Kurash sport turining jismoniy tarbiya tizimida tutgan o'rni va uning rivojlanish omiillari

AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Pedagogika, psixologiya fanlariga ixtisoslashgan ilmiy jurnal ISSN: 3060-4613 Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 2025 №12 MAKTABGACHA VA MAKTAB TA’LIMI VAZIRLIGI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI Elektron nashr. 1404 sahifa, 2-dekabr, 2025-yil. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi, O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti BOSH MUHARRIR: Karimova E’zoza Gapirjanovna – O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vaziri BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Pedagogika fanlari doktori, professor TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI Ibragimov X.I. – pedagogika fanlari doktori, akademik Shoumarov G‘.B. – psixologiya fanlari doktori, akademik Qirg‘izboyev A.K. – Тarix fanlari doktori, professor Jamoldinova O.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Sharipov Sh.S. – pedagogika fanlari doktori, professor Shermuhammadov B.Sh. – pedagogika fanlari doktori, professor Ma’murov B.B. – pedagogika fanlari doktori, professor Madraximova F.R. – pedagogika fanlari doktori, professor Kalonov M.B. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nabiyev D.X. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Qo‘ldoshev Q. M. – iqtisodiyot fanlari doktori, professor Ikramxanova F.I. – filologiya fanlari doktori, professor Ismagilova F.S. – psixologiya fanlari doktori, professor (Rossiya) Stoyuxina N.Yu. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Rossiya) Magauova A.S. – pedagogika fanlari doktori, professor (Qozog‘iston) Rejep O‘zyurek – psixologiya fanlari doktori, professor (Turkiya) Wookyu Cha – Koreya milliy ta’lim universiteti rektori (Koreya) Polonnikov A.A. – psixologiya fanlari nomzodi, dotsent (Belarus) Mizayeva F. O. – Pedagogika fanlari doktori, dotsent Baybayeva M.X. – pedagogika fanlari doktori, professor Muxsiyeva A.T. – pedagogika fanlari doktori, professor Aliyev B. – falsafa fanlari doktori, professor G‘afurov D. O. – falsafa fanlari doktori (Phd) Shomurodov R.T. – iqtisodiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent Mirzayeva F. O. – pedagogika fanlari doktori (DSc), dotsent Jalilova S.X. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Bafayev M.M. – psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Usmonova D.I. – Samarqand iqtisodiyot va servis institute dotsenti Saifnazarov I. – falsafa fanlari doktori, professor Nematov Sh.E. – pedagogika fanlari nomzodi (PhD) Tillashayxova X.A. – psixologiya fanlari nomzodi (PhD), dotsent Yuldasheva F.I. – pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD),dotsent Doniyorov S. M. –“Yangi O‘zbekiston” va “Pravda Vostoka” gazetalari tahririyati DM bosh muharriri, O‘zbekiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan jurnalist, filologiya fanlari nomzodi (PhD) Yuldasheva D.B. – filologiya fanlari bo‘yicha falsafa (PhD) doktori, dotsent Tangriyev A. T. – Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti kafedra professori Ashurov R. R. – psixologiya fanlari bo'yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Panjiyev M. A. – Qashqadaryo viloyati Maktabgacha va maktab ta’limi boshqarmasi boshlig‘ining birinchi o‘rinbosari Xudayberganov N. A. – Xorazm Ma'mun akademiyasi Tabiiy fanlar bo‘limining katta ilmiy xodimi, biologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №С-5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №136361 EDITOR-IN-CHIEF: Karimova E’zoza Gapirzhanovna – Minister of Perschool and School Education of the Republic of Uzbekistan DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF: Ibragimova Gulsanam Ne’matovna – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor EDITORIAL BOARD MEMBERS: Ibragimov X.I. – Doctor of Pedagogical Sciences, Academician Shoumarov G‘. B. – Doctor of Psychological Sciences, Academician Qirg‘izboyev A. K. – Doctor of Historical Sciences, Professor Jamoldinova O.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Sharipov Sh.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Shermuhammadov B.Sh. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Ma’murov B.B. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Madraximova F.R. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Kalonov M.B. – Doctor of Economic Sciences, Professor Nabiyev D.X. – Doctor of Economic Sciences, Professor Koldoshev K. M. – Doctor of Economic Sciences, Professor Ikramxanova F.I. – Doctor of Philological Sciences, Professor Ismagilova F.S. – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Russia) Stoyuxina N.Yu. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Russia) Magauova A.S. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor (Kazakhstan) Rejep O‘zyurek – Doctor of Psychological Sciences, Professor (Turkey) Wookyu Cha – President of the National University of Education, Korea (South Korea) Polonnikov A.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor (Belarus) Mizayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Baybayeva M.X. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Muxsiyeva A.T. – Doctor of Pedagogical Sciences, Professor Aliyev B. – Doctor of philosophy, professor Gafurov D. O. – Doctor of Philosophy (PhD) Shomurodov R.T. – Candidate of Economic Sciences (PhD), Associate Professor Mirzayeva F. O. – Doctor of Pedagogical Sciences (DSc), Associate Professor Jalilova S.X. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Bafayev M.M. – Doctor of Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Usmonova D.I. – Associate Professor, Samarkand Institute of Economics and Service Saifnazarov I. – Doctor of philosophy, professor Nematov Sh.E. – Candidate of Pedagogical Sciences (PhD) Tillashayxova X.A. – Candidate of Psychological Sciences (PhD), Associate Professor Yuldasheva F.I. – Doctor of Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associate Professor Doniyorov S. M. – Editor-in-Chief of the Editorial Board of the newspapers "Yangi Uzbekiston" and "Pravda Vostoka", Honored Journalist of the Republic of Uzbekistan, Candidate of Philological Sciences (PhD) Yuldasheva D.B. – Doctor of Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associate Professor Tangriyev A.T. – is a professor of Tashkent State University of Economics Ashurov R. R. – Doctor of Philosophy (PhD) in Psychology, Associate Professor Panjiyev M. A. – First Deputy Head of the Department of Preschool and School Education of the Kashkadarya Region Khudaiberganov N. A. – Senior Researcher of the Department of Natural Sciences of the Khorezm Mamun Academy, Doctor of Philosophy (PhD) in Biological Sciences “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali O‘zbekiston Respublikasi Oliy attestatsiya komissiyasining quyidagi qarorlariga asosan pedagogika va psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) hamda fan doktori (DSc) ilmiy darajasiga talabgorlarning dissertatsiyalaridagi asosiy ilmiy natijalarni chop etish uchun milliy ilmiy nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan: Pedagogika fanlari bo‘yicha: OAK Kengashi tavsiyasi (26.08.2024-y., №11-05-4381/01) asosida: • Ekspert kengashi (29.10.2024-y., №10) • Rayosat qarori (31.10.2024-y., №363/5) Psixologiya fanlari bo‘yicha: Toshkent davlat pedagogika universiteti murojaatiga asosan OAK tavsiyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01): • Ekspert kengashi (25.05.2025-y., №10) • Rayosat qarori (08.05.2025-y., №370/5) AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 4 2025-yil, dekabr, 12-son MUNDARIJA Yangi O‘zbekiston sharoitida ayollar ijtimoiy faolligini oshirishda psixologik motivatsiya va o‘z-o‘zini rivojlantirish strategiyalari ........................................................................................................26 Xuseynova Abira Amanovna Pragmalinguodidactic Principles in Teaching English for Philologist Students and their Application in Intercultural Communication...................................................................................31 Arzieva Bibi-Sanem Aynazarovna Metakognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan biologiya o‘quv materiallarini loyihalash, joriy etish va samaradorligini baholash........................................................................................................35 Abdurasulova Gulrux Habibullayevna Oligofreniya holatida neyropsixologik tashxislar qo‘llanilishining umumiy masalalari .................................40 Akramov Dostonbek Ikromjon o‘g‘li, Xojialiyeva Sarvinoz Elyorjon qizi Oliy ta’lim muassasalari talabalarida kreativ kompetensiyani rivojlantirish pedagogik muammo sifatida ...44 Asatova Dildora Aslamovna Ingliz tili o‘qish ko‘nikmalarini takomillashtirishda autentik manbalarning roli .............................................. 49 Bekmuratova Nargiza Arislanbayevna Insultdan keyingi nutqni tiklashda logopedik reabilitatsiya va nevrologik muolajalar integratsiyasi ............52 Boltaboyeva Xurshida Sharofiddinovna The Concept of Symbols in Linguoculturology ............................................................................................56 Hamraqulova Gulandom Sodiq qizi Buyuk ipak yo‘li xalqlari o‘rtasidagi pedagogik va madaniy aloqalarning vujudga kelishi ............................59 Mirxalilova Nargiza Akbarovna Bo‘lajak tarbiyachilarni bolalarni nutqini o‘stirishga bo‘lgan kasbiy-pedagogik tayyorgarligini o‘stirish .......63 Mitaliboyeva Dildora Koxlear implantli bolalarning eshituv–nutqiy faolligini oshirishda differensial yondashuv asosida korreksion-pedagogik ish ..........................................................................66 Nartayeva Shahnoza Yulchibayevna Fasilitatsion yondashuv asosida kichik maktabgacha yoshdagi bolalarda adaptiv ko‘nikmalarni rivojlantirishning psixologik-pedagogik mexanizmlari ..................................................................................71 Normatova Nilufar Komilovna Boshlang‘ich sinflarda disgrafiyasi bo‘lgan o‘quvchilarda yozish kompetensiyalarini shakllantirishning ilmiy-nazariy asoslari (XIX–XXI asrlarda)........................................................................76 Qaxxorova Saidaxon, Mamarajabova Zulfiya Raqamli texnologiyalar va onlayn platformalar orqali olimpiya ta’limini rivojlantirish: yoshlar orasida axloqiy va jismoniy madaniyatni oshirish ...........................................................................80 Qodirov Jurabek Mamatsimonovich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida sun’iy intellekt bilim va savodxonligini rivojlantiradigan innovatsion jismoniy-interaktiv o‘yinlar: pedagogik model ...........................................................................83 Quvonova Nodirabegim Shavkat qizi “Sab’ai sayyor” asarida qo‘llangan onomastik birliklar haqida mulohazalar ................................................87 Gadayev Oybek Yaxshiboyevich, Ravshanova Sharbatoy Rahmatilla qizi Ijtimoiy tarmoq shifokorlarining masofaviy konsultatsiyalari shaxs psixikasi va salomatligiga ta’siri ...........91 Askarova Nargiza Abdivaliyevna, Ravshanova Zarnigor Daminovna Talabalar ilmiy dunyoqarashini rivojlantirishda innovatsion ta’lim texnologiyalari va interfaol metodlardan foydalanish................................................................................................................95 Satvoldiyev Faxriddin Akbarali o‘g‘li Innovatsion ta’lim texnologiyalari orqali pedagoglarning kreativligini rivojlantirish ......................................99 Saydullayeva Gulasal Umidjon qizi Maktabgacha yoshdagi bolalar motorikasini rivojlantirishning standart modeli ...........................................102 Sirojiddinova Xamidaxon Xasanboy qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarning shaxslararo munosabat kompetensiyasini rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari ..........................................................................................................................106 Turg‘unova Gulnoza Muhammadjonovna, Xodjiyeva Mahliyo AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 5 2025-yil, dekabr, 12-son Shaxsdagi mehnat motivatsiyasi samaradorligini ta’minlashga xizmat qiluvchi korrelyatsion bog‘liqliklar tahlili ....................................................................................................................109 Xusanov Samariddin Maxmadaminovich Auditoriyadan tashqari musiqiy mashg‘ulotlarni art-terapiya yordamida tashkil etish asoslari ....................112 Yarashev Jo‘rabek To‘rayevich Формирование творческого мышления школьников на уроках музыки ................................................117 Габдульманова Ильнура Минисламовна Теоретико-методологические основы коллаборативного обучения, кооперативных подходов и интерактивных педагогических методов ..................................................................................................119 Жураева Мафтуна Бахтиёр кизи Педагогическое колесо как инструмент формирования цифровой компетентности будущих педагогов дошкольного образования ........................................................................................ 124 Уразова М. Б., Усманова У. Б. Особенности гражданского воспитания обучающихся в системе “школа–махалля” в Узбекистане ..130 Хайдаров Шавкат Шамсиддин угли Педагогические условия формирования языковой грамотности у учащихся с тяжелыми нарушениями речи ................................................................................................................... 135 Юсупова Зулайхо Бахром кизи Valeologik tarbiyada o‘yin texnologiyalarining ahamiyati .............................................................................139 Berkinova Charos Islomovna O‘quvchilarda faol fuqarolik kompetensiyasi tushunchasi, mazmuni va shakllanishi ..................................142 Buvorayeva Gulruh Shoikrom qizi Boshlangʻich ta’limda STEAM yondashuvi asosida o‘qitishning didaktik imkoniyatlari ...............................145 Choʻtboyeva Munisxon Eshpoʻlat qizi Tabiatga muhabbat: maktabgacha ta’limda milliy qadriyatlar va o‘yinlar orqali ekologik tarbiya .................150 Ergasheva Umrinisso Komilovna Zamonaviy ta’lim – talabalar ijtimoiy intellektini shakllantirsh omilidir..........................................................153 Ermatova Gulnoz Pirimovna O‘zbekistonning eng yangi tarixi fanini o‘qitishda pedagogik texnologiyaning o‘rni ....................................156 Gazibekova Feruza Hakimovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining raqamli texnologiyalar muhitida tanqidiy va mustaqil fikrlashini rivojlantirish metodikasi .................................................................................................159 Haydarova Feruza Haydar qizi Talabalarda maʼnaviy-axloqiy fazilatlar va sifatlarni shakllantirish mexanizmi ............................................. 162 Jumanazarova Dilnoza Umurzaqovna Maktabgacha yoshdagi bolalarning kasbga bo‘lgan qiziqishlarini shakllantirishda interfaol metodlarni qo‘llash texnologiyasi ...................................................................................................165 Jumayeva Malika Aliyevna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarda kasbiy-nutq madaniyatini rivojlantirish ........................................ 168 Lutfetdinova Ra’no Xusnetdinovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda matematik rivojlanishga zamonaviy yondashuvlar va jahon tajribalari ..172 Masharipova Barno Erkin qizi, Adilbayeva Dilnoza Adilbay qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida til o‘yinlari texnologiyalarining nazariy asoslari .........................................175 Masharipova Dilfuza Muxammatjon qizi Maktabgacha ta’lim tarbiyachisi pedagogik faoliyatining o‘ziga xosligi .......................................................178 Muhammadiyeva Feruza Turakulovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirishda aksiologik yondashuvdan foydalanish metodikasi .......................................................................................181 Muhiddinova Munira Xayrullayevna Boshlang‘ich ta’lim jarayonida matematika fanini o‘qitishda raqamli transformatsiya vositalaridan foydalanishning metodik paradigmasi .........................................................................................................184 Narzullayeva Sevara Omonovna O‘qituvchining muloqot madaniyatini shakllantirishning pedagogik-psixologik xususiyatlari .......................187 Nizamova Nodira Paxritdinovna Integrativ yondashuv asosida o‘quvchilarning nutqiy kompetentligini rivojlantirishning mazmuniy izohlanishi ..................................................................................................................................191 Oysha Qurbonova, Nodira Abduraimova Boshlang‘ich ta’limda Finlandiya tajribasi ....................................................................................................195 Nodira Sherboyeva AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 6 2025-yil, dekabr, 12-son Kutubxonachi kutubxona-axborot xizmati jarayonining yetakchi ishtirokchisi sifatida .................................198 O‘ktam Nosirov Pedagogik ta’lim transformatsiyasida talabalarning tadqiqotchilik kompetensiyalarini rivojlantirish texnologiyasi ............................................................................................................................ 204 Rustamova Shoxista Omonjonovna Globallashuv sharoitida axborot-psixologik xavfsizlikni shakllantirish masalalari ........................................ 208 Rаxmаtjonov Shoxjаhon Dilshodbek o‘g‘li Talabalarga ingliz tilini o‘qitishning zamonaviy innovatsion texnologiyalari .................................................212 Sa’dullayeva Rushana Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish ...........215 Saidova Dilbar Erkinovna Pedagog xodimlarda tolerantlik namoyon bo‘lishining determinantlari ........................................................ 218 Sattorova Maxliyo Dilmurod qizi Kreativ metodlar orqali maktabgacha yoshdagi bolalarda kreativ tafakkur va fikrlashni rivojlantirish .........223 Sultonboyeva Baxriniso Ilhomjon qizi Artpedagogika texnologiyalaridan foydalanib maktabgacha yoshdagi bolalarda dialogik nutqni rivojlantirish metodikasi .......................................................................................................226 Xolmatova Fotima Baxtiyor qizi Boshlang‘ich ta’limda yashil kompetensiyalarni shakllantirish yo‘nalishlari .................................................229 Yaqubova Shoira Tog‘aymuratovna Emotsional intelektni rivojlantirishning nazariy asoslari ............................................................................... 233 Yarmatov Raxmboy Baxramovich Boshlang‘ich ta’limda o‘quv veb-saytlari orqali til kompetentligini rivojantirish ............................................239 Zokirova Sohiba Muxtoraliyevna, Muxammadjonova Diyorabonu Muzaffarjon qizi Языковые изменения в русском языке XXI века: исследование новых слов, сленга, интернеткоммуникации, влияния англицизмов и глобализации на современный русский язык .......................242 Марупова Дилфуза Давроновна Oliy ta’limda talabalarning ilmiy-tadqiqot faoliyatining maqsad va vazifalari ...............................................247 F. R. Xosilova Boshlang‘ich ta’lim texnologiya darslarida o‘quvchilarni tabiiy materiallar bilan ishlashga o‘rgatish ...........251 Kambarov Nodirjon Sattarovich, Nasirjanova Feruzaxon Alixon qizi Boshlangʻich taʼlimda STEAM yondashuvining qoʻllanilishi va uning samaradorligi .................................... 256 Abdulazizova Yulduz Abdujabbor qizi Tabiiy fanlarni o‘qitishda STEAM yondashuvi asosida kreativlikni rivojlantirish metodikasi ........................259 Abdullayeva Dilrabo Fayzulla qizi Umumta’lim maktablarida o‘quvchilarda shaxs ma’naviy qiyofasini shakllantirishning zamonaviy pedagogik texnologiyalari .......................................................................................................... 262 Aliyeva Zuxra Tursunboyevna Yosh avlodni madaniy-tarixiy yondashuv asosida tarbiyalashda madaniy-ma’rifiy muassasalarning o‘rni ..265 Aripov Shokirjon Olimovich Ta’limda yangi texnologiya: 4K modeli va uni amalga oshirish yo‘llari.........................................................268 Avliyoqulova Nasiba Choriyevna Badiiy-tarixiy materiallarni ta’lim jarayoniga integratsiyalashning metodologik asoslari ..............................272 Baratov Baxtiyorjon Qodirovich Bolaning maktabgacha ta’lim tashkilotiga moslashishida o‘yinning roli ....................................................... 275 Barno Masharipova Erkin qizi, Zuhrobova Mahliyo Abdulatif qizi Boshlang‘ich sinf o‘qish savodxonligi darslarida integrativ yondoshuvdan foydalanish texnologiyasi ........278 Ernazarova Laylo Abdusaitovna, Saidahmadova Gulrux Farrux qizi Bo‘lajak tarbiyachilarda metarefleksiv fikrlashni rivojlantirishning psixologik-pedagogik asoslari ...............284 Ismailova Nilufar Isroildjanovna Semantic and Cross-Cultural Features of Food-Based Idioms in Karakalpak and English Languages ......289 Jiemuratova Gulistan Koshkinbaevna Filolog talabalarida mustaqil fikrlash va qaror qabul qilishni rivojlantirishda metakognitiv yondashuvlarning didaktik mexanizmlari ................................................................................ 292 Jo‘rayeva Dilnoza Ro‘zimat qizi Rivojlantiruvchi sohalar kompetensiyalariga integratsion yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalarni ma’naviy-axloqiy tarbiyalash texnologiyasini rivojlantirish .............................................296 Jo‘rayeva Zilola Sayfiddin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 7 2025-yil, dekabr, 12-son Psixologlar kasbiy komponentlarini rivojlantirishda matematik usullardan foydalanishning o‘ziga xos xususiyatlari ................................................................................................................................ 302 Kuziyeva Dilnura Dilmurotovna O‘zbekiston metodik maktabida sotsiolingvistik kompetensiyani shakllantirish bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqotlar tahlili ..................................................................................................................................306 Madaminova Gulzira Gulamkadirovna Maxsus pedagogika fanlarini o‘qitishning nazariy-metodik asoslari ............................................................313 Maqsudova Nodira Alijonovna Maktabgacha yoshdagi bolalarda metakognitiv ko‘nikmalarni rivojlantirishda ertakterapiya texnologiyalaridan foydalanish metodikasi ............................................................................317 Muxiddinova Dilfuza Sherdor qizi Nutq madaniyatini shakllantirishda o‘qituvchi nutqining roli.........................................................................320 N. Q. Olimova Boshlang‘ich ta’lim jarayonida matematika fanini o‘qitishda raqamli transformatsiya vositalaridan foydalanishning metodik paradigmasi .........................................................................................................323 Narzullayeva Sevara Omonovna O‘quvchilarda ekologik madaniyatni shakllantirish metodikasi ....................................................................326 Normirzayeva Maftunaxon Ilyosjon qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tadqiqot faoliyatini rivojlantirishda intensiv ta’lim texnologiyalarining metodik asoslari ............................................................................................................ 329 Olloqulova Farzona Umedillayevna Maktabgacha ta’lim yoshidagi giperaktiv bolalar bilan ishlashda pedagogik kompetentligini oshirish metodikasi ......................................................................................................................................332 Raimqulova Sojida Abdusaid qizi Talabalarning tadqiqotchilik kompetensiyalarini shakllantirishning nazariy asoslari ....................................335 Rustamova Shoxista Omonjonovna Inklyuziv ta’limni tashkil etishning xorijiy pedagogik amaliyotdagi modellari ...............................................339 Sultonova Zarina Uchqun qizi Xalq pedagogikasida ertaklarning tarbiyaviy va ma’naviy-ma’rifiy ahamiyati: ma’naviy begonalashuvga qarshi tarbiyaviy omil sifatida ............................................................................343 To‘xtasinova Farida Davlatali qizi B1 darajadagi talabalar uchun xorijiy tilni o‘qitishda audiovizual texnologiyalar yordamida ta’lim samaradorligini oshirishning metodik asoslari .............................................................................................347 Toshpulatova Shaxsanam Xolmurodovna Kontekstli ta’lim va uning boshlang‘ich ta’lim matematikasidagi ahamiyati haqida .....................................350 Umarova Nigora Alisherovna Oiladagi psixologik muhitning o‘spirinlarda to‘liqsizlik kompleksi shakllanishiga ta’siri ...............................353 Xalmuratova Dilorom Abdikarimovna Ta’limda faktcheking: misinformatsiya va dizinformatsiyaga qarshi kurashishning pedagogik asoslari ......356 Xidirova Maftuna Ilhom qizi Maktab o‘quvchilarini falsafiy va dunyoqarashga tayyorlash omillari ..........................................................362 Xo‘shboqova Farida Komiljon qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida nutq faoliyatini rivojlantirishning lingokognitiv asoslari .............................370 Xusanova Gulruxsor To‘lqin qizi, Aliyeva Muhlisa Baxodir qizi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqiy kompetensiyasini oshirish ...........................................................374 Zokirova Sohibaxon Muxtaraliyevna, Erkinova Nazokatxon Anvarjon qizi Эффективность занятий кроссфитом в повышении уровня общей физической подготовленности слушателей института повышения квалификации МВД Республики Узбекистан ................................377 Албеков Шокир Адилбекович Роль торговых и кочевых маршрутов в формировании лингвокультурных заимствований между Хорезмом и Южной Сибирью ........................................................................................................381 Сатымова Светлана Сатымовна Использование искусственного интеллекта в обучении русскому языку как иностранному: проблемы и решения ................................................................................................................................. 385 Ташева Дилором Салимовна Проблемы использования коммуникативного метода в преподавании русского языка студентам ....389 Тоджибоева Наргиза Джумабоевна AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 8 2025-yil, dekabr, 12-son Maktab–oila–mahalla hamkorligining qizlar ijtimoiy faolligini oshirishga ta’siri ............................................393 Abdurazoqova Marg‘uba Muxammad qizi Ta’lim tizimida musiqiy madaniyatni takomillashtirshning metodologik imkoniyatlari...................................397 Asqarova Xurshida A’zamjon qizi Maktab biologiya kursini o‘qitishda dars va darsdan tashqari mashg‘ulotlarning o‘zaro bog‘liqligi asosida metodologik savodxonlikni shakllantirish ............................................................. 404 Azimov Bekjon Ibrohimjon o‘g‘li Oliy ta’lim tizimida iqtidorli talabalar bilan ishlash samaradorligini ta’minlash usullari ................................. 407 Delov To‘lqin Erkinovich Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarni badiiy asarlarni janriy xususiyatlariga ko‘ra izohli o‘qishga o‘rgatish .......... 410 Gulmira Abdullayeva Oʻzbekiston bokschilarining dunyo reytingida yetakchi o‘rinlarni egallashining asosiy omillari ................... 413 Insapov Ismoil Tuychialiyevich Improving Learners’ Engagement Through Game-Based Techniques in Language Education .................. 416 Ismailova Ma’rifat Bakhrambek kizi STEAM yondashuvi boshlang‘ich ta’limda ijodiy fikrlashni rivojlantirishning zamonaviy kaliti sifatida ........ 421 Jo‘rayeva Nasiba Komil qizi O‘quvchilarni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalashning ijtimoiylashuvi ....................................................... 426 Jo‘rayeva Sayyora Vahobjon qizi O‘smirlarda xarakter aksentuatsiyasining o‘ziga bo‘lgan ishonch rivojlanishiga ta’sirining psixologik xususiyatlari ................................................................................................................................429 Jurayev Xaydarjon Odilboyevich O‘spirinlarda agressiv xulqga ta’sir qiluvchi omillar .....................................................................................433 Konratbayeva Ayjamal Bazarbayevna Rus va o‘zbek tillarida chorvachilik terminlarining qiyosiy tahlili .................................................................. 436 Kurbanova Guzal Abduraximovna Texnologiya darslarida murakkab mexanizmlarni o‘qitishning zamonaviy usullari ...................................... 441 Mamadaliyev Furqat Xolmamatovich Umumta’lim maktab o‘qituvchilarining sun’iy intelekt texnologiyalaridan foydalanish madaniyatini shakllantirish usullari .............................................................................................................. 446 Mamatova Fazilat Ixtiyorovna, Xolmirzayeva Zebo Ravshan qizi Nutqda badiiy tasviriy vositalardan foydalanish yo‘llari................................................................................ 450 Murodova Farangis G‘anisherovna Kichik yoshdagi o‘quvchilarning yozma savodxonligini oshirish yo‘llari ....................................................... 454 N. Abduvaliyeva, M. Odinajonova Kichik maktab yoshidagi nutqida nuqsoni bo‘lgan bolalar shaxslararo munosabatini korreksiyalashda ertak terapiyasidan foydalanish ....................................................................................... 458 Nig‘matova Nodirabegim Lutfillo qizi Boshlang‘ich sinf matematika darslarida o‘quvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish ........... 463 O‘rinova Ro‘zigul Jumanazar qizi Voleybol o‘yinida blok qo‘yish texnikasini o‘rgatishda yangi pedagogik yondashuvlar ................................ 467 Qambarov Kozimjon Texnik yo‘nalishda tahsil olayotgan talabalarga ingliz tilini o‘qitishning yangi texnologiyalari ..................... 472 Babayeva Gulnozaxon Latibjonovna Maktabgacha ta’lim sifatini oshirishda pedagog malakasining roli .............................................................. 481 Davlatova Dildora Nuriddinovna Talabalarda sog‘lom turmush tarzini rivojlantirishning pedagogik tamoyillari .............................................. 485 Davronov Nurzod Ismoilovich Eshitishida nuqsoni bo‘lgan bolalar: toifalari va tasniflash mezonlari .......................................................... 490 Djurayeva Sohiba Barat qizi Blum taksonomiyasiga asoslanib boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining og‘zaki va yozma nutqini rivojlantirish usullari .............................................................................................................. 495 Husenova Aziza Sharipovna Tabiiy fan darslari jarayonida o‘quvchilarda loyihaviy ishlarni tashkil etish ko‘nikmasini shakllantirish ....... 498 Matniyazova Diyora Jumanazarovna Boshlangʻich taʼlimni modernizatsiya qilishning asosiy yoʻnalishlari: innovatsion taraqqiyot, metodik yangiliklar va istiqbollari ................................................................................................................. 501 Nazarova Mohigul Akmalovna, Asatova Mashhura Asomiddin qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 9 2025-yil, dekabr, 12-son Kasbiy pedagogikani shakllantirish va rivojlantirish masalalari ................................................................... 506 Sanaqulov Xamroqul Rizaqulovich O‘qituvchining shaxsiy fazilatlari va suggestiv kompetentligining o‘zaro bog‘liqligi ..................................... 513 Shermatova Manzura Ikromjanovna Tez qalamchizgilarda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash tajribasi ........................................................... 518 Suyunov Navro‘z Alisher o‘g‘li Kognitiv tilshunoslik asosida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining nutqini rivojlantirish ................................... 523 Teshabiyev Dilmurod Raxmadjonovich, Madazimova Muxlisa Abdurashid qizi Kombinatorik masalalar asosida ijodiy topshiriqlarni tuzish va ularning o‘quvchilarga ta’siri ...................... 526 Toshboyeva Saida Rahmonberdiyevna, Yusupova Latofat Abduqodir qizi Linguodidactic Foundations for Enhancing Professional Competence in Practice-Oriented Language Education ................................................................................................... 530 Uktamova Navruza Botir qizi Audiovizual usul qo‘llanilganda o‘quvchilarning til ko‘nikmalaridagi o‘zgarishlarni baholash ...................... 535 Umarov Aziz Avazovich Ona tili – ART texnologiya va kreativlik fanida so‘z san’atining omili sifatida .............................................. 540 X. Sanaqulov, Sh. Nurmatova Etnopedagogik yondashuvning boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida ijtimoiylashuv jarayoniga ta’siri ............... 543 Xamroqulova Xilola Qosimjon qizi Ajdodlarimiz o‘gitlari asosida o‘quvchi-yoshlarda axloqiy sifatlarni shakllantirish texnologiyasi .................. 547 Xatamova Nilufar Xaydarovna Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kreativ o‘qish madaniyatini rivojlantirishda generativ sun’iy intellekt texnologiyalarining didaktik imkoniyatlari ............................................................................. 550 Xayitova Firuza Abdullayevna Rivojlangan mamlakatlarda maktabgacha ta’limning mazmuni va tarixiy taraqqiyoti .................................. 554 Yoziyeva Umida Lutfullayevna O‘quv vaziyatlarini loyihalash orqali talabalar o‘quv faolligini oshirish ......................................................... 558 Zakirova Dilfuza Sayidolimovna O‘quvchilar orasida jismoniy faollikni oshirish uchun yangi ilmiy yondashuvlar .......................................... 561 Zaynobidinov Dilshodbek Qobilovich Активные методы обучения как коммуникационная основа современного урока ............................... 566 Ахмедова Мукаддас Ходиматовна Инклюзия как путь к равным возможностям: развитие системы образования Узбекистана ............... 570 Баротова Шохсанам Бахтиёр кизи, Мауш Ребия Джамшедовна, Мурадова Дилфуза Махмудовна “Qurilish konstruksiyalari” fanini o‘qitishda kasbiy-amaliy kompеtеntlikni rivojlantirish................................ 576 No‘manova Soxiba Ergashboyevna Креативный педагогический подход в музыкально-теоретических и практических занятиях по искусству макома ........................................................................................... 582 Нурматова Фируза Муминовна Система упражнений по методике обучения средствам речевой выразительности узбекского языка ........................................................................................................................................ 587 Фаттахова Д. А. Oliy ta’limda kompеtеnsiyaga asoslangan o‘qitish modеllari....................................................................... 592 Ernazarov Alisher Ergashevich, Chinqulova Gulmehra The Concept of Symbols in Linguoculturology ............................................................................................ 598 Hamraqulova Gulandom Sodiq qizi Raqamli o‘yinlarga (mobile games) qaramlikning kognitiv samaradorlikka salbiy ta’siri .............................. 601 Turamov Muhammadzohid Rustamjon o‘g‘li OTM talabalarini vatanparvarlik ruhida tarbiyalash asosida ilmiy tadqiqot ishlariga yo‘naltirishning zamonaviy metodlari ........................................................................................................... 605 Sobirov Zahriddin Sadriddinovich Boshlang‘ich sinflarda o‘quvchilarda kiryativlikni rivojlantirish ..................................................................... 609 Qo‘chqarov Mirzavali Qo‘zibayevich Maktabgacha ta’lim muassasalari tarbiyalanuvchilarining axloqiy tarbiyasini shakllantirish ....................... 613 Yаqubovа Dinorа Bаhodirovnа Zamonaviy ta’lim tizimida AR (Augmented Reality) texnologiyalarining qo‘llanilishi.................................... 617 Abdumo‘minov Burxonjon Sunnatillo o‘g‘li AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 16 2025-yil, dekabr, 12-son Ta’lim jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarni mantiqiy fikrlashga o‘rgatish ............................................ 1226 Adizova Nigora Baxtiyorovna, Bahodirova Mohinur Azamat qizi Buxoro xonlariga pir bo‘lgan Dahbediylar .................................................................................................... 1231 Kandaxarov Anvarjon Xasanovich Formativ baholash natijalaridan ta’lim sifatini yaxshilashda foydalanish ..................................................... 1236 Mamatova Fazilat Ixtiyorovna, Jabborova Dilshoda Xolmamat qizi Современные тенденции развития в подготовке юных волейболистов с использованием инновационных технологий....................................................................................................................... 1239 Имомов Сирожиддин Илхомович Современное развитие гандбола, основы технико-тактической подготовки и методика обучения в кружках ................................................................................................................1244 Оринов Облақул Жумаевич Теоретико-методические основы баскетбола и современные тенденции его развития ...................... 1248 Ачилов Ойбек Хакимович O‘zbekistonda ekoturizmni rivojlantirishda sun’iy intellekt texnologiyalarining qo‘llanishi: holat, muammolar va rivojlanish istiqbollari ................................................................................................. 1252 Berdiyorov Baxtiyor Sodiqovich, Raximjonova Maxliyoxon Zokirjon qizi Sun’iy intellekt asosida talabalarning dasturlash kompetensiyalarini rivojlantirish ...................................... 1257 Saidov Usmon Bahron o‘g‘li Современные методы устранения заикания у подростков .................................................................... 1260 Абдухалимова Муниса Абдурашид кизи O‘quvchilarda innovatsion yondashuv orqali ma’naviy-axloqiy tarbiya berishning o‘ziga xos xususiyatlari ................................................................................................................................1264 Xamidova Shaxnoza Nuraliyevna Iqtidorli futbolchilarni tanlab olishning nazariy asoslari ................................................................................ 1268 Salayev Taxirbek Kamiljanovich, Atajanov Adilbek Yuldashevich Sun’iy intellektning talabalarda analitik fikrlashga ta’siri .............................................................................. 1274 Abduhakimova Muslima Bahodir qizi Raqamli interpretatsiya: vizual tahlil kompetensiyasini rivojlantirishda immersiv texnologiya va kognitiv yuklanishni optimallashtirish ...................................................................................................... 1277 Anvarxo‘jayeva Dilinur Otabek qizi Bo‘lajak boshlang‘ich ta’lim o‘qituvchilarining sun’iy intellektdan foydalanish kompetensiyasini shakllantirish ................................................................................................................... 1282 Artikova Nargiz Shuxratovna Ekologik turizmning tabiatga ma’naviy-estetik munosabatni rivojlantirish imkoniyatlari .............................. 1286 Aymatov A. Q., Turayeva Dildora Shuhratovna O‘quvchilarda milliy tuyg‘ularni shakllantirishning ilmiy-pedagogik asoslari ................................................ 1289 Begmatova Nasiba Safarbayevna Katta maktabgacha yoshdagi bolalarda duduqlanishni korreksiyalashning pedagogik texnologiyasi ......... 1293 Boxodirova Gulasalxon Ibroximovna Jismoniy tarbiya va sog‘lomlashtirish mashg‘ulotlarida lotin va yunon terminlarining o‘rni.......................... 1296 Burxonova Guyoxon Gulomovna Ta’lim jarayonlarida sinergetik kompetensiyalash orqali integrativ yondashuvni amalga oshirish ............... 1300 Haqberdiyev Baxtiyor Rustamovich Montessori metodikasining tarixi, tamoyillari va ingliz tilini ikkinchi til sifatida oʻqitishdagi oʻziga xos usullari ..................................................................................................................... 1304 Jo‘raqulova Gulruh Murot qizi Bo‘lajak o‘qituvchilarning ijtimoiy-pedagogik kompetentligini rivojlantirish holati va muammolari ............... 1307 Karimov Ravshanbek Rizomatovich Methodology for the Integrative Development of Students’ Educational and Creative Activities in Teaching Fine Arts ...................................................................................................... 1312 Kurbanova Shohsanam Bakhodirjon kizi Kurash sport turining jismoniy tarbiya tizimida tutgan o‘rni va uning rivojlanish omiillari ............................. 1315 Mamadova Feruzaxon Mirzaaxmad qizi, Akbarova Nasibaxon Abdumalik qizi Kurash sport turining texnik-taktik rivojlanishi va uning jismoniy tarbiyadagi pedagogik ahamiyati ............ 1319 Mamadova Feruzaxon Mirzaaxmad qizi, Eminjonova Zahro Dilmurodjon qizi Bo‘lajak tarbiyachilarning intellektual qobiliyatini falsafiy bilimlar asosida rivojlantirish shakllari ................. 1323 Mamatqulova Shaxnoza O‘ktam qizi AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS 17 2025-yil, dekabr, 12-son Using Debate, Role-Play, and Drama as Tools for Developing Oral Skills in English ................................. 1326 Menglibekov Reypnazar Mukhammetkarim-uli Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarida supervayzerlik qobiliyatlarini rivojlantirishning psixologik determinantlari ............................................................................................................................1329 Mirzayeva Muhayyo Ruziyevna Methodology for Developing Patriotic Education in Students Through Ideas of National Heroism ............. 1334 Nomanova Ma’rifat Abdillayevna Shaxsda kasbiy tafakkur namoyon bo‘lishining psixologik mexanizmlari .................................................... 1337 Olimova Fotima Botirovna Interaktiv taʼlim muhitida talabalarning badiiy-kompozitsion didini shakllantirish pedagogik mexanizmlari (rangtasvir fani misolida)...................................................................................... 1341 Omonqulova Dildora Xusniddin qizi Triz va kreativ pedagogika: boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining ijodiy muammolarni hal qilish qobiliyatini rivojlantirish ................................................................................................................. 1348 Ortiqova Zulfiya Nurmaxamatovna, Fayzullayeva Nazokat Uchqunovna O‘quvchilarni o‘zbek xalq og‘zaki ijodi namunalari vositasida vatanparvarlik ruhida tarbiyalash jarayonlarini takomillashtirish .................................................................................................... 1351 Qodirqulov Nodirbek Hamroqul o‘g‘li Bo‘lajak muhandislarning loyihalash-konstruktorlik ko‘nikmasini rivojlantirishning muhim yo‘nalishlari (muhandislik ta’lim yo‘nalishlari misolida) .................................................................... 1355 Salomov Ilhom Salimovich Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarini PIRLS tizimi asosida baholashga o‘rgatish ................................ 1359 Samidjonova Muxabbat Xoliqjonovna “Nurli maskan” ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalarida aniq va tabiiy fanlarni integrativ o‘qitishning ijtimoiy-pedagogik zaruriyat sifatida .......................................................................... 1362 Sobirova Mashxura Ubaydullayevna Sun’iy intellekt va simulyatsion o‘yinlardan foydalanib iqtisodiy tafakkurni shakllantirish metodikasi ......... 1365 Sodiqova Nigora Turayevna Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida virtual texnologiyalar vositasida axborot kompetentligini rivojlantirish tizimi .................................................................................................. 1368 Suvonqulova Aziza Abdurazzoq qizi Rahbarlarning psixologik farovonligi: oila–kasb muvozanati, oilaviy munosabat va kasbiy qoniqishning o‘zaro ta’sir mexanizmlari ............................................................................................1371 Teshayev Sobit Sodik o‘g‘li Tibbiy ta’limda refleksiv ko‘nikmalar: O‘zbekiston va dunyo tajribasi .......................................................... 1374 Toshmatova Moxizatxon Inomidin qizi Boshlang‘ich tayyorganlik bosqichidagi yosh voleybolchilarning mashg‘ulot jarayonini texnik va taktik nazorat qilish metodikasi.....................................................................................................1377 Xakimov Saydullo Tulanboyevich Kadrlarni boshqarishda strategik va tezkor qarorlar uygʻunligini taʼminlashning tashkiliy-boshqaruv asoslari ........................................................................................................................1380 D. A. Xodjimatova Jismoniy imkoniyatlari cheklangan yoshlar uchun sport va jismoniy faollikning ahamiyati ......................... 1385 Zafar Xudaykulov Raqamli texnologiyalar va innovatsion metodlar asosida ta’lim samaradorligini oshirish ........................... 1388 Yusupova Munisa Texnologik ta’lim jarayonida ixtirochilik va loyihalashtirish kompetensiyalarini rivojlantirishning pedagogik asoslari ............................................................................................................ 1391 Zokirova Nargiza Akbarjonovna Til kompetentligining kognitiv tilshunoslik bilan aloqasi boshlang‘ich sinflar misolida ................................. 1395 Zokirova Sohiba Muhtoraliyevna, Madazimova Muxlisa Abdurashid qizi Структура и основные характеристики креативности личности студентов педагогических вузов ...... 1398 Уразова Марина Батыровна, Соибова Толифа Дилмуродовна AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1315 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son KURASH SPORT TURINING JISMONIY TARBIYA TIZIMIDA TUTGAN O‘RNI VA UNING RIVOJLANISH OMIILLARI Mamadova Feruzaxon Mirzaaxmad qizi Farg‘ona davlat universiteti Jismoniy madaniyat fakulteti Jismoniy tarbiya va sport o‘yinlarini o‘qitish metodikasi kafedrasi PhD Akbarova Nasibaxon Abdumalik qizi Talaba Annotatsiya: Ushbu maqolada Kurash sport turining jismoniy tarbiya tizimidagi o‘rni, uning yoshlar tarbiyasiga ko‘rsatadigan ijtimoiy-pedagogik ta’siri, shuningdek sport texnikasi va metodikasining rivojlanish omillari ilmiy asosda tahlil etiladi. Tadqiqot jarayonida Kurash mashg‘ulotlarining jismoniy sifatlarni rivojlantirishdagi ahamiyati, sportchilarning texnik-taktik tayyorgarligi hamda o‘quv-mashg‘ulot jarayonida innovatsion yondashuvlardan foydalanish imkoniyatlari atroflicha o‘rganilgan. Olingan ilmiy natijalar ta’lim muassasalarida Kurash mashg‘ulotlarini samarali tashkil etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. Kalit so‘zlar: kurash, milliy sport, texnik-taktik tayyorgarlik, jismoniy sifatlar, sport metodikasi, innovatsion yondashuvlar, sport pedagogikasi. Abstract: This article provides a scientific analysis of the role of Kurash, the national wrestling sport, within the physical education system, its socio-pedagogical impact on youth development, and the factors contributing to the advancement of sport-specific techniques and training methodologies. The study examines the significance of Kurash training sessions in developing athletes’ physical qualities, the features of their technical and tactical preparation, and the potential for integrating innovative approaches into the training and educational process. The findings yield practical recommendations for improving the effectiveness of Kurash training in educational institutions. Key words: kurash, national sport, technical and tactical preparation, physical qualities, training methodology, innovation, sport pedagogy. Аннотация: В данной статье проводится научный анализ роли национального вида спорта Кураш в системе физического воспитания, его социально-педагогического влияния на формирование молодежи, а также факторов развития спортивной техники и методики подготовки. В исследовании рассматривается значимость тренировочных занятий по Курашу в развитии физических качеств спортсменов, особенности их технической и тактической подготовленности, а также возможности применения инновационных подходов в учебно-тренировочном процессе. Полученные результаты позволили сформулировать практические рекомендации по эффективной организации занятий Курашем в образовательных учреждениях. Ключевые слова: кураш, национальный спорт, техническая и тактическая подготовка, физические качества, спортивная методика, инновации, спортивная педагогика. KIRISH Kurash – xalqimizning ko‘p asrlik an’analari, ma’naviy merosi va milliy o‘zligining yorqin ifodasi sifatida shakllangan sport turi bo‘lib, nafaqat jismoniy tayyorgarlik vositasi, balki yosh avlodni ma’naviy-axloqiy tarbiyalashning samarali pedagogik tizimi hisoblanadi. Uzoq tarixga ega bo‘lgan Kurash bugungi globallashuv sharoitida xalqaro sport maydonida o‘z mavqeini mustahkamlamoqda. Mustaqillikdan keyingi davrda sportning rivojlanishi uchun zarur infratuzilma yaratildi, xalqaro federatsiya tashkil etildi, sport qoidalari standartlashtirildi hamda Kurash bo‘yicha jahon chempionatlari, Osiyo o‘yinlari va keng miqyosli musobaqalar muntazam o‘tkazila boshlandi. Bu jarayonlar Kurashni nafaqat milliy, balki jahon sporti sifatida keng tanitdi. Jismoniy tarbiya tizimida Kurashning o‘rni beqiyosdir, chunki u sportchi va yoshlar shaxsini har tomonlama rivojlantiruvchi kuchli pedagogik omil hisoblanadi. Kurash mashg‘ulotlari jarayonida kuch, chaqqonlik, tezkorlik, chidamlilik, muvozanat kabi asosiy jismoniy sifatlar kompleks tarzda rivojlanadi, buning natijasida yoshlar sog‘lom, jismonan barkamol va har qanday murakkab vaziyatda o‘zini tuta oladigan shaxs sifatida shakllanadi. Shu bilan birga, Kurash axloqiy me’yorlar – hurmat, kamtarlik, halollik, vatanparvarlik va insoniylik AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1316 2025-yil, dekabr, 12-son kabi fazilatlarni chuqur singdiradigan tarbiya maktabi vazifasini bajaradi. Bu xususiyatlar uni jismoniy tarbiya va sport pedagogikasi uchun nihoyatda muhim yo‘nalishlardan biriga aylantiradi. Bugungi kunda Kurashning o‘quv-mashg‘ulot jarayonini takomillashtirish, texnik-taktik harakatlarni samarali o‘rgatish, mashg‘ulot yuklamalarini ilmiy asosda rejalashtirish, sportchilarning funksional holatini nazorat qilish va mashg‘ulot sifatini oshiruvchi innovatsion texnologiyalarni joriy etish dolzarb masalalardan biridir. Zamonaviy sport metodikasida video-tahlil, raqamli monitoring, biomexanik modellashtirish, individual trening dasturlari kabi texnologiyalar keng qo‘llanila boshlagani Kurash sportida ham yangi samaradorlik bosqichini yuzaga keltirmoqda. Shu sababli ushbu maqolada Kurash sport turining texnik-taktik xususiyatlari, uning jismoniy tarbiya tizimidagi pedagogik va innovatsion ahamiyati ilmiy nuqtai nazardan chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari Kurash mashg‘ulotlarini samarali tashkil etish, o‘quvchi va sportchilarning jismoniy hamda ma’naviy rivojlanishini ta’minlash, murabbiylar faoliyatini takomillashtirish va sport pedagogikasida yangi metodik yondashuvlarni amaliyotga tatbiq etishga ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi. TADQIQOT METODOLOGIYASI Ushbu tadqiqot Kurash sport turining texnik-taktik jarayonlarini, pedagogik imkoniyatlarini va o‘quvmashg‘ulot faoliyatidagi samaradorlik omillarini aniqlash maqsadida kompleks ilmiy yondashuv asosida olib borildi. Tadqiqot metodologiyasi sport nazariyasi, pedagogik psixologiya, biomexanika va innovatsion texnologiyalar yutuqlariga tayangan holda shakllantirildi. Avvalo, Kurashning tarixiy shakllanishi, uning texnik harakatlar tizimi, musobaqa qoidalari, mashg‘ulotlarni tashkillashtirish uslublari hamda jismoniy sifatlarni rivojlantirishga doir ilmiy-nazariy manbalar keng qamrovli adabiyotshunoslik tahlili asosida o‘rganildi. Adabiyotlarni tahlil qilish jarayonida Kurashning evolyutsion rivoji, xalqaro standartlari va pedagogik talqinlari aniqlashtirildi. Amaliy tadqiqot bosqichida Kurash bilan muntazam shug‘ullanayotgan sportchilar mashg‘ulot faoliyati tabiiy sharoitda kuzatildi. Kuzatuv davomida texnik elementlarning biomexanik xususiyatlari, harakat amplitudasi, dinamikasi, harakatlar ketma-ketligi, taktik qaror qabul qilish jarayonlari va yuklamaga moslashuv reaksiyalari qayd etildi. Shuningdek, mashg‘ulot jarayonining pedagogik komponentlari – murabbiyning metodik yondashuvi, sportchilarning psixologik holati, o‘quv materialining o‘zlashtirilish darajasi ham baholandi. Tadqiqotning muhim yo‘nalishlaridan biri sifatida Kurash texnik-taktik tizimi jahon amaliyotida keng qo‘llaniladigan dzyudo va sambo sport turlari bilan solishtirildi. Solishtirma tahlil texnik harakatlarning umumiy printsiplari, usullarni bajarish mexanizmi, musobaqa davomida taktik model tanlash tamoyillari, turli vaziyatlarda sportchilarning qaror qabul qilish strategiyalarini aniqlashga xizmat qildi. Bu esa Kurashda o‘quv-mashg‘ulot jarayonini optimallashtirish uchun ilmiy asos yaratdi. Pedagogik eksperiment tadqiqotning amaliy natijalarini tekshirish vositasi sifatida tashkil etildi. Eksperiment doirasida yosh sportchilar bilan uch oylik maxsus mashg‘ulot dasturi ishlab chiqildi va amaliyotga tatbiq qilindi. Dastur yuklamalarning individualizatsiya tamoyillari, texnik harakatlarni modullashtirilgan o‘rgatish, taktik vaziyatli mashqlar, innovatsion texnologiyalar (video-analiz, raqamli monitoring, funksional testlar) asosida shakllantirildi. Eksperiment davrida sportchilarning jismoniy sifatlari, texnik mahorati, taktik fikrlashi, mashg‘ulot jarayoniga psixologik moslashuvi hamda funksional ko‘rsatkichlari muntazam ravishda diagnostika qilindi. Yig‘ilgan ma’lumotlar statistik tahlil qilinib, mashg‘ulot dasturining samaradorligi, yuklama ta’sirining dinamikasi, texnik-taktik yutuqlarning shakllanish tezligi va pedagogik omillarning ta’sir darajasi aniqlashtirildi. Ushbu metodologik yondashuv Kurash mashg‘ulotlarini ilmiy asoslangan holda modernizatsiya qilish, pedagogik jarayonni optimallashtirish va sportchilar tayyorgarligining sifat ko‘rsatkichlarini oshirishda muhim ilmiyamaliy xulosa chiqarishga imkon berdi. TAHLIL VA NATIJALAR Tadqiqot davomida Kurash sport turining texnik-taktik jihatlari, jismoniy tayyorgarlik omillari va pedagogik ta’sir mexanizmlari bo‘yicha olingan natijalar ko‘p qirrali, ilmiy asoslangan va amaliy ahamiyatga ega bo‘ldi. Uch oylik eksperimental mashg‘ulot dasturi sportchilarning texnik mahorati, funksional tayyorgarligi, jismoniy sifatlari va taktik fikrlashida sezilarli o‘zgarishlar yuzaga kelganini ko‘rsatdi. Avvalo, texnik harakatlar bajarilishidagi aniqlik, barqarorlik va koordinatsiya sifatlari 18–25 % gacha yaxshilandi. Sportchilarning usullarni bajarish tezligi, harakatlar orasidagi o‘tish dinamikasi va tashlashdan oldingi tayyorgarlik fazasi sezilarli darajada optimallashtirildi. Ayniqsa, yonbosh tashlash, beldan tashlash, chalish va ilgak kabi asosiy Kurash usullarining biomexanik ko‘rsatkichlari barqarorlashdi. Sportchilar usullarni bajarishda kamroq kuch sarflab, to‘g‘ri tayanch nuqtasini topa olish ko‘nikmasini rivojlantirdilar. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 1317 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son Jismoniy sifatlar bo‘yicha ham ijobiy dinamika aniq kuzatildi. Kuch ko‘rsatkichlari 12–17 % gacha, tezkorlik reaksiyasi o‘rtacha 0,08–0,11 sekundga yaxshilandi, chaqqonlik testlarida esa 10 % gacha o‘sish qayd etildi. Chidamlilik ko‘rsatkichlarida maxsus va umumiy ish qobiliyatining oshgani kuzatildi, bu sportchilarning mashg‘ulot yuklamalariga moslashuv darajasini ko‘rsatadi. Taktik tayyorgarlik bo‘yicha sportchilarning qaror qabul qilish tezligi, kurash davomida holatni baholash, raqibning taktik harakatlarini oldindan sezish va ularga mos javob strategiyasini tanlash ko‘rsatkichlari sezilarli darajada oshdi. Eksperiment natijalari shuni ko‘rsatdiki, raqibning usulga tayyorgarlik bosqichidagi mikroharakatlarini aniqlay olish, qarshi hujum qilish momentlarini to‘g‘ri tanlash va yakkama-yakka vaziyatlarga moslashish qobiliyati 20 % dan ortiq yaxshilandi. Psixologik tayyorgarlikda ham barqaror o‘sish aniqlandi. Sportchilar mashg‘ulotlar va simulyatsion musobaqalar davomida o‘zini boshqarish, diqqatni jamlash, vaziyatni tez tahlil qilish va raqibga nisbatan ishonch hissida yuqori natijalarga erishdi. Bu jarayon Kurashning o‘ziga xos ma’naviy-irodaviy tarbiya mexanizmlarining samaradorligini tasdiqlaydi. Tadqiqotning muhim natijalaridan biri – dzyudo va sambo bilan solishtirma tahlil Kurashning o‘ziga xos biomekanik yengilliklari, turish holati, usulga kirish burchaklari va qarshi harakatlarning yo‘nalishidagi farqlarni aniqlab berdi. Ushbu farqlar murabbiylar uchun mashg‘ulotlarni optimallashtirish, usulni o‘rgatish ketma-ketligini qayta ko‘rib chiqish va texnik-taktik tayyorgarlikni individuallashtirishda qiymatli metodik asos yaratdi. Umuman olganda, olingan natijalar Kurash mashg‘ulotlarida ilmiy asoslangan metodikaning joriy etilishi sportchilarning texnik-taktik salohiyatini yuqori darajada rivojlantirishga, mashg‘ulot jarayonini samarali tashkil etishga hamda sport pedagogikasida innovatsion yondashuvlarning ustuvorligini tasdiqladi. Ushbu natijalar Kurash bo‘yicha o‘quv dasturlarini modernizatsiya qilish, murabbiylar malakasini oshirish va sportchilar tayyorgarligini tizimli baholash uchun ishonchli ilmiy-amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari Kurash sport turining jismoniy, psixologik va ma’naviy rivojlanishga kompleks ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi. Avvalo, Kurash texnik va taktik harakatlarining o‘ziga xosligi sportchidan yuqori ko‘nikma, koordinatsiya, reaksiya tezligi va taktika qurish qobiliyatini talab qiladi. Shuningdek, Kurashning milliy qadriyatlarga asoslangan bo‘lishi uni nafaqat jismoniy mashg‘ulot sifatida, balki tarbiyaviy vosita sifatida ham muhim sport turi ekanini tasdiqlaydi. Zamonaviy ilmiy izlanishlar sport pedagogikasida innovatsion yondashuvlarning ahamiyatini yanada kuchaytirayotganini ko‘rsatadi. Shuning uchun Kurash mashg‘ulotlarini tashkil etishda raqamli texnologiyalardan foydalanish samaradorlikni oshirishning muhim omiliga aylandi. Xususan, video-analiz, raqamli monitoring, sportchining biomexanik harakatlarini tahlil qilish, virtual simulyatorlar orqali xavfsiz mashqlarni o‘rganish kabi metodlar trenerlarning ishini yengillashtiradi va mashg‘ulotning sifatini oshiradi. Kurash sportining psixologik jihati ham e’tiborga molikdir. Tadqiqot jarayonida kuzatilganidek, sportchilar o‘rtasida raqobatbardoshlik, o‘zini nazorat qilish, bosim ostida to‘g‘ri qaror qabul qilish, stressni boshqarish kabi psixologik omillar mashg‘ulotlar davomida shakllanadi. Bu esa sportchining faqat musobaqa jarayonidagi muvaffaqiyatini emas, balki hayotiy ko‘nikmalarini rivojlantirishda ham muhim rol o‘ynaydi. Pedagogik nuqtai nazardan esa Kurash mashg‘ulotlarining yosh avlod tarbiyasiga ta’siri alohida ahamiyatga ega. Kurash orqali o‘quvchilarda intizom, halollik, hurmat, milliy qadriyatlarga sadoqat kabi fazilatlar mustahkamlanadi. Shu sababli mazkur sport turini ta’lim muassasalarida keng joriy etish o‘quvchilarning jismoniy madaniyatini rivojlantirishda samarali mexanizm bo‘lib xizmat qiladi. Yuqoridagi barcha omillar Kurash sport turiga innovatsion va ilmiy yondashuvlarning integratsiyasi uning nafaqat sport maydonidagi, balki ta’lim, sog‘lomlashtirish va ijtimoiy tarbiya sohalaridagi ahamiyatini yanada oshirayotganini ko‘rsatadi. Ilmiy-amaliy tadqiqotlar davom etar ekan, Kurashning global miqyosda ommalashuvi yanada kuchayishi mumkin. XULOSA VA TAKLIFLAR O‘tkazilgan tadqiqotlar Kurash sport turining jismoniy tayyorgarlikni shakllantirish, psixologik barqarorlikni mustahkamlash va ma’naviy tarbiyani rivojlantirishdagi o‘rnini chuqur asoslab berdi. Kurash qadimiy milliy sport turi bo‘lishiga qaramay, zamonaviy ilmiy-metodik yondashuvlar bilan uyg‘unlashgan holda rivojlanmoqda. Bu jarayon Kurashni nafaqat musobaqaviy mashg‘ulot sifatida, balki shaxsning har tomonlama rivojlanishini ta’minlaydigan sport turi sifatida qarash imkonini beradi. Yakuniy xulosa sifatida aytish mumkinki, Kurash sport turining ilmiy asoslangan metodikasini takomillashtirish, zamonaviy texnologiyalarni tatbiq etish va trenerlarning malakasini oshirish orqali mazkur sport turini xalqaro maydonda yanada rivojlantirish mumkin. Kelgusida Kurash bo‘yicha yangi ilmiy tadqiqotlar, o‘quv-metodik qo‘llanmalar va raqamli platformalarning yaratilishi sport pedagogikasi fanining rivojlanishiga sezilarli hissa qo‘shadi. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 1318 2025-yil, dekabr, 12-son Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. Мамадова, Ф. (2023). Bo‘lajak jismoniy madaniyat mutaxassislarining pedagogik madaniyati va kompetensiyasini takomillashtirishning pedagogik modeli. // Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари/Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук/Actual Problems of Humanities and Social Sciences., 3(7), 266-272. 2. Tursinovich, K. A., Mirzaakhmadovna, M. F., & Alijonovich, E. T. (2022). ‘Topical issues of pre-university preparation of students in the field of physical culture and sports. Texas Journal of Multidisciplinary Studies, 7, 253-255. 3. Qayumovna, R. M. (2021). Examining and monitoring of the impact of hypo dynamic factors on the state of physical fitness in students. Journal of Pedagogical Inventions and Practices, 3, 40-43. 4. Pedagogical Educational Functions of Future Physical Culture Specialists 5. MR Nabievich - American Journal of Language, Literacy and Learning …, 2023 6. Mamadova, F. (2025). Social Characteristics Of Developing The Pedagogical Culture Of Future Specialists. // Теоретические аспекты становления педагогических наук, 4(3), 25-30. 7. Mamadova, F. (2025). Methodology For Developing The Pedagogical Culture Of Future Specialists. // Наука и инновации в системе образования, 4(2), 13-20. 8. Mirzaakhmadovna, M. F., & Makhmudjonovna, I. S. (2024). Improving The Psychological Competence Of Physical Education Teachers Fergana State University Instructor Of The Department Of Methodology Of Physical Education And Sports Games. // Eurasian Journal of Social Sciences, Philosophy and Culture, 4(11), 26-29. 9. Mirzaakhmadovna, M. F., & Ilkhomjonovna, M. M. (2024). Methodology For Developing The Technique Of Future Basketball Players Fergana State Universityi Nstructor Of The Department Of Methodology Of Physical Education And Sports Games. // Eurasian Journal of Social Sciences, Philosophy and Culture, 4(11), 16-18. AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 564 2025-yil, dekabr, 12-son Pedagogika fanlari Pedagogika nazariyasi. Pedagogik ta’limotlar tarixi Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (sohalar bo‘yicha) Maxsus pedagogika Jismoniy tarbiya va sport mashg‘ulotlari nazariyasi va metodikasi Kasb-hunar ta’limi nazariyasi va metodikasi Elektron ta’lim nazariyasi va metodikasi (ta’lim sohalari va bosqichlari bo‘yicha) Ta’limda menejment Maktabgacha ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi Ijtimoiy pedagogika Tarix fanlari Psixologiya fanlari Fizika-matematika fanlari Kimyo fanlari Biologiya fanlari Falsafa fanlari Filologiya fanlari Geografiya fanlari 13.00.00 13.00.01 13.00.02 13.00.03 13.00.04 13.00.05 13.00.06 13.00.07 13.00.08 13.00.09 07.00.00 19.00.00 01.00.00 02.00.00 03.00.00 09.00.00 10.00.00 11.00.00 AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI AKTABGACHA VA AKTAB TA’LIMI 565 MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ 2025-yil, dekabr, 12-son 2025. №12 Mas’ul muharrir: Ramzidin Ashurov Ingliz tili muharriri: Murod Xoliyorov Musahhih: Alibek Zokirov Sahifalovchi va dizayner: Iskandar Islomov © Materiallar ko‘chirib bosilganda “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali manba sifatida ko‘rsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. Manzilimiz: Toshkent shahar, Yunusobod tumani 19-mavze, 17-uy. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali 26.09.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №C–5669363 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: № 136361.