TA'LIMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI QO'LLASH VA MUAMMOLAR AI TEXNOLOGIYASI

THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 TA’LIMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLASH VA MUAMMOLAR AI TEXNOLOGIYASI Abduganiyeva О.I., Yadgarov T.G. Toshkent axborot texnologiyalari universiteti, Renessans ta’lim universiteti, Ta’lim tizimida raqamli innovatsiyalar https://doi.org/10.5281/zenodo.18014586 Annotatsiya. Maqolada jamiyatni raqamlashtirish sharoitida ta’lim innovatsiyalari tahlili keltirilgan. Ta’lim tizimida raqamli innovatsiyalar yoʻnalishning dinamik texnologik oʻzgarishlar, yangi kompetentsiyalarga talab, ta’limni individuallashtirish, global raqobatbardoshlik, talabalarda tanqidiy fikrlashdagi ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirish va undagi muammolar keltirilgam. Chet el II (sun’iy intelekt) tizimlari misolida qoʻllash berilgan. Ta’limga tegishli ma’lumotlarini boshqarish, elektron ta’lim resurslari, onlayn oʻquv platformalari, ta’lim jarayonlarini boshqarish, muammo va analitik tahlil keltirilgan. Kalit soʻzlar: Ta’lim, raqamli transformatsiylash, innovatsiya, контент, raqamli texnologiya, tahlil, boshqaruv, muammo. Аннотация. В статье представлен анализ образовательных инноваций в условиях цифровизации общества. Цифровые инновации в системе образования представляют собой динамичные технологические изменения направления, спрос на новые компетенции, индивидуализацию образования, глобальную конкурентоспособность, развитие у учащихся творческих способностей к критическому мышлению и проблемы в нем. Применение приведено на примере зарубежных систем II. Управление образовательной информацией, ресурсы электронного обучения, платформы онлайнобучения, Управление образовательными процессами, проблематика и аналитика перечислены. Ключевые слова: образование, цифровая трансформация, инновация, контент, цифровые технологии, анализ, управление, проблемы. Abstract. The article presents an analysis of educational innovation in the context of digitization of society. In the educational system, digital innovations are presented in dynamic technological changes of the direction, demand for new competencies, individualization of Education, global Competitiveness, Development of creative abilities in critical thinking in students and problems in it. Application is given using the example of foreign II systems. Education related information management, e-learning resources, online learning platforms, educational process management, problem and analytical analysis are listed. Keywords: education, digital transformation, innovation, content, digital technology, analysis, management, problem. Kirish. Ta’limni raqamlashtirishda raqamli strategiyalar mutaxassislarni tayyorlashning asosiy qismidir. Raqamli ta’limning asosiy tarkibiy qismlari tahlil qilinganda: raqamli infratuzilma, mediakontent, raqamli ta’lim muhiti, axborot tizimlari, raqamli content (tarkib) THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 aniqlanadi. AI texnologiyasidan foydalanish hozirgi davrga kelib keskin ravishda rivojlanib bormoqda. Onlayn ta’limda neyron tarmoqlardan foydalanishning koʻplab variantlari mavjud: masalan, GPT yordamchisining oʻquv platformasiga qoʻshilishi oʻquv jarayonida talabalarga maslahatlar berish, dars xulosasini takrorlash kabilardan iborat. Платформа SC Training использует ИИ для отслеживания прогресса обучающихся и обеспечения необходимого обучения в соответствии с их ролью и предпочтениями. Платформа также предлагает инструмент для создания курсов, который автоматически создаёт информативные и интерактивные уроки на основе введенной темы. Savol berish va tezkor javob olish kerak boʻlgan har qanday vaziyatda neyron tarmoqlaridan foydalanish samarali boʻladi. Bu esa, 24/7 rejimida talabalar uchun chatbot koʻrinishida oʻz oʻqituvchisi ega boʻlish imkoniyatidir, bunda murakkab materialni tushuntirishga olib keliniladi. II (Sun’iy Intelekt) bilan aloqa qilish uslubi (stili) dialog orqali Sokratik oʻrganishga oʻxshaydi: talaba savollar beradi va tushuntirishlar soʻraydi, neyron tarmoq esa tafsilotlarni aniqlab olishga va mohiyatga erishishga undaydi. Sun’iy intellekt bilan muloqot orqali oʻrganish hisobotlarda qayd etilgan global tendentsiya hisoblanadi. Bularning barchasini inobatga olganda muammolarga duch kelinishi tabiiydir. Asosiy qism Individuallashtirish va aqlli darsliklar, muammolar. Ta’limda individual yondashuv, shu jumladan oʻquv materialini ma’lum bir talabaning qobiliyatlari va ehtiyojlariga moslashtirishga urinishdir. Individuallashtirish texnologiyalari va neyron tarmoqlarining sintezi aqlli darsliklar va moslashtirilgan oʻquv treklarining paydo boʻlishiga olib keldi. Talabaning xatti-harakatlarini kuzatishda mumkin boʻlgan materiallarni moslashuvchanlikni tanlash va oʻquv dasturini qayta ishlashga imkon beradi. Bu talabaning motivatsiyasini va materialni idrok etish sifatini oshirishga yordam beradi. Muammo: Bunday jarayon tezkor ravishda amalga oshirish qiyinchiliklarga olib keladi. Individual yondashuv va shaxshiylashtirish jarayoni ancha murakkab kichadi. Bu jarayonga tayyorgarlik vaqt talab etadi. Oxirgi yillarda EdTech muvaffaqiyatining kaliti har bir talaba uchun individualdir, chunki THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 barchasining tezligi har xil, bilim bazasi har xil, ehtiyojlari har xil. Koʻpincha barcha oqim yoki qiziquvchan talabalarini birday qarachga intilish tug‘iladi va turli auditoriyaga moslashtirish, ya’ni individual ta’lim treklarini yaratish imkoniyatini qidirish zarur boʻladi. Bunday muammolarda bizga kontentning kognitiv qobiliyati metrikasini kuzatish yordam beradi. Aytaylik, har bir talabaga individual yondashishga harakat qilaylik va ularning darslarimizga qanday borishini kuzataylik. Bunda uning ta’lim jarayonida qanday kurashayotganini va oʻquv materialini oʻzlashtirish qanchalik oson yoki qiyinligini tushunishga yordam berayotganini aniqlash mumkin. Agar talaba uchun kognitiv yuk juda yuqori ekanligini va oʻrganishi qiyinligini tushunsak, talabaga kuchaytirilgan qiyinchilik emas, balki qoʻshimcha yordam kerakligini tushunish mumkin. Aksincha, agar biz talabaning osonlikcha oʻzlashtira olayotganini koʻrsak, unga qanday savollar berish va mavzular doirasini kengaytirishni oʻylash lozim. Barcha talabalar bir-biridan farq qiladi: kimgadir material berish osonroq, kimgadir qiyinroq, shu jumladan AI texnologiyasi va ta’lim dasturini sozlash orqali ta’lim jarayonini tartibga solish kerak. Sun’iy intellekt (AI) texnologiyalari xorijiy mamlakatlarda sanoatdan sog‘liqni saqlashgacha boʻlgan turli sohalarda faol qoʻllanilmoqda. AQSh: Generativ modellarga investitsiyalar, tibbiy AI, avtonom transport vositalari. Neyron tarmoqlari oʻz ishlarida amerikalik oʻqituvchilar, masalan kamida 18%, asosan gumanitar fanlar boʻyicha foydalanadilar. Koʻpincha ular darslarga tayyorgarlik koʻrish va uy vazifalarini yaratish uchun mashhur ChatGPT “bot” iga murojaat qilishadi. Xitoy: Sun’iy intellektning sanoatga integratsiyasi. Buyuk Britaniya: Aini ta'lim sohasiga joriy etish-hujjatlarni avtomatlashtirish, arxiv ma'lumotlarini tahlil qilish. Oksford universiteti ta’lim va ta'lim markazi (Oksford universiteti) 2023 yilda Ai rivojlanishini hisobga olgan holda oʻqituvchilar uchun talabalar bilan ishlash boʻyicha tavsiyalar berdi. Germaniya: Tibbiyotda sun’iy intellektdan foydalanish-bemorlarni tashxislash, davolash va monitoring qilish uchun. Italiya: Mamlakat hukumati tajriba oʻtkazmoqda, unda bir mechta maktablarda sun’iy intellektni oʻqituvchi yordamchisi sifatida joriy qildi. AI yordamchilari oʻrganishni har bir oʻquvchining qobiliyati va idrok etish tezligiga moslashtiradilar. Frantsiya: 2024-yil boshidan buyon mamlakat maktablarida keng koʻlamli MIA Seconde tajribasi oʻtkazilmoqda. Muammolarga toʻxtalib oʻtsak. Albatta, II (sun’iy intellect) dan axborot-maslahat olinganda bevosita analiz jarayonidan oʻtishi zarur. Asosiy muammo esa, bu maslahat-axborotni toʻg‘ri va ishonchli qoʻllashdan iborat. Har bir talaba ham buni eplay olmasligi tabiiy, chunki bilim darajasi solishtirish qiyindir. Talabalarga bunday axborot-maslahat: birinchi navbatda ma’lum bir kursda berilgan dastur va bilimlarni chuqur koʻrib chiqish va bu texnologiya talaba shaxsan menga qanday yordam berishi mumkinlgini aniqlaydi.Talaba, soʻzsiz onlayn ta’limga kelganida, oʻzining shaxsiy maqsadlariga erishishda axborot-maslahatdan yordam berilishini kutadi. Har bir talabaning maqsadi va boshlang‘ich darajasi esa tabiiyki har xil, shunga koʻra axborot-maslahat olinganda muammolarga duch kelinadi. Masalan: AI tizimlari oʻquv ma’lumotlarida mavjud boʻlgan tarafkashliklarni kuchaytirishi mumkin. THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”, NOVEMBER 20, 2025 Koʻpgina AI modellari, ayniqsa chuqur oʻrganish modellari koʻpincha "qora qutilar" deb hisoblanadi. Bu ularning qaror qabul qilish jarayonlarini tushunish qiyinligini anglatishdagi muammolarga olib keladi. AI dan foydalanish maxfiylik, kuzatuv va potentsial suiiste’mol qilish kabi axloqiy muammolarni ham keltirib chiqaradi. Shuning uchun sun’iy intellektdan axloqiy foydalanishni ta’minlash uchun keng qamrovli koʻrsatmalar va tuzilmalarni ishlab chiqish zarur. Yuqoridagi keltirilgan fikrlarga koʻra, ta’limda innovatsiyalarni rivojlantirish istiqbollariga oʻtsak. Ta’lim sohasidagi innovatsiyalar jarayonni arzonlashtirish, uning sifatini oshirish va foydalanuvchi tajribasini yaxshilash uchun zarurdir. Ma’lum bir kursda berilgan dastur, bilimlarni chuqur koʻrib chiqish va II (sun’iy intelekt) texnologiya ta’lim olish jarayonni sezilarli darajada kengaytiradi va virtual ommaviy ta’lim sohasida yuqori natijalarga erishishga olib keladi. Lekin, zamon talabidan kelib chiqqan holatda, sun’iy intellektdan foydalanish va ta’lim treklarini individuallashtirish sohasiga chuqurroq kirib boriladi. Shuning uchun, EdTech kompaniyalari uchun talaba darajasini va ular uchun mumkin boʻlgan kognitiv yukni tezda aniqlashni oʻrganish oʻta muhim ahamiyat kasb etadi. Talabaga, masalan yagona kurs doirasida oʻz kuchlariga mos keladigan, shaxsiy tanlangan material va moslashtirilgan oʻquv trekini taklif qilish imkonini beradi. Maqsadga oʻz ritmida erishish qobiliyati talabalar uchun juda muhimdir, shuning uchun moslashuvchan oʻrganish, albatta, ildiz otadigan texnologiyadir. Albatta, ushbu yondashuv murakkab texnologiyalarni jalb qilishni va metodologiyani ishlab chiqishni talab qiladi. Treningda neyron tarmoqlardan turli xil foydalanish allaqachon onlayn ta’lim bozorida standartga aylandi. Biz seminarda Yandex GPT-dan foydalanamiz. Talabalarimiz sun’iy intellektdan kundalik hayotda foydalanishga odatlangan, shuning uchun biz ularga ushbu tajribani oʻquv platformamiz ichida ham taklif qilamiz. Xulosa Ehtimol, talaba neyron tarmoqlari bilan ishlashni oʻrganishi va keyinchalik bu mahoratdan ishda foydalanadi. Yoki u shaxsiy tavsiyalar va AI-botning yordami bilan oʻrganishni osonlashtiradi. Shuni tavsiya etiladiki, innovatsion texnologiyalarni ma’lum bir odamga oʻz maqsadlariga erishishda qanchalik yordam berishlari va trend oʻramini strategik foydali amaliyotlardan ajratib olishlari bilan bog‘lanadi. ADABIYOTLAR руднева А. А. Актуальные направления развития искусственного интеллекта в прогнозировании спроса на цифровые активы // Проблемы теории и практики управления. 2024. № 1-2. С. 6-16. нновационные образовательные технологии в техническом вузе / Е. В. Егорычева, С. Ю. Тюрина, А. А. Сидоров, Е. В. Орлова // Современные наукоемкие технологии. — 2021. — № 6–2. — С. 312– 316. — DOI 10.17513/snt.38740. — Edn tgyusw. 3. Taylakova, G. (2024). Ta’lim jarayoniga raqamli texnologiyalarni joriy etish aspektlari. Modern Science and Research, 3(1), 1–3. Retrieved from research/article/view/27996.