DAVLAT BOSHQARUVIDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR

YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 113 DAVLAT BOSHQARUVIDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR Rixsiboyeva Dilnavoz Mirzo Ulug’bek nomidagi O’zbekiston Milliy Universiteti Ijtimoiy fanlar fakulteti Amaliy siyosatshunoslik mutaxassisligi 1-kurs magistranti. Ilmiy rahbari: s.f.d. (DSc) Mirzaaxmedov Kamoliddin https://doi.org/10.5281/zenodo.17997009 Annotatsiya: Mazkur ilmiy maqolada davlat boshqaruvi tizimida shakllanayotgan zamonaviy yondashuvlarning nazariy-metodologik asoslari, ularning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rni hamda amaliy ahamiyati atroflicha tahlil qilinadi. Xususan, yangi davlat boshqaruvi konsepsiyalari, raqamli transformatsiya, ochiq hukumat, natijaga yo‘naltirilgan boshqaruv va innovatsion mexanizmlarning davlat boshqaruvi samaradorligiga ta’siri yoritib beriladi. Shuningdek, rivojlangan davlatlar tajribasi hamda O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan islohotlar qiyosiy tahlil asosida o‘rganiladi. Kalit so‘zlar: davlat boshqaruvi, zamonaviy yondashuvlar, raqamli hukumat, ochiq hukumat, samaradorlik, boshqaruv islohotlari. Abstract: This article analyzes modern approaches in public administration, their theoretical and methodological foundations, and practical significance. Particular attention is paid to digital transformation, open government, performance-oriented management, and innovative mechanisms. The experience of developed countries and reforms implemented in Uzbekistan are also examined through comparative analysis. Keywords: public administration, modern approaches, digital government, open government, efficiency. Globallashuv jarayonlari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi hamda jamiyat ehtiyojlarining murakkablashuvi davlat boshqaruvi tizimini tubdan isloh qilish zaruratini yuzaga keltirmoqda. An’anaviy ma’muriy-buyruqbozlikka asoslangan boshqaruv modellari hozirgi davr talablariga to‘liq javob bera olmay qolmoqda. Natijada davlat boshqaruvida samaradorlik, shaffoflik, hisobdorlik va fuqaroga yo‘naltirilganlik tamoyillariga asoslangan zamonaviy yondashuvlar keng joriy etilmoqda.Davlat boshqaruvi tizimi jamiyat taraqqiyotining muhim omili bo‘lib, uning samaradorligi bevosita mamlakatning ijtimoiyiqtisodiy rivojlanish darajasiga ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois davlat boshqaruvida zamonaviy yondashuvlarni ilmiy asosda o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish dolzarb ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Bu to’g’risida bir qator yondashuvlar mavjud bo’lib: 1. DAVLAT BOSHQARUVIDA ZAMONAVIY YONDASHUVLARNING NAZARIY ASOSLARI 2. RAQAMLI BOSHQARUV VA ELEKTRON HUKUMAT 3. OCHIQ HUKUMAT VA JAMOATCHILIK ISHTIROKI 4. O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA DAVLAT BOSHQARUVINI MODERNIZATSIYALASH. Zamonaviy davlat boshqaruvi nazariyasi bir qator ilg‘or konsepsiyalar asosida shakllangan. Jumladan, “Yangi davlat boshqaruvi” (New Public Management) konsepsiyasi davlat sektorida bozor mexanizmlaridan foydalanish, samaradorlik va natijadorlikni oshirishga qaratilgan. Ushbu yondashuv davlat organlari faoliyatida raqobat, xizmatlar sifati va menejment usullarini joriy etishni nazarda tutadi. Shuningdek, “Yangi davlat xizmati” (New Public Service) konsepsiyasi fuqarolarni davlat boshqaruvining markaziy sub’ekti sifatida e’tirof etadi. Bu yondashuv davlatning asosiy vazifasi YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 114 jamiyat manfaatlariga xizmat qilishdan iborat ekanligini ta’kidlaydi. “Yaxshi boshqaruv” (Good Governance) tamoyillari esa qonun ustuvorligi, ochiqlik, javobgarlik va inklyuzivlikni ta’minlashga qaratilgan.Raqamli boshqaruv zamonaviy davlat boshqaruvining eng muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Elektron hukumat tizimlari davlat xizmatlarini ko‘rsatish jarayonlarini avtomatlashtirish, ma’lumotlar almashuvini tezlashtirish va boshqaruv qarorlarini qabul qilish sifatini oshirishga xizmat qiladi.Elektron hukumatning joriy etilishi natijasida fuqarolar va tadbirkorlar uchun davlat xizmatlaridan foydalanish ancha soddalashadi. Shu bilan birga, byurokratik to‘siqlar qisqaradi, korrupsiyaviy holatlarning oldi olinadi va davlat organlari faoliyatining shaffofligi ta’minlanadi.Ochiq hukumat konsepsiyasi davlat boshqaruvida shaffoflik va ochiqlikni ta’minlashga qaratilgan zamonaviy yondashuvlardan biridir. Ushbu konsepsiya fuqarolarning davlat boshqaruvi jarayonlarida faol ishtirok etishini ta’minlashga xizmat qiladi. Jamoatchilik muhokamalari, ochiq ma’lumotlar portallari va elektron murojaatlar orqali davlat organlari faoliyati ustidan samarali nazorat o‘rnatiladi. Bu esa jamiyatda davlatga bo‘lgan ishonchni oshiradi hamda demokratik boshqaruvni mustahkamlaydi.O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda davlat boshqaruvini modernizatsiya qilish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Keyingi yillarda Yangi Oʻzbekiston taraqqiyotining muhim bosqichlaridan biri sifatida davlat xizmatini tubdan isloh qilishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Mazkur jarayonlar bilan bogʻliq koʻplab saʼyharakatlar amalga oshirilmoqda. Zero, davlat boshqaruvi samaradorligi, aholiga koʻrsatilayotgan xizmatlar sifati, eng avvalo, ushbu tizimda faoliyat yuritayotgan xodimlarning kasbiy saviyasi hamda fidoyiligi bilan bevosita bogʻliq. Taʼkidlash joizki, davlat fuqarolik xizmati tizimining huquqiy, tashkiliy va uslubiy asoslarini belgilash, sohaga doir qonun hujjatlarini ishlab chiqish va takomillashtirish boʻyicha keng koʻlamli ishlarning olib borilishi natijasida salmoqli yutuqlarga erishildi. Davlat xizmatlari agentligi faoliyatining yo‘lga qo‘yilishi, elektron hukumat tizimlarining joriy etilishi va ochiq ma’lumotlar siyosatining rivojlanishi buning yaqqol namunasidirJumladan, “Xalq davlat idoralariga emas, davlat idoralari xalqqa xizmat qilishi kerak” degan xalqchil tamoyil amaliyotga joriy etilib, davlat xizmatchilari faoliyatining asosiy mezoni belgilab berildi. Bunda davlat xizmatchilari quyi boʻgʻinga tushib ishlash va xalq bilan ochiq muloqot qilish, ularning muammolarini oʻrganib joyida hal qilishga alohida eʼtibor qaratildi. Davlat fuqarolik xizmatining aholiga yaqin boʻlishini taʼminlash va masalalarni joylarda hal etish maqsadida mahallabay ishlash tizimi joriy etilib, jahon tajribasida noyob boʻlgan “mahalla yettiligi” instituti yaratildi. Eʼtiborlisi, davlat fuqarolik xizmati sohasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi “Davlat fuqarolik xizmati toʻgʻrisida”gi Qonun qabul qilinib, davlat fuqarolik xizmatchilarining huquqiy maqomi, davlat fuqarolik xizmatiga kirish, uni oʻtash va tugatish tartibi belgilandi. Davlat fuqarolik xizmatchilari odob-axloqining namunaviy qoidalari tasdiqlanib, ularning xizmat faoliyati davomida va xizmatdan tashqari vaqtda odobaxloqi, jamoatchilik bilan munosabatlariga doir talablar belgilandi, shuningdek, davlat organlarida odob-axloq komissiyalari faoliyati yoʻlga qoʻyildi. Eng muhimi, kadrlar salohiyatini takomillashtirish Yangi Oʻzbekiston maʼmuriy islohotlarining ustuvor yoʻnalishlaridan biri etib belgilandi va zarur tadbirlar amalga oshirilmoqda. Qolaversa, davlat fuqarolik xizmatchilarining bilimlarini oshirish maqsadida haftaning eng muhim va dolzarb mavzular yuzasidan “Siyosiy-maʼrifat soati” oʻtkazish amaliyoti yoʻlga qoʻyilib, har hafta 30 mingdan ortiq davlat fuqarolik xizmatchilari kuzatib bormoqda. Bularning barchasi soha taraqqiyotini taʼminlashga xizmat qilmoqda..Mazkur YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo 115 islohotlar davlat boshqaruvi tizimini xalq manfaatlariga xizmat qiladigan samarali mexanizmga aylantirishga qaratilgan bo‘lib, mamlakatning barqaror rivojlanishini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etmoqda. XULOSA Xulosa qilib aytganda, davlat boshqaruvida zamonaviy yondashuvlarni joriy etish ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim omili hisoblanadi. Raqamli boshqaruv, ochiq hukumat va natijaga yo‘naltirilgan boshqaruv mexanizmlari davlat organlari faoliyatining samaradorligini oshiradi. Bu esa davlat va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni mustahkamlab, barqaror taraqqiyotga xizmat qiladi. Adabiyotlar, References, Литературы: 1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining davlat boshqaruviga oid farmon va qarorlari. 3. Osborne D., Gaebler T. Reinventing Government. – 1992. 4. https://share.google/T3rhGGJMlSdiVp1pv 5. https://share.google/VyxQWDPW5At1nJwlb 6. https://share.google/vKqdi7TQDfsO4cYto.