scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

मराठी भाषा, संस्कृती आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)

पोकळे, आबासाहेब नवनाथ

Abstract

"मराठी भाषा, संस्कृती आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI)" या संशोधन लेखामध्ये आधुनिक तंत्रज्ञान आणि परंपरागत सांस्कृतिक घटक यांमधील परस्परसंबंधांचा सखोल अभ्यास करण्यात आला आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) हे तंत्रज्ञान मराठी भाषेच्या प्रचार-प्रसारासाठी, लोककला व साहित्याच्या तथा संस्कृतीच्या डिजिटायझेशनसाठी, तसेच शिक्षण, आरोग्य, शेती व ग्रामीण विकासाच्या क्षेत्रांत नवे मार्ग उघडते आहे. डिजिटल माध्यमांतून स्थानिक भाषेत माहिती पोहोचवून तंत्रज्ञानाचा लोकाभिमुख वापर शक्य झाला आहे.मात्र, या तंत्रज्ञानाचा अतिरेकी व असंवेदनशील वापर झाल्यास मराठी भाषा आणि संस्कृतीवर नकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता आहे. बोलीभाषांचे लोप, परंपरागत ज्ञानाचे विस्मरण, स्थानिक रोजगारांचा ऱ्हास, सांस्कृतिक अप्रामाणिकता आणि सर्जनशीलतेचा लोप ही संभाव्य आव्हाने आहेत. या लेखात AI च्या फायद्यांसोबतच मराठी भाषेच्या संदर्भातील धोके अधोरेखित करून, धोरणात्मक उपाययोजना व संवेदनशील दृष्टीकोनाची गरज स्पष्ट केली आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर करताना सांस्कृतिक मूल्यांची जपणूक आणि भाषिक विविधतेचे जतन ही काळाची गरज आहे. ही भूमिका या संशोधन लेखाच्या माध्यमातून अधोरेखीत केली आहे.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 82  , 󰬎  󰭃 󰱮󰰌 (AI) .   ( )  󰱳, 󰲆 .󰲆 . Email: [email protected] Manuscript ID: JRD -2025-170921 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(VII) Pp. 82-87 September 2025 Submitted: 17 Aug. 2025 Revised: 30 Aug. 2025 Accepted: 15 Sept.2025 Published: 30 Sept. 2025  (Abstract): "   , 󰬎  󰭃 󰱮󰰌 ( AI)"   󰬀  󰭃󰫥   󰬎   󰬎  󰬅 󰫼  . 󰭃 󰱮󰰌 ( AI)  󰭃󰫥  󰫳 󰭈-󰭈 ,   󰫽󰫳  󰬎󰫳  ,  󰫤 , 󰫰 ,   󰬶 󰫳 󰫤󰭃  󰫦  .  󰬀 󰬎    󰭃󰫥   󰫮  .󰭃 ,  󰭃󰫥 󰲒    󰬉    󰬎 󰫽 󰲐 󰫼 󰫮 .   ,  󰫥 󰬎 , 󰬎  󰬬 , 󰬎 󰭈  󰫦   󰱿 󰬋 .   AI 󰫳 󰱳  󰫳 󰫦   󰰉 , 󰫽    󰲆  󰬎󰲆  . 󰭃󰫥   󰬎 󰬉         .     󰫳 󰬀   . 󰫯󰬄 ( Keywords) :  ,  󰬎, 󰭃 󰱮󰰌 (AI),  󰫦, 󰬎 , , , , 󰲗󰫦  󰭈󰲑󰬴 (NLP),  󰭃󰫥, 󰫦, , 󰭃󰫥  . 󰭈󰬎-     󰬀     󰬎  . ,󰬉,󰱮, , 󰬴󰲒 ,󰫽 󰫯 󰲑   󰱮 󰬬  󰬀 󰬉 .   󰱮    .    󰬎  󰲇  .  󰫳   , , 󰬎  -      󰬎 󰱮     .    󰬎 󰲇     󰭈󰱺 󰰉 󰲑 . 󰲇     󰬎󰫳 󰬀     󰲑 .     󰬎  󰭈     󰫦  󰫦 󰫼  󰲇  , 󰬎     . 󰫦  󰬉    󰬎     󰰉  .   󰭃 󰱮󰰌  ( AI )     󰬎 󰫳  󰰣 󰲑  . 󰭃 󰱮󰰌   󰲐    󰬎 󰬍 󰲀  . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: .   , ( )  󰱳, 󰲆 .󰲆 . How to cite this article:    (2025). , 󰬎  󰭃 󰱮󰰌 (AI) Journal of Research & Development, 17(9(VII)), 82-87. Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 83 󰬍   󰬉  󰲐 󰲓 󰰈    󰫳 󰬀 󰰉       󰬎 󰭃 󰱮󰰌󰫳 ( AI ) 󰲎  󰱮   .    󰬎  󰭈 󰬬 󰬅,     󰲀   .  (Hypotheses):  󰭃 󰱮󰰌  󰭃󰫥    󰬎    󰬁 󰭈 󰭈  .  AI  󰫰  󰬉      , 󰭈   󰫤 󰫮  .  AI    ,   , 󰬎 ,   󰫼  .   󰫳 󰫤 AI 󰬀 󰬎  󰫳  , 󰲐 󰫥  󰬎 󰭈󰲓 󰬌 .  󰬍 AI   󰫦 󰱆  , 󰫵 󰲐 󰫽     . 󰲑󰱯󰲆 (Objectives):     󰬎 󰭃 󰱮󰰌  󰲐  .  AI 󰫳 󰬀   󰭈, 󰭈  󰱇󰲒 󰫦 .  AI  󰫦 󰬬 󰱿   󰫦  .   ,     AI 󰬀     󰬅 .  ,   󰭈󰰎 AI  󰫰 󰱿󰬎    󰫦󰫦 .     󰭃 󰱮󰰌  󰬁 ,   󰭈       󰬎 -    󰬎  󰬀 󰬁   󰰍 󰬉 󰲑  .      .     󰫳        󰬄   .󰫵󰭈   󰱮   󰫽󰭈  󰬎 󰱮 󰱮  .   󰬎  󰲒      󰫳  󰬎 󰬎       󰬎  󰲑󰰗󰲑 󰬎  󰱮  . 󰫦,   󰬶   󰬆 ‘󰭈 ‘  󰬀’ ’ 󰫦       󰲎  󰱮    󰬆 󰫳  ‘’  󰭈   󰬎 󰬆 ‘󰬎’ .’ ’󰫳  󰲂 ,,  , , 󰫼󰫳 󰱮,  󰫼󰫳 󰲆 ,󰭑󰱮, 󰲂 󰫽 󰬎  󰬎   .    󰬎  󰫳 󰲆  󰰍     󰰀 .         󰱮 󰬎,     .    󰲇  󰬎 .   ,   ,      󰫦 󰫼    󰬎 󰫽 󰰍 .   󰱿󰱇 󰫼 󰰤󰰌 󰬀 .󰫽, , ,  󰱨  󰬎    󰬉 󰱮  .  󰲑  ,     󰬎     .  󰫽 (, , 󰫥󰲂)   󰲗󰫦 ,   󰬉  .' '  '  :'  󰬎 󰫦 .  󰬎 󰫽, 󰭈, 󰲆 , 󰫦, 󰬍 ,󰱫,󰫦 󰬍  󰬉 󰬎   . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 84     󰬎    󰬎 .     ,   󰬎󰲐 ,  ,    󰱇󰲒 . 󰫳 󰫰  󰬉    󰫼  󰬎󰲐  󰫼    󰬎 󰰍 󰬁 . 󰭃 󰱮󰰌 (ARTIFICAL INTELLIGENCE) 󰬉- 󰭃 󰱮󰰌       󰭃 󰱮󰰌󰫳 󰬆 󰲘󰫦󰲑 󰬁  󰱿  󰱘 󰬉 󰲑 . .. 1956 󰬀  󰰏 󰫥 AI 󰰍󰫥  . 󰫽 󰭃 󰱮󰰌  󰬄 󰭈 . 󰰈 AI 󰭃󰫥 󰬎󰰉    󰫦  󰬉 󰲑 .  󰬀󰫳   󰫤 , 󰭈󰲓   󰬃󰫳   AI    󰭈  󰱿  . 󰭃 󰱮󰰌 󰬆  󰭈  󰫳 󰱮󰰌 󰫯 󰫦 󰭃 󰱆 󰫼 󰭈󰱡 . 󰬀  󰲕  󰭈󰰎  , ,   ,󰫦     󰰘 󰫼 󰫤 󰭈󰱺  .  󰬋  󰲕 󰬃  󰱮󰰌    󰬋   󰭃 󰱮󰰌 󰬆  .  󰱮󰬀  󰬎 󰬎   󰫽 󰰌 󰫼 󰭈󰫤  .  󰲒 󰬎  Data      󰫦 󰰉 .    󰫳 󰰗   󰫼 󰭈󰲑󰬴   󰬆   󰰉 . 󰭃 󰱮󰰌(ARTIFICAL INTELLIGENCE)  󰫤󰭃 󰭈- 󰫥 󰭃󰫥󰫳   󰭃 󰱮󰰌    󰫤󰭃󰬀  󰬉     . 󰫤, 󰫰, , 󰱳, 󰫤󰭃,  ,󰫽, 󰬎 ,󰭈 󰫯     󰫤󰭃 󰭃 󰱮󰰌     󰲑  . 󰫦󰬁 󰫳  󰬎󰫦 󰬉 󰫦󰬁    󰱮󰰌   󰫦  󰲑  .  󰫤󰭃 󰲑󰰗󰲑 AI       󰫳 󰬀  󰫤󰭃 AI  󰲑󰰗󰲑 󰱮   Data  󰭃 󰱮󰰌  󰱮󰰌   󰲒   󰲐󰬎    . 󰱳,,󰫽,󰬎,󰫤,󰱳,,󰫰 󰫯  󰫤󰭃 AI 󰫳 󰫽    󰫤󰭃     󰬎󰫤,   , 󰬉     󰭃    .  󰭃󰫥         󰱮  .    󰬎󰫳 󰫦 󰭃 󰱮󰰌 (AI)   󰰍 - .   󰭈  󰭈  AI 󰲐  ( Google Translate)  󰬋 󰬎󰫸      .   󰬶, ,  . 󰬶 AI 󰫳 󰬇  󰰉 󰬄  .  AI 󰱨   󰬄 󰬉 󰬁  󰫽     󰫽  󰬀  󰫮  . . 󰬎   󰫦  AI 󰫳   󰬶, 󰬎, , , 󰱿, 󰰉    .  󰲐   󰲒 , , 󰲒󰫦  󰬋   󰬶 AI 󰱨 󰰏 󰰉 󰰩   .    󰬎  󰲐 󰫼 AI     . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 85 . 󰫤 󰫤󰭃    󰬀 󰱳󰫾󰰩 AI 󰫳 󰬇  󰫤 󰫽, 󰬋 󰫮󰫦, 󰬎󰫸 󰬄  .  󰱇 󰫤  AI 󰰉   , 󰫵 󰬶  󰱳󰫾󰰩 󰰘 󰫤  .    󰬉 󰱳󰫾󰰩 AI 󰬇   – .     󰬉. .   󰬶   , 󰫦,  󰫯  AI 󰲐  󰬉,  ,     󰬉  󰫮  .  󰬎  ()   AI 󰫸 󰬬   . . 󰫰    󰬶 󰬀    AI 󰬉 󰬎   .   󰬄   󰫰 󰰉 .  AI 󰱨      󰫦󰫦 󰬎   󰫮 . . 󰬎    , 󰱘, ,   /󰬋 󰫸󰬀 󰬶  󰰏 AI 󰱨  .  AI  󰭃󰫥 󰬴  , 󰫽,   󰱮󰬀   .  AI 󰲐 󰲄󰱨   󰬀, , 󰬄  󰰏  . 󰫦,  󰲆 󰱮, 󰰉 󰲗󰫦 󰫦 . 󰫮AI    󰬁   .󰬎     󰱠󰰩 ,󰫤     ,  󰬶  󰱇󰲒 ,󰬎 󰱳  ,󰫦󰬁     .    󰬎󰫳 󰲆 󰭃 󰱮󰰌 (AI) ; 󰫳   󰭃 󰱮󰰌 (AI)   󰰍   .      󰭃󰫥      , 󰫽    ,  AI  󰰀  󰬶󰫯  󰬀 󰬄 .󰫽    󰫯  . 󰬶   󰬉      󰫽   󰫤 󰫼  .  AI‐󰬀 󰬶 󰲕 󰬁   󰭈 󰬉  , 󰬄󰰌  󰫼 󰫮 .  , 󰱮 ; 󰲐 󰫽   󰲒  󰫦   󰬍  󰭈󰲅 󰫦  .  ,   󰲒󰫳   󰫼 󰫮.  󰬎󰰎 “󰱍 󰬎”  “” 󰬎  󰭑  󰱳 󰭈 homogenization  .  AI 󰭃󰫥  󰲐 󰱮, 󰬎, ,  󰫽 󰬎󰲆 󰫼 .  AI   󰫦󰲑   󰫽,  󰫦, 󰬎 󰬐 󰫰 󰱮   .     󰬉󰬀 󰬶 󰲕    󰬎 󰭈󰫤 󰬉   󰭈 󰫦, 󰲒 , 󰱿 󰭃  . Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 86    󰰉 󰰗 󰲔,  󰲔, 󰱳 󰬎 󰫦,        . 󰭃 󰫽 󰬉  󰬎,  󰬋 󰫼   .  AI    󰬆, 󰫮󰭈,  󰲒 󰫦 .  AI 󰭃󰫥 󰲐 ,  󰫥, 󰱮    . AI  󰬎  󰬉 󰱠󰱠   󰬎 󰫥 󰬎  .  AI  󰬶, 󰫤,  .󰫤󰭃󰬀    .  󰫤, 󰫰, , 󰱳, 󰫤󰭃,  󰫽 󰫳 󰫦 󰫤󰭃󰬀 󰭃 󰱮󰰌    󰲕 󰬋  . 󰭃 󰱮󰰌   . 󰫽    󰫼 󰰁  .  󰱋󰫦 󰬬 󰫽 󰬃  ‘󰫽 ’   .  AI   󰬎  󰲐 . 󰫽 󰬎 󰬎, -,   󰬍󰱘 󰬁 󰱮   . 󰬎  󰫼  .  AI 󰭈   .  , ,    󰲒  AI  󰲑 , 󰫵 󰭋  󰲒  󰰉 .  󰲘󰫦󰲑 󰬁  󰫤󰫤  󰱮   󰫼  .    󰬎  󰲇      󰫵  . ,  , 󰫽, ,    󰱠   ., 󰭃 󰱮󰰌     󰬴 󰭃󰫥  󰫵   󰫳  󰬀   .  󰫳 󰫦 AI     󰫵 󰱨    , 󰫤 󰫦  ,  󰫥   󰬎   ,   󰬀 - 󰭈 󰫮 .  󰫦 󰫮 󰫼    .   , 󰬎 󰬐 ,  ,    . 󰬎 󰬎 󰫳 , 󰫤   󰬎   󰫰  󰰉 AI   󰬎  󰬎󰫽 󰲀  󰬌 . 󰭈,    󰬎  AI    󰫰 󰱮  ,    󰬍 󰬎 󰱮  󰭃󰫥 󰭈 󰬁   .   󰫦  ?  󰬆  󰬄 ,  󰫽   󰭈󰲓 .      󰬉  󰲑? AI 󰬉   󰭃  ,   󰭃󰫳   ?  AI   󰭈󰰉   󰬉 󰫤, 󰱇󰲒, 󰬬- 󰫦 󰫼 󰫤,  󰬄,  󰬉 󰭈  󰭈   ?  󰫦   ?  󰰗󰫳 󰭈 󰬍    ? 󰫦 󰬉 󰭈󰫽󰫤 󰫼  󰫤 󰭃 󰱮󰰌 󰬉  󰭃󰬀  ?  󰬄󰰉, 󰭃󰰉   󰭃  ?     󰫯   󰫦  󰱿󰱇 󰬉  . 󰬊 󰭈󰲅 󰰌    . AI  󰫦     󰫼 󰭈󰱡  . 󰫦   󰬀   󰫮 󰬉, 󰫽 󰭈󰫽󰫤   .   󰱿       󰫼    󰰍 .  󰱮  󰬎󰫽  󰫦 󰰉  󰭃󰫥  󰫦  . 󰫽 󰭃󰫥 󰫰   ,    ,  󰰉    (Conclusion): ‘ , 󰬎  󰭃 󰱮󰰌 (AI)’   󰭈 󰲐 󰬎 󰬉   󰭃󰫥  󰬎   󰫼  .    󰬎  󰲇󰫳 Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 87 󰬎  ,  󰬉    󰱮     󰬎  󰲇󰫳 󰬎  . 󰭃 󰱮󰰌   󰱿 󰫮   ,   󰬎   󰬎󰫽  󰬋  󰬀 . AI   󰫳 󰫦   ,  󰫽 , 󰫰    󰭈    . AI 󰱨  , ,     ,   󰭈󰲑󰬴   󰫦,  󰫥     ,   󰬉 󰬎󰫳   󰫼  . 󰭃 󰱮󰰌  󰭃󰫥 󰲒  󰫦      󰬋    .   󰬎󰲆   󰲒, AI  󰫰  󰬉  , 󰫤     󰬎  󰫦 󰫮 . 󰭃, 󰭃󰫥 󰲒 ,  󰭈, 󰬎   󰫦      .    󰬎    󰬎 .     ,   󰬎󰲐 ,  ,    󰱇󰲒 . 󰫳 󰫰  󰬉    󰫼  󰬎󰲐  󰫼    󰬎 󰰍 󰬁 .󰫽  󰫳 󰬍󰫤 , 󰭃󰫥, 󰬅,   󰭃 󰭈󰱡  󰬌 .AI    .󰬍 󰰎 󰫰  󰰉, 󰫳 󰫦  󰬎   󰫤   󰬉 󰰩   .  󰫳 󰲐  󰬎󰫳 󰫽󰫦   󰭃  󰬋,  󰬉  . , 󰫤 󰬎, , 󰭃󰫥  󰬁    󰭃  󰫰 󰫽   󰫽󰬌 . 󰫦 󰬶  (Bibliography): 1. 󰭈. .  󰱿 - 󰬎 :󰭈 󰭈 󰰌 󰲑 15  1999 󰭈 󰭈  󰬍 , - 30 󰲈 󰬴 9 2. . 󰰗󰭅  - 󰬎  󰭈 󰰌 󰲑. 26  2009 󰫤󰭃 󰭈 , ...  󰭈󰬎 3. 󰲑 (  󰬶) – 󰭃 󰱮󰰌    󰫦 .