Натижада yuзадаги хромнинг оксид qатламини камайишига ва сиртнинг коррозиyaланишига олиб келади [15]. ТАДQИQОД О’ЕКТИ ВА СИНОВ УСУЛЛАРИ Тадqиqод об’екти сифатида ГМЗ-3га о‘рнатилган биореакторлар ва травление ва пассиваsиya жараёнлари учун тайёрланган кислоталар (Н2SO4, HNO3, HF) eритмалари, нитраллашда ишлатилган натрий ишqори кабилар танланди. Биореактор тайёрланган AISI 316L маркали по‘латлардаги пайванд чокларининг коррозиyaбардошлик синовлари ГОСТ 28207-89 талаблари бо‘йича олиб борилди. Травление жараёни ГОСТ 6032-2017 hамда EN (EN 10088-2) и ASTM бо‘йича, пассиваsиya жараёни ГОСТ ISO 16048—2014 hамда ASTM A380 ва A967ларда ко‘рсатилган талабларга риоya qилган холда олиб борилди. НАТИЖАЛАР ВА УЛАРНИНГ МУHОКАМАСИ Дунё амалиётидаги о‘жар сульфидли рудаларни qайта ишлаб олтин олишнинг салкам qирq йиллик тажрибасининг ко‘рсатишича, асосий ускуна hисобланган зангламайдиган по‘латдан yaсалган биореакторлар ички yuзасини ишга туширишдан олдин травление ва пассиваsиya жараёнларини илмий ёндашув асосида qилинмаса, биооксидланиш жараёнидаги ко‘плаб агрессив та’сирлар туфайли муддатидан олдин ишдан чиqади. Бунга асосий сабаб, олтин саqловчи руданинг биологик оксидлаш технологиyaсида микроорганизларнинг hаёт фаолиyaтини саqлаб туриш маqсадида реактордаги hарорат 40-45 0С атрофида ушланиб, доимий равишда hаво (кислород) бериб турилади. Ушбу шароитда сульфидли рудаларнинг биооксидлашиши натижасида реактор ичидаги муhит рН 1-1,5гача етиб, кислоталик агрессив коррозион hолат yuзага келади. Ундан ташqари, руда конsентратининг qаттиq абразив доналари реакторнинг ички yuзасини емириб, микрочуqурликлар hосил qилади ва коррозиya муhитнинг реактор yuзасининг ичига киришини тезлаштиради. Натижада маhаллий, питтинг ва тирqишли JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 45 коррозиyaнинг пайдо бо‘лишига шароит yaратади. Навоий кон-металлургиya комбинатига qарашли ГМЗ-3га о‘рнатилган биооксидлаш технологик тизимининг асосий бо‘g‘инини биореактор ташкил eтиб, унда сульфидли олтин рудаларни биооксидланиш жараёнлари амалга оширилиб, мураккаб микробиологик синтезлар содир бо‘лади ва о‘та коррозион агрессив муhит hосил бо‘лади. Дастлабки тадqиqодларни AISI 316L турдаги по‘латлардан тайёрланган биореакторлар коррозиyaланишига сабаб бо‘ладиган агрессив омилларни аниqлашдан бошладик. О‘жар сульфидли рудаларни qайта ишлаш жараёнида биореакторларга таhсир qилувчи агрессив муhитлар qуйидаги 1-жадвалда келтирилган 1-Жадвал Биореакторларнинг коррозиyaланишига та’сир омиллар ва та’сир qилувчи шароитлар № Агрессив муhитлар Диапазон Изоh Та’сир qилувчи омиллар 1 Биореактор тайёрлашдаги пайвандлаш Yuqори hарорат та’сирида реактор yuза qисми сенсибилизаsиya учрайди 2 Рудадаги образив миqдори, % Реактор деворини ва оксид qатламни механик емиради Агрессив та’сир qилувчи шароитлар 1 Жараён давомида реактор ичидаги муhит, рН 1,0-1,3 Кислотали агрессив муhит 2 Оксидланиш-qайтарилиш потенsиали, Eh (редокс), m/v +540- (+870) Оксидловчи агрессив муhит 3 Сульфат ионлари миqдори, г/л 95-100 Сульфат коррозиyaсини кучайтиради 4 Hарорат °C 40-45 Коррозиya тезлигини кучайтиради JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 46 Кейинги тадqиqодларда биореакторлар тайёрланишдаги пайванд чокларининг коррозиyaбардошлигини аниqлаш бо‘йича лабораториya синовлари олиб бордик. Синовларни о‘тказишда ишчи модда сифатида yuqори сифатли натрий хлориди (NaCl) дистилланган сувда eритилиб, (5 ± 1) % конsентраsиyaдаги eритма тайёрланди. Eритманинг pH ко‘рсаткичи (35 ± 2) °C hароратда 6,5 дан 7,2 гача бо‘лган оралиqда ушлаб турилди. Eритма муhит рН зарур пайтда хлорид кислота ва натрий гидроксидининг (NaOH) ёрдамида то‘g‘ирланди. Синовлар ГОСТ 28207-89 талаларига риоya qилган холда hимоyaланмаган AISI 316L маркали по‘латларнинг пайвандланган qисмларидан тайёрланган намуналарида тузли туманли камераларда о‘тказилди. Пуркаш тизимига узатиладиган сиqилган hаво майда дисперсли ва бир хил тузли туман hосил бо‘лишини та’минлаб, камерага доимий yuборилиб турилди. Кузатувлар hар бир 16, 24, 48 , 96, 168 соат давомида олиб борилди. Натижаларга ко‘ра намуналарга 96 соатлик (4 суткалик) ва 168 (бир hафталик) тузли туман та’сирлантирилганда пайванд чоклари атрофида занглашлар содир бо‘лганлиги аниqланди. Шундан со‘нг биореакторнинг узоq йиллар давомида коррозиyaга учрамасдан ишлашини та’минлаш маqсадида ички ва ташqи yuзаларини травление пассиваsиya жараёнларини амалга оширдик. Жараёнда бажарилган ишлар кетма кетлиги qуйидаги 2-жадвалда келтирилди. 2-Жадвал Биореакторларни травление ва пассиваsиya qилишнинг кетма-кетлиги № Жараён Изоh 1 Пайванд чоqлари окалинаи ва бошqа ифлосликлар АСТМ А380 стандартидаги талаблар бо‘йича SA 2 ½ даражагача тозаланди Пайванд чокларидаги окалинадан холос бо‘линади ва yuзадаги механик ифлосликлар тозаланади. 1 Биореактор yuзаси ишqорий СФМ eритмалари билан qо‘лда ишлов берилиб ёg‘сизлантирилди Травление ва пассиваsиyaнинг сифатини та’минлайди 2 Реактор qуруq hаво оqимида qуритилди Реакsион eритма конsентраsиyaсига та’сири йо‘qолади 3 Пассиваsиya eритмалари тайёрланди ва реакторларнинг hар бир м2 yuзаси шу eритма билан qо‘лда ишланди; Qо‘лда ишлаш eритманинг реакторнинг барча qисмларига етиб боришини та’минлайди 4 Пассиваsиya жараёнидан со‘нг 10 соатлик тиним берилди ва дастлаб совуq сув билан пухталаб yuвилди Пассиваsиyaнинг то‘лиq амалга ошиши ва кислота qолдиqларидан тозалаш амалга ошади 5 Пассиваsиyaланган yuзалардаги кислота qолдиqлари Qолдиq кислота JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 47 содали ишqор eритмаси билан рН 7 бо‘лгунча нетрализаsиyaланди бо‘лмаслиги та’минланади 6 YUзалар иссиq (35-40 оС) сув билан yuвилди Реактор yuзаси содали ишqордан тозаланади 7 Пассиваsиya qилинган yuзалар 50-60 оС hароратда qуруq hаво патоги ёрдамида qуритилди. Травлениya жараёнига тайёрланади Сиртни тайёрлаш eнг муhим босqичлардан бири бо‘либ, унда yuзани ёg‘сизлантириш ва механик ифлосликлардан тошалаш амалга оширилади. Бу жараён ehтиёткорлик билан о‘та yuqори сифатда амалга оширилиши зарур. Реакторларни кимёвий ёg‘сизлантириш ёg‘ларнинг eриши ва парчаланишига асосланган. Ёg‘сизлантириш учун ишлатилган сувли eритмалар yuqори ишqорий ва yuqори hароратларда ASTM A380 стандартига то‘ла риоya qилинган холда амалга оширилди. Пассиваsиyaнинг сифатини назорат qилишда ферроксил синови ASTM A380 ва ASTM А967 стандартларига мос равишда олиб борилди. Тадqиqот жараёнида дистилланган сувда eриган азот кислотаси ва калий ферроsианиди qо‘лланилди. Олинган аралашма намуна yuзасига сепилади ва 15–20 сониya ушлаб турилди. YUзада пайдо бо‘лган ко‘кимтир доg‘лар пассиваsиyaнинг ното‘g‘ри qилиганидан дарак берди. Натижалар пассивланган yuзага мис сульфати eритмаси сурилиб, 6 минут давомида ушлаб турилди ва натижалар визуал баhоланди. Шу тариqа yuзадаги темирни аниqлаш имконини берди. Биореакторлар пассиваsиyaси yuqори даражада олиб борилди ва биореакторларнинг коррозиyaланишдан hимоyaси та’минланди. ХУЛОСАЛАР Маqолада о‘жар сульфидли рудаларни бактериал оксидлашнинг о‘зига хослиги, жараённи самарали олиб бориш hаqида мамлакатимиз ва дунё олимлари томонидан олиб борилаётган ишлар кенг ёритилди. Алоhида e’тибор берилган томони шундаги BIOX реакторларини тайёрлашда ишлатиладиган зангламас по‘латлар, улардан ускунани тайёрлашдаги пайвандлаш жараёни то‘g‘ри олиб бориш муhимлиги, унгнг илмий асослари, кристаллараро коррозиyaланишга бевосита та’сирлари hаqидаги ма’лумотлар кенгроq ёритилди. BIOX реактори тайёр бо‘лгандан со‘нг ички ва ташqи yuзалари тозаланиб, нитрат ва сульфат кислоталарининг eритмалари билан халqаро стандартларга мос равишда травление ва пассиваsиya qилинди. Олиб борилган бу жараёнлар биореакторларнинг коррозиyaсининг олдини олади. JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 48 Фойдаланилган адабиётлар 1. Санакулов К.С., Мухиддинов Б.Ф., Шарипов С.Ш., Вапоев Х.М. Анализ закономерностей формированиya ионного состава водной фазi пульпi и его влиyaниya на проsессi бактериального окислениya сульфиднiх минералов // Sветнiе металлi. – 2022. – № 5. – Б. 15-23. 2. Санакулов К.С., Сагдиева М.Г., Тагаев И.А. “Биогидрометаллургиya: реалии и перспективi при решении проблем.” Научнаya монографиY. Изд-во «Muharrir nashriyoti» Ташкент. 2019. 415 с. 9. 3. Санакулов К.С., Мухиддинов Б.Ф., Шарипов С.Ш., Умрзаков А.Т. Исследование изменениya конsентраsии ионов металлов в бактериальном окислении флотоконsентрата в жидкой фазе// Горнiй вестник Узбекистана 2020. № 4 (83) С.2428. 1 4. Санакулов К.С., Мирзаев Т.Ш., Давранов К.Д. Теоретические и практические основi вishелачиваниya благороднiх металлов. МонографиY. Типографиya ГУ «Фонд НГМК». 2021. 496 с 5. Маhмудов Г.Б., Саидова А.Х., Моhилова Н.Т. Моделирование нечеткой логики длya управлениya проsессом бактериального окислениya конsентратов в реакторах с мешалкой // Современнiе инноваsии, системi и технологии. – 2022. – Т. 2. – № 2. – Б. 201-214. 6. Санакулов К., Eргашев У.А., Хамидов Р.А. Современнiе спсобi переработки упорнiх золотосодержаshих руд // Горнiй вестник Узбекистана. – 2020. – № 4 (83). – Б. 4549. 7. Бодуeн А.Y., Фокина С.Б., Сабурбаева Л.Y. Вопросi промiшленной безопасности при переработке упорнiх золотосодержаshих конsентратов // Горнiй информаsионно-аналитический бyuллетень. – 2019. – № S7. – Б. 383-391. 8. Мyaзин В.П., Шумилова Л.В., Минеев Г.Г., Баранов В.В. Переработка упорнiх сульфиднiх конsентратов, содержаshих благороднiе металлi, на основе бактериального окислениya // Известиya вузов. Прикладнаya химиya и биотехнологиY. – 2017. – Т. 7. – № 4 (23). – Б. 67-78. 9. Комогорsев Б.В., Вареничев А.А. Проблемi переработки беднiх и упорнiх золотосодержаshих руд // Горнiй информаsионно-аналитический бyuллетень. – 2016. – № 2. – Б. 204-218. 10. ASTM A240/A240M Standard specification for chromium and chromium-nickel stainless steel plate, sheet, and strip for pressure vessels and for general applications// American Society for Testing and Materials (USA) JOURNAL OF FOOD SCIENCE VOLUME 3, ISSUE 10, november 2025 ISSN: 2181-385X 49 11. ГОСТ 5632-2014. Международнiй стандарт. Нержавеyushие стали и сплавi коррозионно-стойкие,жаростойкие и жаропрочнiе// Москва Стандартинформ 2015 12. Масаков, В.В. Сварка нержавеyushих сталей: учебное пособие / – Толyaтти: ТГУ, 2011. – С.132-133. 13. Vargas, V.H.; Albiter, A.; Domínguez-Aguilar, M.A.; Altamirano, G.; Maldonado, C. Corrosion resistance of dissimilar GTA welds of pipeline steel and super duplex stainless steels in synthetic brine. Corrosion Iournal 2021, 77, 6, 668-680. 14. Malik A., Kutty P.M., Siddiqi N.A., Andijani I.N., Ahmed S. The influence of pH and chloride concentration on the corrosion behaviour of AISI 316L steel in aqueous solutions. Corros Sci. 1992; 33: 1809–1827. 15. Баликов С.В., Дементьев В.Е., Войлошников Г.И., Минеев Г.Г., Лодейshиков В.В. Б20 Биотехнологиya золота и sветнiх металлов /– Иркутск: АО «Иргиредмет», 2021. – С. 11.