scieee AI-readable full text Open interactive document viewer

बुलढाणा जिल्ह्यातील भिल्ल समाजातील लग्न पद्धती: एक समाजशास्त्रीय अध्ययन

पवार, भास्कर भाऊराव; आहिरे, प्रतिभा

Abstract

भारतीय समाजात विवाहसंस्था ही जीवनातील एक अत्यंत महत्त्वाची सामाजिक संस्था मानली जाते. प्रत्येक समाजाची विवाहपद्धती त्याच्या संस्कृती, परंपरा आणि आर्थिक स्थितीनुसार वेगवेगळी असते. महाराष्ट्रातील आदिवासी समाजांमध्ये भिल्ल समाज हा एक प्रमुख आणि प्राचीन समाज असून, त्यांची संस्कृती, चालीरीती आणि जीवनपद्धती आजही त्यांच्या समाजाच्या ओळखीचे प्रतीक आहेत.बुलढाणा जिल्ह्यातील भिल्ल समाज आजही त्यांच्या परंपरेनुसार लग्नविधी पार पाडतो. तथापि, शिक्षण, आधुनिकता आणि शहरीकरणामुळे त्यांच्या लग्नपद्धतीत काही बदल झालेले दिसतात. प्रस्तुत संशोधनामध्ये बुलढाणा जिल्ह्यातील भिल्ल समाजाच्या विवाहसंस्थेचा समाजशास्त्रीय दृष्टिकोनातून सखोल अभ्यास केला आहे. या अभ्यासातून असे दिसून आले की पारंपरिक रितीरिवाज अजूनही प्रचलित आहेत, मात्र नवीन पिढीमध्ये थोडेफार बदल दिसतात. शिक्षणामुळे हुंडा, जातबांधव पंचायत आणि लग्नाचे सामाजिक स्वरूप याबाबतची दृष्टी बदलली आहे.

Full text

Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 107  󰬉󰲎 󰬉  󰱉 󰱮:  󰲌 󰬀 󰭑. 󰬎  1, . 󰭈 2 1 .    󰱳,  2󰫦󰫦 .    󰱳,  Manuscript ID: JRD -2025-170927 ISSN: 2230-9578 Volume 17 Issue 9(VII) Pp. 107-108 September 2025 Submitted: 22 Aug. 2025 Revised: 5 Sept. 2025 Accepted: 20 Sept.2025 Published: 30 Sept. 2025    󰬎    󰫽 󰰍  󰬎  . 󰭈󰫽  󰱮 󰫽󰫳 󰬎,   󰲗󰫦 󰬎  . 󰲇 󰲑 󰬀 󰬉    󰭈  󰭈  , 󰫽 󰬎,   󰱮  󰫽󰫳 󰫳  󰭈 . 󰬉󰲎 󰬉   󰫽󰫳  󰱉  . , 󰫤,    󰫽󰫳 󰱉󰱮    󰲑. 󰭈󰬎 󰬀  󰬉󰲎 󰬉 󰫳 󰬎 󰲌 󰲆  󰬅  .  󰬅  󰲑  󰲒 󰲐 󰲐󰲐  󰭈 , 󰭃  󰬀   󰲑. 󰫤 󰰀,    󰱉  󰬎󰰉  󰲆  . 󰫯󰬄: 󰬉 , 󰬎, 󰱉 󰱮, 󰲑 󰬎,  󰬉, 󰲐 󰲐󰲐,  , ,  󰭈, 󰲌-󰰈 , 󰲌 󰬀. 󰭈󰬎    󰬎, 󰫦    . 󰭈󰫽  󰬉 󰱮  󰫼  󰭈 󰫦  . 󰬎  󰫽  󰭈 󰫽 󰰍  . 󰬉  󰬎  󰱇 ,     .  󰬉󰲎 󰬉  󰭈󰫯 ,  , , , 󰬶      .    , ,     󰱿  . 󰫽󰫳 󰲗󰫦 󰲐󰬎󰬀 󰬉  󰰩   ,     󰲐 .   󰱉  󰫽󰫳 󰬎  󰫦   󰲑󰱯󰲆  󰬅 󰫯 󰱯  󰬉󰲎 󰬉 󰫳 󰱉󰱮 󰲌 󰬅   . 󰫽󰫳 󰲐 󰬎, 󰲐󰲐, 󰬁, 󰲌-󰰈 ,   󰬉  󰫽      󰭈 󰲑󰱯󰲆 .  󰱮  󰫦󰫽  󰫽 󰱮  󰫼  . Quick Response Code: Website: https://jrdrvb.org/ DOI:10.5281/zenodo.17112901 Creative Commons (CC BY-NC-SA 4.0) This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International Public License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work noncommercially, as long as appropriate credit is given and the new creations ae licensed under the idential terms. Address for correspondence: 󰭑. 󰬎  , , .    󰱳,  How to cite this article: 󰬎   (2025).  󰬉󰲎 󰬉  󰱉 󰱮:  󰲌 󰬀. Journal of Research & Development, 17(9(VII)), 107-108 Original Article Journal of Research and Development A Multidisciplinary International Level Referred and Double Blind Peer Reviewed, Open Access ISSN : 2230-9578 | Website: https://jrdrvb.org Volume-17, Issue-9(VII)| September2025 108 󰭈  󰫼  󰬉 󰬎󰫽󰬀 󰭈󰫽󰫤   , 󰫤     . ,     󰫮  󰬉 󰬎󰫽󰬀  󰫤    󰫼 . 󰰎󰫳  󰭈󰫽󰫤 󰬎 󰰁 󰲐 󰰎 󰫤 󰫼 .  󰱨 󰲐  ,  󰬶, 󰲑 󰬀   󰫤 󰬶  󰫼 . 󰬉  󰫤󰱺 󰲐 󰬉   󰲇 󰫦 󰭈  󰰎󰲒  ,  󰬉󰲎 󰫽 󰬎 󰱚 󰭈 .   󰭈󰫯 󰭈  󰰣  . 󰲐󰲐󰫽 ,      󰫽󰫳   . 󰬉 󰬀 “” 󰲕 “”    . 󰫽󰫳󰱨     󰫦  . 󰲗󰫦 󰭑󰱮, , 󰲐 󰫽  󰫽  󰫽󰫳 󰬎 󰫵  . 󰬎 󰫽󰫳  󰫮  󰬎 󰫽 󰭈  .  󰬉󰲎 󰬉  󰱉󰱮 󰬉  󰱉  󰱇  󰱿󰱇󰲖    ,       .   󰲐 󰱮 󰱉 󰭈 .    󰫰  󰬉  󰬁   󰫰  . “ 󰱉”  󰱮  󰭈 , 󰬬  󰫳   󰲐  . 󰫽 󰰁󰫦  󰱉 󰲐  .   - 󰬎 󰭈 󰬉  󰫼 󰭈 (“ 󰱉”)   .  󰫳 󰫽  󰫽󰫳  󰱉 󰫼  , 󰫵 “󰱿 󰱉” 󰬆. 󰱉󰫦  󰱉 󰱉󰫳  “ ”  “”  󰭈   .  󰬁   , 󰰁󰫦   󰱉 󰫦 .󰱉󰫳 󰲑 󰲐  -  . 󰰣 󰲕  󰭃󰱍 .        󰬉  󰫦  . 󰱉   󰬆, 󰫽    . 󰱉󰰌  󰱉 󰬉  󰬁 󰬬󰫳   . 󰬬󰫳  “”  . 󰫵󰲈   󰬂 󰫦 .    󰬂    󰫼 󰲕  󰲓󰫼   —   󰬍󰫳  󰭈  .  󰭈 󰬉   󰫤,  ,    󰬎 󰬉  󰬎   󰲑. 󰰀 󰭈    󰭈  󰬎 󰰈  .  󰰣 󰰉  . 󰲌 󰫤 󰬉 󰫦 󰫽   . , 󰬶    󰲐 󰲐󰲐   . 󰫽 󰬉     󰬉    󰲑 . 󰬍󰫦  󰬉󰲎 󰬉  󰱉󰱮  󰫽󰫳 󰬎     󰰗󰭅󰲓 . 󰫳  󰫤   󰭈     󰫽    . 󰬎  󰫽󰫳  󰬎󰫦   󰭈  . 󰫦 . 󰲇  )2020(.  󰰎   󰲗󰫦 , . . , . . )2023(.  󰬉󰲎 󰬉    󰲗󰫦 󰬀, . . , . . )2019(. 󰲇 󰲑 󰬎, : 󰱳 󰭈. . Census of India (2011). Scheduled Tribes Report, Government of India. . , . 󰬋. )2015(. 󰲑 󰲌 󰬀, .