LONDON TA'LIM TIZIMI

ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 747 LONDON TA’LIM TIZIMI Badalova Marg’uba Quvondiq qizi Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Pedagogika va psixologiya ta’lim yo’nalishi 3 – kurs talabasi. https://doi.org/10.5281/zenodo.17984755 Annotatsiya. Ushbu maqolada London ta’lim tizimining tuzilishi, boshqaruv modeli va zamonaviy ta’lim siyosati ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotda shahar ta’limining markazlashmagan boshqaruv tamoyillari, davlat va mustaqil maktablar o‘rtasidagi farqlar, o‘quv dasturlarining kompetensiyaga yo‘naltirilganligi hamda ta’lim sifatini baholash mexanizmlari o‘rganiladi. Shuningdek, London maktablarida raqamli ta’lim, inklyuziv yondashuv va o‘qituvchilar malakasini rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan strategiyalar qisqa tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari London ta’lim tizimi global ta’lim amaliyotida innovatsion model sifatida muhim ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar: London ta’lim tizimi, ta’lim boshqaruvi, kompetensiyaga yo‘naltirilgan o‘qitish, raqamli ta’lim, inklyuziv ta’lim, ta’lim sifatini baholash. London ta’lim tizimi Birlashgan Qirollikning umumiy ta’lim tizimi tarkibiga kirib, markazlashmagan boshqaruv tamoyiliga asoslangan bo‘lib, davlat va mustaqil maktablar, shuningdek, ixtisoslashgan va diniy maktablarni o‘z ichiga oladi. Ta’lim bosqichlari boshlang‘ich (Primary), o‘rta (Secondary) va oliy (Further Education / Sixth Form) darajalaridan iborat bo‘lib, yosh bolalarni qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan pre-school dasturlari ham mavjud. London maktablarida ta’lim siyosati o‘quvchilarning kompetensiyalarini rivojlantirish, STEM va STEAM sohalarini keng joriy etish, raqamli texnologiyalarni integratsiya qilish hamda inklyuziv yondashuvni ta’minlashga qaratilgan. Ta’lim sifatini monitoring qilish va rivojlantirishning asosiy vositasi sifatida Ofsted (Office for Standards in Education) tizimi faoliyat yuritadi, u maktablarning samaradorligini baholash va sifatni oshirishda muhim rol o‘ynaydi. London ta’lim tizimining innovatsion yondashuvlari, o‘qituvchilar malakasini oshirishga qaratilgan strategiyalari va raqamli ta’limni joriy etish tajribasi global ta’lim jarayonlari uchun amaliy ahamiyatga ega bo‘lib, uni ilmiy tadqiqotlarda o‘rganish va solishtirish uchun qiziqish uyg‘otadi. Buyuk Britaniyada juda koʻp turli xil maktablar mavjud. Turli maʼlumotnomalar, onlayn, jurnal va gazeta maqolalari maktablarni tasniflash uchun turli mezonlardan foydalanishi mumkin. Buyuk Britaniyada maktabning keng tarqalgan turi bu internat maktablari boʻlib, unda talabalar ham oʻqiydilar, ham yashaydilar. Birinchi maktab-internatlar Britaniyada erta oʻrta asrlarda — asosan monastirlarda paydo boʻlgan. XII asrda Rim papasi barcha Benediktin monastirlarini ular bilan xayriya maktablarini ochishga majbur qildi. Biroz vaqt oʻtgach, bunday maktablarda oʻqish pulli boʻla boshladi. Aristokratik oilalar monastir maktablaridan koʻra uyda taʼlim olishni afzal koʻrsalar ham, vaqt oʻtishi bilan oʻsmirlar uchun, ijtimoiy kelib chiqishidan qatʼi nazar, tengdoshlari bilan birga oʻqish foydaliroq, degan eʼtiqod tarqaldi. Ushbu eʼtiqod imtiyozli maktab-internatlarni (davlat maktablari) tashkil etish va rivojlantirish uchun asos boʻldi, ular orasida ming yildan ortiq vaqt davomida zamonaviy Britaniya jamiyatining elitasini tarbiyalayotgan, oʻqitgan va shakllantirganlar bor. ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 748 Dunyodagi eng qimmat va nufuzli maktablar roʻyxatiga Britaniya maktab-internatlari ham kiritildi. Bu yerda 3 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan barcha yoshdagi bolalar oʻqiydi. Maktabgacha taʼlim muassasalari — 2 yoshdan 7 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun bolalar bogʻchalari deb ataladi. Bu yerda ular oʻyinlar orqali oʻqish, yozish, hisoblash, rivojlanishni oʻrgatishadi. Odatda bunday maktablar kichik yoshdagi oʻquvchilar maktablari bilan birgalikda tashkil etiladi. Oʻquvchilarning yoshi 2 yosh 9 oydan 4 yoshgacha. Katta maktablar — 14 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar uchun. Bu yerda bolalar birinchi navbatda GCSE imtihonlarini topshirish uchun ikki yillik treningdan oʻtadilar, soʻngra yana ikki yillik dastur: A-Level yoki International Bakalavr. Oʻrta maktab — 11 va undan katta yoshdagi bolalar uchun taʼlim. Grammatika maktabi — 11 yosh va undan katta yoshdagi bolalar uchun chuqurlashtirilgan dastur boʻyicha taʼlim. Xuddi shu maktablarda siz universitetga tayyorgarlik koʻrishingiz mumkin (oltinchi sinf). Universitetlarga tayyorgarlik koʻrish maktablari — 16-18 yoshli katta oʻsmirlar uchun. Koʻpchilik britaniyalik bolalar 5 yoshida davlat boshlangʻich maktablariga kiradi va keyin 11 yoshida oʻsha maktabdagi oʻrta taʼlim sinflariga oʻtadi yoki kollejga boradi. Boshlangʻich maktabda bolalar ingliz tili, matematika, tarix, geografiya, musiqa, sanoat texnologiyasi va sanʼat fanlarini oʻrganadilar. Mavzular ota-onalar tomonidan tanlanadi. Baʼzi tuman va tumanlarda 11 yoshli bolalar oʻrta taʼlim uchun maktab tanlash imkoniyatini kengaytirish uchun " 11+ " deb nomlangan kengaytirilgan imtihon topshirishlari mumkin. Ilgari, bu imtihon Angliya va Uelsda qoʻllangan, ammo standartlashtirilgan test bilan almashtirildi. Yana ta’kidlash lozimki London ta’lim tizimi o‘zining markazlashmagan boshqaruv modeli bilan ajralib turadi, bu esa maktablarga o‘z faoliyatini mustaqil tashkil etish imkonini beradi. Shahar maktablari davlat maktablari, mustaqil (private) maktablar, ixtisoslashgan va diniy maktablardan iborat bo‘lib, davlat maktablarida o‘quv dasturlari standartlashtirilgan bo‘lsa, mustaqil maktablar o‘z dasturini biroz erkin shakllantiradi. Ta’limning keyingi bosqichida o‘quvchilarning kompetensiyaga yo‘naltirilgan rivojlanishi ustuvor hisoblanadi. O‘rta ta’limda analitik fikrlash, ijodiy yondashuv va muammolarni hal etish ko‘nikmalari rivojlantiriladi. STEM va STEAM yo‘nalishlari keng joriy etilgan bo‘lib, raqamli texnologiyalar bilan ishlash ko‘nikmalarini oshirishga alohida e’tibor qaratiladi. Inklyuziv ta’lim tamoyili asosida barcha o‘quvchilar, jumladan maxsus ehtiyojli bolalar ham ta’limdan teng foydalanadi, bu esa ijtimoiy integratsiya va teng imkoniyatlarni ta’minlaydi. Ta’lim sifatini monitoring qilish va baholash tizimi sifatida Ofsted (Office for Standards in Education) faoliyat yuritadi. Ofsted maktablarning o‘quv dasturlarini, o‘qituvchilar malakasini, o‘quvchilarning yutuqlarini baholaydi va ta’lim sifatini oshirishga ko‘mak beradi. Shuningdek, London maktablarida o‘qituvchilar malakasini doimiy oshirish va professional rivojlanish tizimi ta’lim sifatining uzluksizligini ta’minlaydi. Bu yondashuvlar London ta’lim tizimini innovatsion, raqamlashtirilgan va inklyuziv model sifatida ajratib turadi va uni global ta’lim jarayonlarida qiyosiy tajriba sifatida o‘rganish muhimligini ko‘rsatadi. Xulosa qilib aytganda, London ta’lim tizimi o‘zining markazlashmagan boshqaruv modeli, davlat va mustaqil maktablarning uyg‘unligi, kompetensiyaga yo‘naltirilgan ta’lim yondashuvi, STEM va STEAM dasturlarini keng joriy etishi hamda raqamli texnologiyalarni integratsiya qilishi bilan ajralib turadi. ISSN: 2181-3906 2025 International scientific journal «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» VOLUME 4 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 749 Inklyuziv ta’lim prinsiplari barcha o‘quvchilarga teng imkoniyat yaratadi va ijtimoiy integratsiyani ta’minlaydi. Ta’lim sifatini monitoring qilish va baholash tizimi sifatida Ofsted faoliyati maktablarning samaradorligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi, shuningdek, o‘qituvchilarning doimiy professional rivojlanishi ta’lim sifatini uzluksiz ta’minlashga xizmat qiladi. Shu bilan birga, London ta’lim tizimi innovatsion yondashuvlari va global tajribaga mos strategiyalari orqali xalqaro miqyosda o‘rganishga loyiq bo‘lib, ta’lim sohasida solishtirma tadqiqotlar va amaliy tavsiyalar uchun muhim model sifatida e’tirof etiladi. Foydalanilgan adabiyotlar. 1. Ofsted (Office for Standards in Education, Children’s Services and Skills) rasmiy hisobotlari. 2. UK Education System: An Overview, Academic Press, London 2020 3. Britaniya ta’limi bo‘yicha ilmiy maqolalar va solishtirma tadqiqotlar 4. Masalan, jurnal maqolalari: British Journal of Educational Studies, Education and Society. 5. https://www.theguardian.com/uk/2005/jul/28/politics.schools 6. https://rg.ru/2021/09/22/rossijskomu-obrazovaniiu-nuzhny-standarty-obucheniiapredprinimatelstvu.html 7. https://www.theguardian.com/uk/2005/jul/28/politics.schools 8. https://rg.ru/2021/09/22/rossijskomu-obrazovaniiu-nuzhny-standarty-obucheniiapredprinimatelstvu.html.