7–8-SINF O'QUVCHILARI UCHUN MATEMATIKA DARSLARIDA INTERAKTIV VA TADQIQIY AI TOPSHIRIQLARINI TASHKIL ETISH

SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 4 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17976953 7–8-SINF O‘QUVCHILARI UCHUN MATEMATIKA DARSLARIDA INTERAKTIV VA TADQIQIY AI TOPSHIRIQLARINI TASHKIL ETISH Mirzayev Akramjon O‘ktamjonovich Andijon davlat pedagogika instituti dotsenti, PhD Isomiddinova Husnobod Najmiddin qizi Andijon davlat pedagogika instituti magistri ANNOTATSIYA Ushbu maqolada 7–8-sinf matematika darslarida sun’iy intellekt (AI) asosida tadqiqiy topshiriqlarni loyihalash masalasi o‘rganilgan. Tadqiqot zamonaviy ta’lim paradigmasida o‘quvchini mustaqil fikrlovchi, muammolarni tahlil qiluvchi va yangi bilimlar yaratishga qodir shaxs sifatida shakllantirish muhimligini ta’kidlaydi. AI asosidagi tadqiqiy topshiriqlar o‘quvchilarning matematik tushunchalarni chuqur anglash, mantiqiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish, shuningdek, matematik modellashtirish va vizual ifodalash kompetensiyalarini oshirishga xizmat qiladi. Tajriba-sinov natijalari ushbu metodning o‘quvchilarning bilish faolligini sezilarli darajada faollashtirishini, muammoni tahlil qilish, gipoteza ilgari surish va algoritmik fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirishda samarali ekanini ko‘rsatdi. Natijada, AI texnologiyalaridan to‘g‘ri va maqsadli foydalanish matematika ta’limini sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqadi va o‘quvchilarning STEM yo‘nalishlariga qiziqishini oshiradi. Kalit so‘zlar: sun’iy intellekt, matematika ta’limi, tadqiqiy topshiriqlar, interaktiv o‘quv muhit, mantiqiy va tanqidiy fikrlash, matematik modellashtirish, STEM kompetensiyalari. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 5 7–8-sinf matematika darslarida sun’iy intellekt asosida tadqiqiy topshiriqlarni loyihalash masalasi zamonaviy ta’limda muhim pedagogik vazifa hisoblanadi. Umumiy o‘rta ta’lim tizimida matematika fanini o‘qitish mazmuni va metodikasini yangilash davlat ta’lim siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida qaraladi. Zamonaviy ta’lim paradigmasi o‘quvchini faqat tayyor bilimlarni o‘zlashtiruvchi subyekt sifatida emas, balki mustaqil fikrlovchi, muammolarni tahlil qiladigan va yangi bilimlarni yaratishga qodir shaxs sifatida shakllantirishni talab qiladi. Shu nuqtai nazardan, matematika darslarida o‘quvchilarning faolligi, mustaqil fikrlashi va muammoli vaziyatlarni hal etish kompetensiyalarini rivojlantirish dolzarb pedagogik masala sifatida e’tirof etiladi. Pedagogik-psixologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, 7– 8-sinf bosqichi o‘quvchilarning intellektual rivojlanishida muhim davr bo‘lib, bu bosqichda abstrakt tafakkur shakllanadi, mantiqiy xulosalar chiqarish va sabab–oqibat aloqalarini anglash qobiliyati jadal rivojlantiriladi. Shu sababli aynan 7–8-sinflarda tadqiqiy yondashuvga asoslangan ta’lim texnologiyalarini joriy etish pedagogik jihatdan asosli hisoblanadi. O‘zbekiston olimlari, jumladan N.A. Muslimov, ta’lim jarayonida innovatsion va raqamli texnologiyalardan foydalanish o‘quvchilarning bilish faolligini oshirishini va ularni mustaqil izlanishga undashini ta’kidlaydilar. R.X. Djuraev matematika darslarida muammoli vaziyatlar va izlanishga yo‘naltirilgan topshiriqlardan foydalanish o‘quvchilarning intellektual rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ilmiy asoslaydi, o‘quvchini faol subyekt sifatida jalb etish zarurligini qayd etadi. Xorijiy olim A. Luckin esa sun’iy intellekt asosidagi o‘quv muhitlari o‘quvchilarning individual xususiyatlarini inobatga olgan holda moslashuvchan ta’limni tashkil etish imkonini berishini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, OECD va UNESCO tadqiqotlari matematik savodxonlikni rivojlantirishda raqamli va AI texnologiyalariga asoslangan tadqiqiy faoliyatning muhimligini ko‘rsatadi. Tadqiqot jarayonida AI asosida tadqiqiy topshiriqlarni loyihalashning didaktik asoslari aniqlanib, 7–8-sinf o‘quvchilari uchun vizual va interaktiv shaklda tashkil etildi. Topshiriqlar real hayotiy vaziyatlar bilan bog‘lanib, o‘quvchilarda qiziqish SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 6 uyg‘otuvchi muammoli vaziyatlar yaratildi va ularni hal etishda sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish ko‘zda tutildi. Nazariy tahlil va pedagogik kuzatuv natijalari asosida o‘quvchilarning matematik tushunchalarni chuqur anglash, mantiqiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan tadqiqiy topshiriqlar ishlab chiqildi. Tajriba-sinov ishlari natijalari shuni ko‘rsatdiki, AI asosida tadqiqiy topshiriqlar o‘quvchilarning matematik faoliyatini sezilarli darajada faollashtirdi. O‘quvchilar matematik formulalarni mexanik yodlash o‘rniga ularning mazmuni va amaliy qo‘llanilishini tushunishga yo‘naltirildi. Muammoli vaziyatlarni tahlil qilish, gipotezalar ilgari surish va ularni matematik jihatdan asoslash jarayonida o‘quvchilar faol ishtirok etdi. Ayniqsa, sun’iy intellekt tomonidan taqdim etilgan natijalarga tanqidiy baho berish, xatolarni aniqlash va muqobil yechimlarni taklif qilish ko‘nikmalari rivojlandi, bu esa o‘quvchilarning intellektual mustaqilligini oshirdi. Vizual va interaktiv modellashtirish vositalari o‘quvchilarda matematik modellashtirish faoliyatiga ijobiy munosabatni shakllantirdi, ular grafiklar, jadval va modellar orqali matematik jarayonlarni ko‘rgazmali tarzda tahlil qilish imkoniga ega bo‘ldi. Natijada matematika faniga qiziqish ortdi va dars jarayonida faol ishtirok kuchaydi. Ushbu metod o‘quvchilarning bilish faoliyatini faollashtirish, muammoni tahlil qilish, gipoteza ilgari surish, algoritmik fikrlash va xulosalar chiqarish ko‘nikmalarini shakllantirishda samarali pedagogik yechim ekanligini ko‘rsatdi. Sun’iy intellekt vositalari mustaqil bilim manbai emas, balki o‘quvchining fikrlash jarayonini qo‘llabquvvatlovchi, tahlil va refleksiyani kuchaytiruvchi didaktik vosita sifatida ishlatiladi. AI asosidagi topshiriqlar o‘quvchilarning matematik modellashtirish, ma’lumotlarni tahlil qilish va natijalarni vizual ifodalash kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, murakkab masalalarni yechishda AI tomonidan berilgan turli yechim variantlarini solishtirish orqali o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash va baholash madaniyati shakllanadi, bu esa xalqaro PISA va TIMSS tadqiqotlari talab qiladigan funksional savodxonlik ko‘rsatkichlariga mos keladi. SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 16 | 2025 https://t.me/openscholar Multidisciplinary Scientific Journal December, 2025 7 Xulosa qilib aytganda, 7–8-sinf matematika darslarida AI asosida tadqiqiy topshiriqlarni loyihalash metodini qo‘llash o‘quvchilarning matematik savodxonligini, mustaqil fikrlashini va tadqiqotchilik kompetensiyalarini rivojlantirishda samarali pedagogik yechim ekanini ko‘rsatdi. Sun’iy intellekt texnologiyalaridan to‘g‘ri va maqsadli foydalanish matematika ta’limining sifatini yangi bosqichga olib chiqadi, o‘quvchilarning STEM yo‘nalishlariga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ularni raqamli jamiyat talablariga mos shaxs sifatida tayyorlashga zamin yaratadi. Shu bois mazkur metodni umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida joriy etish va o‘qituvchilar malakasini oshirish dasturlariga kiritish dolzarb pedagogik vazifa hisoblanadi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Inoyatov U.I. Ta’limda zamonaviy pedagogik texnologiyalar va ularning didaktik asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 2018. 2. Muslimov N.A. Pedagogik innovatsiyalar va ta’lim jarayonida raqamli texnologiyalardan foydalanish. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. 3. Djuraev R.X. Matematika ta’limida muammoli o‘qitish texnologiyalari. — Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2017. 4. Piaget J. The Psychology of Intelligence. — London: Routledge, 2001. 5. Luckin R. Machine Learning and Human Intelligence: The Future of Education for the 21st Century. — London: UCL Institute of Education Press, 2018. 6. OECD. PISA 2021 Results: Creative Thinking in Education. — Paris: OECD Publishing, 2023.