NORMUROD NORQOBIL IJODIDA INSON KONSEPSIYASINING NAZARIY TALQINI

ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 13 24 DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.17994518 NORMUROD NORQOBIL IJODIDA INSON KONSEPSIYASINING NAZARIY TALQINI Qurbonova Iroda Nizomiy nomidagi Oʻzbekiston milliy pedagogika universiteti magistranti ANNOTATSIYA Mazkur maqolada zamonaviy o‘zbek adabiyotining yirik namoyandalaridan biri Normurod Norqobil ijodida inson konsepsiyasining nazariy asoslari tadqiq etiladi. Inson muammosining adabiyotshunoslikdagi talqini, yozuvchi asarlarida inson shaxsining ruhiy, axloqiy va ijtimoiy qirralari tahlil qilinadi. Shuningdek, mavzu yuzasidan yaratilgan ilmiy adabiyotlar umumlashtirilib, mavjud tadqiqotlardagi bo‘shliqlar aniqlanadi. Tadqiqot natijalari Normurod Norqobil ijodini inson konsepsiyasi nuqtayi nazaridan yangi ilmiy rakursda baholash imkonini beradi. Kalit so‘zlar: inson konsepsiyasi, badiiy obraz, zamonaviy o‘zbek adabiyoti, Normurod Norqobil, ruhiy tahlil, axloqiy qadriyatlar. ANNOTATION This article examines the theoretical foundations of the concept of man in the works of the prominent modern Uzbek writer Normurod Norqobil. The artistic and philosophical interpretation of the human problem, as well as the spiritual, moral, and social aspects of human personality in the writer’s works are analyzed. The study also systematizes existing scholarly research and identifies unresolved issues in the field. Keywords: concept of man, artistic image, modern Uzbek literature, Normurod Norqobil, psychological analysis. ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 13 25 АННОТАЦИЯ В статье рассматриваются теоретические основы концепции человека в творчестве современного узбекского писателя Нормурода Норкобила. Анализируются художественно-философские аспекты проблемы человека, а также духовно-нравственные и социальные характеристики образов. Обобщаются научные исследования по теме и выявляются нерешённые вопросы. Ключевые слова: концепция человека, художественный образ, современная узбекская литература, Нормурод Норкобил. Kirish Zamonaviy o‘zbek adabiyotida inson shaxsiyati, uning ichki dunyosi va ma’naviy qiyofasini badiiy tadqiq etish muhim ilmiy muammolardan biri hisoblanadi. Mustaqillik davrida adabiyotda inson konsepsiyasi yangicha falsafiy va estetik qarashlar asosida talqin qilina boshladi. Ushbu jarayonda Normurod Norqobil ijodi insonning ruhiy kechinmalari, axloqiy tanlovi va jamiyat bilan munosabatini yoritishdagi o‘ziga xosligi bilan ajralib turadi. Normurod Norqobil asarlarida inson obrazi murakkab va ko‘p qirrali badiiy hodisa sifatida namoyon bo‘ladi. Yozuvchi qahramonlari ko‘pincha hayot sinovlari qarshisida o‘zligini anglashga intiluvchi, ma’naviy izlanishlar yo‘lida yashovchi shaxslar sifatida tasvirlanadi. Shu bois, yozuvchi ijodida inson konsepsiyasini alohida va tizimli tadqiq etish ilmiy jihatdan dolzarbdir. Inson konsepsiyasi tushunchasining nazariy asoslari Adabiyotshunoslikda “inson konsepsiyasi” tushunchasi badiiy asarda inson shaxsining qanday talqin etilishi, uning dunyoqarashi, ruhiy holati, axloqiy mezonlari va jamiyat bilan munosabatini ifodalovchi tushuncha sifatida qaraladi. Ushbu tushuncha yozuvchining estetik idealini, badiiy tafakkurini va dunyoni idrok etish uslubini aks ettiradi. ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 13 26 O‘zbek adabiyotshunosligida inson muammosiga doir nazariy qarashlar Fitrat, Oybek, Izzat Sulton, Dilmurod Quronov, Naim Karimov kabi olimlar ilmiy izlanishlarida muhim o‘rin egallaydi. Ularning tadqiqotlarida inson badiiy asarning markaziy obyekti sifatida talqin qilinib, obrazning ijtimoiy va ruhiy mohiyati ochib beriladi. Mazkur nazariy qarashlar Normurod Norqobil ijodini tahlil qilishda metodologik asos bo‘lib xizmat qiladi. Normurod Norqobil ijodining ilmiy o‘rganilishi Normurod Norqobil ijodi yuzasidan yaratilgan ilmiy tadqiqotlar asosan yozuvchining badiiy mahorati, obrazlar tizimi va ijtimoiy mavzularini yoritishga qaratilgan. Ayrim tadqiqotchilar yozuvchi asarlarida oddiy inson taqdiri, uning jamiyatdagi o‘rni va ma’naviy izlanishlari yetakchi mavzu ekanligini ta’kidlaydilar. Biroq mavjud ilmiy ishlarda inson konsepsiyasi ko‘pincha umumiy tavsif darajasida yoritilib, uning falsafiy va psixologik jihatlari yetarli darajada tizimli tahlil qilinmagan. Bu esa mazkur maqolaning ilmiy yangiligini belgilaydi. Inson va jamiyat munosabatining badiiy talqini Normurod Norqobil asarlarida inson va jamiyat o‘rtasidagi murakkab munosabatlar muhim o‘rin egallaydi. Yozuvchi qahramonlari ijtimoiy muhit ta’sirida shakllanadi, biroq ular jamiyat bosimiga ko‘r-ko‘rona bo‘ysunuvchi emas, balki mustaqil fikrlovchi shaxs sifatida tasvirlanadi. Yozuvchi insonni ijtimoiy sharoit mahsuli sifatida emas, balki axloqiy tanlovga qodir mavjudot sifatida ko‘rsatadi. Bu jihat Normurod Norqobil ijodida inson konsepsiyasining falsafiy chuqurligini belgilaydi. Insonning ruhiy olami va axloqiy qiyofasi Normurod Norqobil ijodida insonning ruhiy olami, ichki kechinmalari va axloqiy mas’uliyati markaziy masala sifatida tasvirlanadi. Yozuvchi qahramonlarining ichki monologlari, psixologik tasvirlar orqali inson ruhiyatining murakkab qatlamlarini ochib beradi. ACTIVE RESEARCHER SCIENTIFIC JOURNAL activeresearcher.com December, 2025 volume 2 issue 13 27 Mazkur jihat yozuvchining inson konsepsiyasini faqat tashqi voqealar bilan emas, balki ichki ruhiy jarayonlar orqali yoritganini ko‘rsatadi. Xulosa Xulosa qilib aytganda, Normurod Norqobil ijodida inson konsepsiyasi murakkab va ko‘p qatlamli badiiy hodisa sifatida namoyon bo‘ladi. Yozuvchi insonni ijtimoiy muhit ta’sirida yashovchi shaxs sifatida emas, balki mustaqil fikrlovchi, axloqiy tanlovga ega mavjudot sifatida tasvirlaydi. Mavjud ilmiy adabiyotlar tahlili ushbu masalaning hali to‘liq va tizimli o‘rganilmaganligini ko‘rsatadi. Mazkur maqola Normurod Norqobil ijodini inson konsepsiyasi nuqtayi nazaridan o‘rganishda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. Quronov D. Adabiyot nazariyasi asoslari. – Toshkent. 2. Karimov N. XX asr o‘zbek adabiyoti taraqqiyoti. – Toshkent. 3. Sulton I. Adabiyot nazariyasi. – Toshkent. 4. Norqobil N. Badiiy asarlar to‘plami. – Toshkent. 5. Zamonaviy o‘zbek adabiyotiga oid ilmiy maqolalar to‘plami.