scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

कथात्मक बालसाहित्याचा अभ्यास: साहित्यिक परंपरा, सांस्कृतिक संदर्भ आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर

नवले, अश्विनी रघुनाथ; बोडखे, गोपीनाथ पांडुरंग

Abstract

मराठी साहित्यामधील बालसाहित्य हा एक मूल्यप्रधान, सामाजिकदृष्ट्या परिणामकारक आणि सांस्कृतिक जाणिवा विकसित करणारा साहित्यप्रकार आहे. बालवाचकांच्या मानसिक, बौद्धिक, नैतिक आणि सांस्कृतिक घडणीमध्ये कथात्मक बालसाहित्य महत्त्वाची भूमिका बजावते. मराठवाडा हा सांस्कृतिक, ऐतिहासिक आणि सामाजिक वैविध्याचा प्रदेश असल्यामुळे येथे बालसाहित्याची समृद्ध परंपरा निर्माण झाली आहे. भा. दो. पाटील, बाबा भांड, सूर्यकांत सराफ, सुरेश सावंत आणि दासू वैद्य यांसारख्या साहित्यकारांनी ग्रामीण जीवन, लोकसंस्कृती, कल्पनारम्यता, सामाजिक मूल्ये, शैक्षणिक आशय आणि साहस यांना केंद्रस्थानी ठेऊन प्रभावी कथात्मक साहित्य निर्माण केले. मराठवाड्यातील कथात्मक बालसाहित्याचे स्वरूप अभ्यासताना सामाजिक परिवर्तन, शैक्षणिक आणि नैतिक मूल्यांची पेरणी, कल्पकता, विनोद, लोकपरंपरेचा प्रभाव आणि वास्तविक जीवनाचे चित्रण अशी प्रमुख वैशिष्ट्ये आढळून येतात. या साहित्याद्वारे बालकांच्या भावना, आकांक्षा, स्वप्ने आणि सामाजिक वास्तवाचे प्रतिबिंब स्पष्ट होते. संशोधन प्रक्रियेत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) चा वापर केल्याने साहित्याचा अभ्यास अधिक अचूक, विस्तृत आणि तुलनात्मक पद्धतीने करता येतो. AI च्या मदतीने मजकूर विश्लेषण, विषयवर्गीकरण, भाषाशैली तुलना, डिजिटल संग्रह निर्माण आणि परिमाणात्मक विश्लेषण ही कार्ये अधिक प्रभावीपणे साध्य होतात. पारंपरिक अभ्यासपद्धती आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा संगम झाल्याने मराठवाड्यातील कथात्मक बालसाहित्याचा समग्र, वैज्ञानिक आणि सांस्कृतिक अभ्यास साकारतो. एकूणच, मराठवाड्यातील कथात्मक बालसाहित्य हे मराठी साहित्याची समृद्ध परंपरा असून बालवाचकांच्या मानसिक विकासा सोबत सामाजिक बदलाचे साधन म्हणूनही ते महत्त्वपूर्ण ठरते. AI च्या साहाय्याने या क्षेत्रातील भविष्यातील संशोधनाला नवे परिमाण आणि गती मिळण्याची शक्यता स्पष्ट दिसते.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Double Blind Peer Reviewed Refereed Research Journal ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 28 󰫽 󰫽 󰬅: 󰫽 , 󰬎 󰫦  󰭃 󰱮󰰌 (AI)  󰲂  1   2 1 󰱳󰰏   󰭈  󰰣 󰫦  󰱳 , .󰲆, . . 2 󰫦󰫦,   󰭈  󰰣 󰫦  󰱳 , .󰲆, . . Manuscript ID: JRD -2025-170908 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(VII) Pp. 28-31 September 2025 Submitted: 10 Aug. 2025 Revised: 20 Aug. 2025 Accepted: 10 Sept.2025 Published: 30 Sept. 2025 :  󰫽 󰫽   󰬉󰭈, 󰬍󰱘 󰲐  󰬎    󰫽󰭈 . 󰫳 , 󰱮,   󰬎 󰬀 󰫽 󰫽 󰰍  .   󰬎,    󰬀 󰭈 󰬉  󰫽 󰱮  󰫦  . . . ,  , 󰫦 ,     󰱳 󰫯 󰫽 󰬶 , 󰬎, 󰬉󰬆,  󰬉, 󰫤     󰰗󰭅󰬎  󰭈 󰫽 󰫽 󰫦 . 󰱞 󰫽 󰫽 󰬎󰰉 󰬅  󰲐󰫦, 󰫤   󰬉 , 󰬉, ,  󰭈  󰬎  󰭃  󰭈 󰬍󰱘  .  󰫽󰱨 󰫳 , 󰫤, 󰬎󰱹   󰬎 󰭈󰲓 󰬎󰲆 .  󰭈󰲑󰬴 󰭃 󰱮󰰌 (AI)   󰬉 󰫽 󰬅  , 󰬎  󰫽 󰱮  . AI 󰫳   󰲄, 󰰏,  ,  󰬶 󰫦  󰲐󰫽 󰲄  󰰘  󰭈 󰬀 . 󰲐 󰬅󰱮   󰭃󰫥  󰬉 󰱞 󰫽 󰫽 󰬶, 󰫥  󰬎 󰬅 . , 󰱞 󰫽 󰫽   󰫽 󰱮   󰫳       󰬆  󰰍󰫦 . AI 󰫳 󰬇  󰫤󰭃 󰬍   󰲐   󰫼 󰫮 󰬎󰲆 󰲑. 󰫯󰬄 (Keywords): 󰫽 󰫽,  󰫽, -󰬎 󰫦, 󰬉󰲈 󰫽,  /  / 󰱘, 󰬎, . . ,  , 󰫦 . 󰭈󰬎  󰫽 󰫽   󰰍  󰭈 󰫽󰭈  . 󰫽   󰫦󰲑   󰫳 , 󰱮, 󰬎   Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: 󰲂  ,  󰱳󰰏,   󰭈  󰰣 󰫦  󰱳 , .󰲆, . . How to cite this article: 󰲂  ,    (2025). 󰫽 󰫽 󰬅: 󰫽 , 󰬎 󰫦  󰭃 󰱮󰰌 (AI)  . Journal of Research & Development, 17(9(VII)), 28-31. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Double Blind Peer Reviewed Refereed Research Journal ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 29  󰰍  .  󰬉󰱇󰲒 󰭈 , 󰬉󰬎  ,  󰬎 󰫽  󰰉       󰫦 󰫽 󰭈  .   󰲇 󰬎 ,  󰬀   󰱮  󰭈 . , , , 󰱘  󰫽  󰫦 󰫤󰭃 󰱞 󰬍󰱘󰫦  󰫦  . 󰱞 󰫽 󰫽  󰬎󰭃, 󰱮  󰬉󰭈 󰭈 󰫦  . ,   󰱘  󰫽󰰉 󰫳 󰲂  󰫼 󰫦 󰬉   . 󰱞 󰫽 󰫽  󰬉  󰲑 󰲒   󰲐󰫦, 󰫤 󰱯  󰬎󰬉    󰫽  .  󰫳  󰬎, 󰫽󰫳 , 󰬎󰱹, 󰫤   󰬎 󰭈󰲓 ,  󰫽󰭈 󰬉󰬆, , , 󰬎    󰬉  . 󰫽 󰱞 󰫽 󰫽 󰬅   󰫳 󰲆 󰰍 . . . ,  , 󰫦 ,     󰱳   󰭈 󰫽  󰫽󰫳  󰱞󰫳 -󰬎  󰭃 󰬎󰲆 󰲑. . .  󰫳 󰬀   󰬎  󰫳  ;     , 󰬉󰱇󰲒  󰫽󰬎  󰬎󰬉; 󰫦   󰫤     󰬬  󰲑󰬉;   󰫳   󰭈  󰫦 ;   󰱳    󰬎  󰫽 .  󰫦 󰫳  󰫽 󰫽 󰭃 󰬅 󰬉 󰱞 󰫽 󰬎󰰉󰬍󰱘, 󰲆, , ,  -󰬎 󰫦󰬎󰲆 . 󰭈󰬎 󰱮 󰫽  , 󰲆, 󰫽 󰭈,  󰱞 ,    󰫽 󰬅 󰫼 󰭈󰱡 󰫼  . 󰫽 󰬎󰰉  -󰬎 󰫦 :  󰫽   󰬉 󰲕     󰲐󰫦  󰬉󰭈 󰭈  . 󰱞 󰫽 󰫽  󰭈 󰬍󰱘 󰬎󰲆 󰲑 : 󰫽 󰭈 . 1.  󰲐󰫦 󰲆:    󰭈󰲅, , 󰬶 󰬎  󰲐󰫦󰫳 󰫮  󰬉 . 2. 󰫤  󰬉󰲈 :   󰫤 󰱯 󰬬 .   󰬉, 󰭈, 󰲐󰭑, 󰫦, 󰫦-󰰉  󰱯 󰰗󰭅󰬎 . 3. 󰬉󰬆  : 󰫳     󰰉  󰬀 󰬉,  󰭈,   󰬎   󰱚 󰭈  . 4. 󰬎 󰭈: 󰱞 ,    󰭈    󰲑. 󰬶  󰱿󰱇, 󰫦  󰲂  󰭃 󰱞 󰭈 󰫽  󰱞 󰫽 󰫽 󰱮 󰫼󰬀    󰫽 󰰍 . 󰫽󰲒  󰭈  󰭈 : Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Double Blind Peer Reviewed Refereed Research Journal ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 30 . .   󰬶   󰬎      󰭃 󰬉   . 󰫽󰫳  󰬎  󰫽    󰫳 󰲂  󰭈󰲓 󰲑.   󰫳  󰬉󰱇󰲒 󰲐󰫦    󰬉 . 󰫽    󰫼 , 󰬂      . 󰫦   󰫤    󰫦   . 󰫽󰫳    󰬉  󰰉 󰲑 .  󰫳 󰫽󰬀   󰭈  󰫽󰲆 󰫦 . 󰫽 󰬀 󰫽󰲂  󰫦 󰫦 󰫼 󰭈󰱡 .  󰱳  , 󰬎  󰬶   󰫽 󰫦 . 󰫽󰫳  󰱞󰫳 -󰬎  󰬎 󰬎󰲆 󰲑.  󰭈󰲑󰬴 󰭃 󰱮󰰌 (AI)  :   󰫽  󰭃 󰱮󰰌 (AI)   󰭈   . 󰲐  󰱮󰰎 AI   󰬉 󰫽 󰬅  ,   󰫽 󰱮  . 󰱞 󰫽󰫳 󰬅 AI  󰭈  󰱇 : ()  󰲄:  󰫳  ,   󰲂 AI 󰲐 Text Mining 󰱨 󰲄  . ()  󰰏:  , 󰫤, 󰬉󰬆 󰫽 󰭈 󰰏 AI 󰱨 󰬎  . ()  : 󰱷 󰫳   󰬄󰭈  AI 󰫳 󰬇  . ()  󰬶  󰬴:    󰰉 󰫽  󰬶       󰫮 . ()  : 󰲐  AI   󰭈󰲑󰬴  󰫽 󰲄     . 󰫽 󰬅   󰲆 :  󰱨 󰱞 󰫽󰫳 󰫽 󰬎󰰉 , 󰫽  󰬎 󰬅 󰫼  . 󰲐 󰫽 󰫽     ,   󰲑󰱯󰲆 󰫽   . . .    󰱳 󰫳  󰫽 󰲄 󰬉  ,  󰬍󰱘  󰬎 󰭈󰲓  󰬀 󰬎󰲆 . AI 󰭃󰫥󰫳 󰬇  󰫽 󰲄 󰲐󰫽  󰫽 󰬎󰰉  󰫮  . 󰱞 󰫽 󰫽   󰫽  󰱮, 󰬉󰭈  󰬍󰱘 󰭈 󰭈 .  󰫽󰱨   󰬉󰬎,    󰬉󰱇󰲒 󰭈 . . . ,  , 󰫦 ,     󰱳  󰫽 󰱞󰫳 󰬎    󰭃 .  󰭈󰲑󰬴 󰭃 󰱮󰰌  󰬉 󰫽 󰬅  󰱮   . AI  󰲄  , 󰱿  󰫽  . 󰬍 󰫽󰫳   󰬶,  󰲄  󰬎  AI 󰭃󰫥   .  󰫽 󰫽   󰫽 󰰍, 󰭈  󰬉󰭈 󰫽󰭈 . 󰫳 , 󰱮, 󰬎    󰫽   .  󰬉󰱇󰲒  , 󰬉󰬎      󰬂 󰱮    󰫽 󰬍󰱘 .  󰬎    󰬀  󰭈 . ,   󰫽 󰬀  󰭈 󰲇󰫳 󰬎  󰰍 󰬎  . 󰱞 󰫽   󰫽 󰫽󰰉 󰰍 󰬎 󰭈󰱺  . ,   󰱘  󰬀 󰫳  Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Double Blind Peer Reviewed Refereed Research Journal ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 31  , 󰬉󰬆  󰬉󰬎  󰫼 . 󰱞 󰫽 󰫽   󰬍󰱘 󰲑 — 󰲐󰫦 󰫦, 󰫤   , 󰬉  ,  󰬎 󰭈. 󰬀 󰫳 , 󰬎󰱹, 󰫤   󰬎  󰭃 .  󰫳 󰫽 󰬅 󰬉 󰱞 󰫽 󰫽 󰬍󰱘, ,  󰰦󰫦  -󰬎 󰫦 󰬎󰲆  . 󰭈󰲑󰬴 󰭃 󰱮󰰌 (AI)     󰫽   󰰍󰫦  . AI 󰫳  󰫽  󰲄, 󰰏,     󰬶        . 󰲐 󰬅󰱮󰰎 AI   󰬉 󰫽 󰫽, 󰲐󰫽   󰬅 󰫮 . 󰭈󰬎 󰱨 󰱞 󰫽  , 󰫽 󰭈, 󰬎 󰫦   󰭃󰫥󰫳 󰬇  󰬅 󰫼  . 󰱞 󰫽 󰫽   󰱮     󰫽 󰬉 󰫦󰲑     󰫳   󰭈 󰱇󰲒 . , 󰱞 󰫽 󰫽 󰬀  󰫽, 󰬎  󰫤 󰲆 󰫽 󰰍 . AI 󰫯  󰫳   󰫤󰭃   , 󰱿   󰭈󰱺  . 󰬍 󰱞 󰫽 󰬅    󰱿 󰲆 󰫼  󰫮 . 󰬍󰫦 : 󰱞 󰫽 󰫽   󰫽  󰱮, 󰬉󰭈  󰬍󰱘 󰭈 󰭈 .  󰫽󰱨   󰬉󰬎,    󰬉󰱇󰲒 󰭈 . . . ,  , 󰫦 ,     󰱳  󰫽 󰱞󰫳 󰬎    󰭃 .  󰭈󰲑󰬴 󰭃 󰱮󰰌  󰬉 󰫽 󰬅  󰱮   . AI  󰲄  , 󰱿  󰫽  . 󰬍 󰫽󰫳   󰬶,  󰲄  󰬎  AI 󰭃󰫥   . 󰫦 (Indicative References) : 1. , . . (󰫦).   󰬶. : 󰭈 󰬎. 2. , 󰫦. (󰫦). 󰫤 . : 󰫽 . 3. , . (󰫦).  . : 󰭈. 4. 󰱳, . (󰫦). 󰬎  󰫽. : 󰭈. 5. Artificial Intelligence in Literature Studies. (2022). Journal of Digital Humanities, Vol. 8. 6. Kulkarni, M. (2021). Children’s Literature in Marathi: Historical and Cultural Perspectives. Mumbai University Press.