O'QUVCHILARNING ILMIY DUNYOQARASHINI SHAKLLANTIRISH. AQLIY TARBIYA.

Vol.3 №12 (2025). December Journal of Effective innovativepublication.uz Learning and Sustainable Innovation 646 O’QUVCHILARNING ILMIY DUNYOQARASHINI SHAKLLANTIRISH. AQLIY TARBIYA. Norqulova Madina Mengdamin qizi Ochildiyeva Iroda Komil qizi Termiz davlat pedagogika instituti talabalari. [email protected] Annotatsiya: Ushbu maqolada ta'lim muhitida o'quvchilarni ilmiy dunyoqarashini shakllantirish, tafakkurni shakllantirish, aqliy tarbiya, ilmiy dunyoqarashning asosiy belgilari, o'quvchi dunyoqarashini shakllantirishning shakl, metod va vositalarining nazariy metodologik asoslari to'g'risida ma'lumotlar o'rin olgan. Ta'limning shaxsga yo'naltirilganligi, o'quvchiga qaratilganligi va o'qituvchining o'quvchilar bilan o'zaro munosabati, ma'naviy-axloqiy jihati, insonparvarlik qadriyatlari almashinuvi jarayoni ko'rib chiqilgan. Kalit so'zlar: dunyoqarash, tafakkur, o'quvchi, aqliy tarbiya, shaxs, intellektual, hayotiy qadriyatlar, estetik nuqtayi nazarlar Abstract: This article contains information on the formation of the scientific worldview of students in the educational environment, the formation of thinking, intellectual education, the main features of the scientific worldview, the theoretical methodological foundations of the forms, methods and means of forming the student's worldview. The orientation of education to the individual, the orientation to the student and the interaction of the teacher with students, the spiritual and moral aspect, the process of exchanging humanistic values are considered. Keywords: worldview, thinking, student, intellectual education, personality, intellectual, life values, aesthetic points of view Insonlarning ilmiy dunyoqarashga ega bo'lishi hamma zamonda hammuhimahamiyat kasbetmoqda. Ilmiy dunyoqarashga ega bo'lgan shaxs dunyoda ro'y berayotgan voqeahodisalar, tabiatjamiyat hamda ilm sohasiga doir hodisalar va fikrlarning mohiyatini to'g'ri talqin qila oladi vahechqanday dalil bilan o'z aksini topmagan fikr va voqealarni ishonchli deb qabul qilmaydi. Ilmiydunyoqarashga egalik shaxsning mustaqilligi, erkin fikr yuritishi, fikrlarining aniq isbotini topganligiva mantiqiyligi bilan ajralib turadi. Bunday shaxslar har xil oqimlarga va inson ongini o'zgartirishgaqaratilgan g'oyalar ta'siriga tushib qolishi amrimahol. Bunday insonlar o'ziga va kelajagigaishonchibaland.Boshlang'ich sinf o'quvchilarining ilmiy dunyoqarashni shakllantirish muhimahamiyat kasbetadi. O'zbekistonda Respublikasining Prezidenti Vol.3 №12 (2025). December Journal of Effective innovativepublication.uz Learning and Sustainable Innovation 647 Shavkat Mirziyoyev "Farzandlarimizning qobilyatini ro'yobga chiqarishga bolalikdan etibor berib, ularning kamoloti uchun barcha imkoniyatlarni safarbar etsak, yurtimizdan yana ko'plab Beruniylar, Ibin Sinolar, Ulug'beklar yetishib chiqadi, men bunga ishonaman" deb ta'kidlagan edilar. Yosh avlodning dunyoqarshinishakllantirish o'quvchilarnining har tomonlama yetuk, intelektual salohiyatli, erkin fikrga eganutqiravon, komil inson bo'lib yetishishiga ilmiy dunyoqarash asos bo'lib hizmat qiladi deb talqinqilsakmaqsadga muvofiq bo'ladi. Bolada ilmiy dunyoqarash o'z-o'zdan payda bo'lmaydi. Buningtagzamirida o'qituvchi o'quvchining birgalikdagi mehnat faoliyati va o'qituvchining mas'uliyati vazifasiyotadi. Ilmiy dunyoqarashni shakllantirish ikki yo'l: tajriba va mantiq bilan hosil qilinadi. O'qituvchining o'quvchilarga muammoli masalalar va ziddiyatlar bilan yuzlanishi,o'quvchilarning masalaga yechim topishga ilmiy yondashuviga olib keladi. Bu holat o'quvchilarningmustaqil izlanishi, o'z ustida ishlashi va ilmiy kitoblarni o'qishiga turtki bo'ladi. Ilmiy dunyoqarasho'z ustida ishlash ilmiy kitoblar o'qish orqali shakllanadi va asta-sekin rivojlanib boradi. Ilmiy dunyoqarashni shakllantirishning omillaridan biri fanlarning o'zaro aloqadorligidir. Fanlarningo'zaro aloqadorligi, ijtimoiy va tabiiy omillarning o'zaro muvofiq bo'lganligidan, ijtimoymunosabatdan unumli foydalanishga intilish maqsadga muvofiq bo'ladi. Bir fanni ikknchi fangabog'lash orqali o'quvchining boshqa fanlaga qiziqishi ortadi. Bolaning dunyoqarashinishakillantirish omillaridan yana biri muammoli ta'lim. Muomali ta'lim dars jarajoni muhimro'lo'ynagani kabi ilmiy dunyoqarashni shakllantirishda ham muhim jarayon. Muammoli ta'limning ilmiy dunyoqarashni shakillantirishdagi o'riniga to'xtalsak quyidagilarni qamrab oladi: O'quvchilarniilmiy, didaktik, ijodiy fikrlashga o'rgatadi, u o'quv materiallarini ishonarli qiladi, bu bilan bilimlarning e'tiqodga aylanishiga ko'maklashadi, u odatda ancha ta'sirchan bo'lib, chuqur intelektual histuyg'ular, shu jumladan ko'tarinki ruh, hissini o'z imkoniyatlari va kuchiga ishonch ma'suliyati vujudga keltiradi, shuning uchun u o'quvchilarni qiziqtiradi, ilmiy bilishga jiddiy qiziqishni tarkib toptiradi. Haqiqat qonuniyatning mustaqil kashf etilishi olingan bilimlarni unutmasligi aniqlab chiqilgan, mustaqil hosil qilingan bilimlar unutilgan taqdirda ham ularni tez qayta tiklash mumkun. O'quvchilarning ilmiy dunyoqarashini paydo qilai rivojlantiradi va kengaytiradi shu bilan birgalikda ma'navuyatini oshiradi. Ilmiy dunyoqarashni shakllantirishda rebuslarni qo'llash. Rebus sur'at, harf va ba'zi belgilarifoda etiladigan topishmoq. Rebuslar birinch navbatta qiziqarli bolani qiziqtira oladi, o'yin orqali tushuntirish samara beradi. Rebusning samaralari quyidagilar: o'quvchilarning fikrlarini rivojlantirishga hissa qo'shadi, ular aqil, mantiq, sezgi, Rebuslar zeyraklikni tarbiyalaydi, bolaning dunyoqarashini kengaytiradi, yangi Vol.3 №12 (2025). December Journal of Effective innovativepublication.uz Learning and Sustainable Innovation 648 so'zlarni yodda saqlashga yordam beradi, vezual xotirani rivojlantirishga, imlo qoidalarini to'g'irlashga yordam beradi. Xulosa qilib aytadigan bo'lsak hamma narsaning tag zamirida albatta mehnat, harakat yotadi. Har bir o'qituvchi yuqorida keltirilgan usullar orqali bola bilan harakat ishlasa albatta natijaga erishadi. Albatta yosh avlod bizning kelajagimizdir. Har bir shaxs ilim yo'lida harakat qilar ekan, o'zining jamiatga kerak ekanligini, uning bir bo'lagi ekanligini his etsa, albatta O'zbekiston rivojlanishda yuqori cho'qqilarga erishadi. Bularning hammasi yoshlikdagi olingan ilmiy bilimlarga bog'liq. Foydalanilgan adabiyotlar 1. Abdullaeva B.S. Fanlararo aloqadorlikning metodologikdidaktik asoslari (Ijtimoiygumanitar yo'nalishlardagi akademik litseylarda matematika o'qitish misolida).: p.f.n. diss. - Toshkent: TDPU. 2006. - 49 b. 2. Abduqodirov A.A. Ta'limda innovatsion texnologiyalar. - Toshkent: Iste'dod, 2008. - 180 b. 3. Primov Sh.Q. Bo'lajak o'qituvchilar kommunikativ kompetentligini rivojlantirish: Dis. ... ped. fan. nom. (PhD) - Toshkent, 2020. - 114 b. ISSN 2181-0842 / Impact Factor 4.526 324 4.Mahliyo Hamdullayeva Andijon davlat chet tillari instituti ,,O'quvchilarning ilmiy dunyoqarashini shakllantirish’’ 322-324 b May 2025