METHODS OF FORMING INTERRELATIONSHIPS WITH STUDENTS BASED ON AN ACTIVE APPROACH.

ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 979 O`QUVCHILARDA FAOLIYATLI YONDASHUV ASOSIDA O’ZARO MUNOSABATLARNI SHAKLLANTIRISH USULLARI. Xalqaro innovatsion universiteti dotsenti Akmal Ochilov Pedagogika yo’nalishi 1-kurs talabasi Omonov Ixtiyor Baxtiyor o’g’li Annotatsiya. Maqolada faoliyatli yondashuv - oʼquvchilarda o ’ z a ro munosabatlar madaniyatini shakllantirish omili sifatida ko’rsatib o’tilgan. Kalit so`zlar: Faoliyatli yondashuv, oʼqituvchining avtoritar roli va passiv metodlari, faol metodlar, Innovatsion oʼqitish, pedagogik jarayon. Abstract. The article emphasizes that an active approach is a factor in forming a culture of interaction among students. Key words: Active approach, teacher's authoritarian role and passive methods, active methods, Innovative teaching, pedagogical process. Аннотация. В статье подчеркивается, что активный подход является фактором формирования культуры взаимодействия среди студентов. Ключевые слова: Активный подход, авторитарная роль учителя и пассивные методы, активные методы, Инновационное обучение,педагогический процесс Bugungi kunda yangilanish nafaqat bilimlarni oʼzlashtirishga, balki ushbu oʼzlashtirish usullariga, tasvirlar va fikrlash uslublariga, rasmiyatchilikni yengishga yoʼnaltirilgan taʼlim mazmuni va usullarini qurishning ekstensiv usulidan intensiv uslubigacha, bilim, insonning bilim kuchlari va ijodiy salohiyatini rivojlantirish, uning maʼnaviy axloqiy sohasigacha kirib bormoqda. Shuningdek, oʼqituvchining avtoritar roli va passiv metodlari bilan anʼanaviy oʼqitishdan oʼquvchilarning keng oʼquv muxtoriyati va faol metodlari bilan faoliyatni rivojlantiruvchi, oʼquvchi shaxsiga yoʼnaltirilgan taʼlimga qarab borilmoqda. Oʼquvchi taʼlimning “obʼekti” vazifasini bajaradigan tushunchalar va texnologiyalardan, oʼquv subʼektining kognitiv faoliyatini tashkil etish, qoʼllab-quvvatlash va ragʼbatlantirishga, hamkorlik muhitini yaratishga, birgalikda ijod qilishga qaratilgan subʼekt darajasida faoliyatga kirishmoqda. Innovatsion oʼqitishning qadr-qimmati bu kabi bilimlarni oʼzlashtirish emas, balki har bir oʼquvchi shaxsining intellektual va axloqiy rivojlanish jarayonlarini targʼib qilishdir. Taʼlim maqsadidan olingan bilimlar oʼquvchilarning bilim va shaxsiy fazilatlarini rivojlantirish vositasiga, oʼqituvchi maʼlumot “uzatuvchisidan”-taʼlim va bilim faoliyatini tashkil etuvchiga, pedagogik jarayonda rivojlanayotgan muhitga aylanadi. Shunga koʼra, oʼqituvchining oʼqitish faoliyatidan eʼtibor oʼquvchilarning bilim faoliyatiga yoʼnaltiriladi. Oʼqitishning yangi yondashuvlari taʼlimni takomillashtirishning umumiy tendentsiyasini aks ettiradi - uni insonparvarlashtirib, oʼquvchi shaxsiga yoʼnaltiradi. Zamonaviy didaktik tizimda rivojlanayotgan va oʼquvchilarga yoʼnaltirilgan yondashuvlar tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bunday sharoitda har bir oʼqituvchi faoliyat muammosi bilan chambarchas bogʼliq boʼlgan insonni rivojlanishi, shaxs muammosini tushunishi muhimdir. Taʼlimga faoliyatli yondashuv - tayyor bilimlarni uzatish va ularni oʼquvchilar ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 980 tomonidan samarasiz oʼzlashtirish uslubiga alьternativ boʼlib, maktab oʼquvchilarining oʼquv jarayonida rivojlanish yoʼlini belgilaydi. Faoliyatli yondashuv muammosi 60-70-yillarda pedagogikada ishlab chiqila boshlandi, ammo amalda faoliyatli yondashuv toʼliq amalga oshirilmadi. U mujassamlashni faqat mashgʼulotning maʼlum bosqichlarida oʼquvchilarning oʼquv-bilish faoliyatini faollashtiradigan oʼqitishning maʼlum usullari va shakllaridan foydalanishda topdi. 80-yillarning oxiridan boshlab oʼquvchi pedagogik jarayonning markaziy figurasiga aylanishi kerak boʼlgan taʼlimni isloh qilish kursi qabul qilingandan soʼng, faoliyatli yondashuvga qiziqish yana ortdi. Bugungi kunda, koʼplab taniqli olimlar, faoliyat nazariyasi va taʼlimga asoslangan faoliyatli yondashuv eng rivojlangan va taʼlim jarayoni uchun zamonaviy talablarga eng mos kelishini tan olishadi. Ularda faollik inson ongi va shaxsiyatini rivojlantirishning eng muhim omili sifatida qaraladi. Faoliyatli yondashuv asosida oʼquvchilarda qadriyatli muloqot madaniyatini rivojlantirish jarayonida pedagogik nazariya va amaliyotidan foydalanish quyidagilarga bogʼliq: - oʼquvchining pedagogik jarayonda pozitsiyasini taʼminlash; - oʼquvchi shaxsini rivojlantirish va oʼzini rivojlantirish uchun sharoit yaratish; - oʼquvchilarning bilim qobiliyatini shakllantirish; - oʼquvchilarning oʼz-oʼzini oʼrganish va oʼz-oʼzini tarbiyalash mexanizmlarini ochish va ishga tushirish; taʼlim sifatini oshirish va bilimlarning "rasmiyligi" ni yengib oʼtish. Faoliyatga asoslangan yondashuv oʼquvning asosiy natijalarini - shaxsiy, predmetni oʼquvchilar oʼzlashtirishi kerak boʼlgan asosiy vazifalar hamda universal oʼquv harakatlari kontekstida ajratib koʼrsatishga imkon beradi. Faoliyatli yondashuv sharoitida taʼlimning mohiyati “dunyo – inson” tizimining elementi sifatida shaxsni rivojlantirishdir. Ushbu jarayonda inson faol ijodiy printsip sifatida harakat qiladi. Dunyo bilan oʼzaro aloqada boʼlib, u oʼzini kashf qiladi. Jamiyatda faol harakat qilib, hayotiy munosabatlar tizimida oʼzini oʼzi belgilaydi, u oʼzini oʼzi rivojlantiradi. Rivojlanishning asosiy omili - bu taʼlim faoliyati. Shu bilan birga, taʼlim faoliyatini shakllantirish shaxsning qadriyatli muloqot madaniyati rivojlanishini А.G.Аsmolovning soʼzlariga koʼra: “oʼquv jarayoni - bu oʼquvchining ongi va umuman uning shaxsiyatini shakllantirishga qaratilgan faoliyat jarayoni. Taʼlimdagi “faoliyatga asoslangan" yondashuv mohiyati shundan iborat!” Bugungi kunda taʼlimning asosiy vazifalari nafaqat oʼquvchini belgilangan bilimlar toʼplami bilan qurollantirish, balki uni jamoada qadriyatli munosabati, balki oʼzini -oʼzi oʼzgartirish va oʼzini rivojlantirish qobiliyatini va istagini shakllantirishdir. Faoliyatli yondashuvning asosiy gʼoyasi shundaki, mazkur yondoshuvda yangi bilimlar tayyor holda berilmaydi. Mustaqil tadqiqot faoliyati jarayonida oʼquvchilar ularni oʼzlari "kashf etadilar". Oʼqituvchining yangi materialni kiritishda vazifasi hamma narsani tushunarli tarzda aytib berish, koʼrsatish emas. Oʼqituvchi oʼquvchilarning faoliyatini shunday tashkil qilishi kerakki, ular oʼzlari dars muammosining yechimini oʼylaydilar va oʼzlari yangi sharoitda qanday harakat qilishni tushuntiradilar. Taʼlim standartlaridagi faoliyatga asoslangan yondashuv oʼquvchilarni rivojlantirishning asosiy vazifalari va taʼlim va bilim harakatlarining universal usullarini shakllantirish nuqtai nazaridan ifodalangan oʼqitish va tarbiyalashning asosiy natijalarini ajratib koʼrsatishga imkon beradi. ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 20222.889, 2024-6.875 ResearchBib IF: 9.948 / 2024 VOLUME-5, ISSUE-12 981 Faoliyatli yondashuv taʼlimning umumiy paradigmasidagi oʼzgarishni keltirib chiqaradi, bu esa quyidagilarda namoyon boʼladi: -maktab taʼlimining maqsadi bilimlarni, qobiliyatlarni, koʼnikmalarni oʼzlashtirish deb belgilashdan maqsadni yangi kompetentsiyalarni egallashni taʼminlaydigan kompetentsiya sifatida oʼrganish qobiliyatini shakllantirish sifatida aniqlashgacha; - oʼquv predmetining mazmunini tashkil etadigan ilmiy tushunchalar tizimini oʼquvchilar tomonidan oʼrganishdan tortib, taʼlim mazmunini muhim hayotiy vazifalarni hal qilish kontekstiga kiritish. - oʼquvchining oʼquv faoliyatining spontanligidan uni maqsadga muvofiq tashkil etish va tizimli shakllantirishga, individual taʼlim traektoriyalarini yaratishga qadar; - bilimlarni oʼzlashtirishning individual shaklidan taʼlim maqsadlariga erishishda taʼlim sohasidagi hamkorlikning hal qiluvchi rolini tan olishga qadar. Shunday qilib, faoliyatli yondashuv oʼquv jarayonining asosiy pedagogik-psixologik shartsharoitlari va mexanizmlarini, oʼquvchilarning taʼlim faoliyati tuzilishini toʼliq tavsiflaydi, bu taʼlimining zamonaviy ustuvor yoʼnalishlariga mos keladi. Ushbu nazariyadan kelib chiqib, umumiy taʼlim mazmunini shakllantirishda, xususan, yetakchi faoliyat turlarini tahlil qilish (oʼyin, taʼlim, muloqot), bilim, koʼnikma va qobiliyatlarni hosil qiladigan universal taʼlim harakatlarini taqsimlash nazarda tutiladi. REFERENCES 1. Oʼzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.–T.:Oʼzbekiston,2012.–46 b. 2. ”Taʼlim toʼgʼrisida”gi qonun. Oʼzbekiston Respublikasi qonuni-637-son 23.09.2020 3.Аminova F. Muloqot matni yaratish koʼnikmalarini shakllantirish (Monografiya) // Toshkent, “Fan” – 2006 y. 100-b. 4. Аsmolov А.G.Sistemno-deyatelnostniy podxod v razrabotke standartov novogo pokoleniya//Pedagogika. 2009.№ S.18-22.