"MIKROSIMULYATSION MODELLAR" VA ULAR YORDAMIDA IQTISODIY SIYOSATGA OID QARORLARNING TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIGA TA'SIRINI BAHOLASHDAGI AHAMIYATI

№12№12 dekabrdekabr ISSN: 3060-463X 20252025 Elektron nashr, 703 sahifa. 2025-yil, dekabr Bosh muharrir: Zokirova Nodira Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori, DSc, professor Bosh muharrir o‘rinbosari: Shakarov Zafar G‘afforovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori, PhD, dotsent Tahrir hay’ati: Abduraхmanov Kalandar Xodjayevich, O‘z FA akademigi, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Sharipov Kongratbay Avezimbetovich, texnika fanlari doktori, professor Maxkamov Baxtiyor Shuxratovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Abduraxmanova Gulnora Kalandarovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Shaumarov Said Sanatovich, texnika fanlari doktori, professor Turayev Bahodir Xatamovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Nasimov Dilmurod Abdulloyevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Allayeva Gulchexra Jalgasovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Arabov Nurali Uralovich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Maxmudov Odiljon Xolmirzayevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Xamrayeva Sayyora Nasimovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Bobonazarova Jamila Xolmurodovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Irmatova Aziza Baxromovna, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Bo‘taboyev Mahammadjon To‘ychiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor Shamshiyeva Nargizaxon Nosirxuja kizi, iqtisodiyot fanlari doktori, professor, Xolmuxamedov Muhsinjon Murodullayevich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Xodjayeva Nodiraxon Abdurashidovna, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Amanov Otabek Amankulovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Toxirov Jaloliddin Ochil o‘g‘li, texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Qurbonov Samandar Pulatovich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Zikriyoyev Aziz Sadulloyevich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Tabayev Azamat Zaripbayevich, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Sxay Lana Aleksandrovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Ismoilova Gulnora Fayzullayevna, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Djumaniyazov Umrbek Ilxamovich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Kasimova Nargiza Sabitdjanovna, iqtisodiyot fanlari nomzodi, dotsent Kalanova Moxigul Baxritdinovna, dotsent Ashurzoda Luiza Muxtarovna, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Sharipov Sardor Begmaxmat o‘g‘li, iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Sharipov Botirali Roxataliyevich, iqtisodiyot fanlari nomzodi, professor Tursunov Ulug‘bek Sativoldiyevich, iqtisodiyot fanlari doktori (DSc), dotsent Bauyetdinov Majit Janizaqovich, Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti dotsenti, PhD Botirov Bozorbek Musurmon o‘g‘li, Texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) Sultonov Shavkatjon Abdullayevich, Kimyo fanlari doktori, (DSc) Joʻraeva Malohat Muhammadovna, filologiya fanlari doktori (DSc), professor. 05.01.00 – Axborot texnologiyalari, boshqaruv va kompyuter grafikasi 05.01.01 – Muhandislik geometriyasi va kompyuter grafikasi. Audio va video texnologiyalari 05.01.02 – Tizimli tahlil, boshqaruv va axborotni qayta ishlash 05.01.03 – Informatikaning nazariy asoslari 05.01.04 – Hisoblash mashinalari, majmualari va kompyuter tarmoqla rining matematik va dasturiy ta’minoti 05.01.05 – Axborotlarni himoyalash usullari va tizimlari. Axborot xavfsizligi 05.01.06 – Hisoblash texnikasi va boshqaruv tizimlarining elementlari va qurilmalari 05.01.07 – Matematik modellashtirish 05.01.11 – Raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt 05.02.00 – Mashinasozlik va mashinashunoslik 05.02.08 – Yer usti majmualari va uchish apparatlari 05.03.02 – Metrologiya va metrologiya ta’minoti 05.04.01 – Telekommunikasiya va kompyuter tizimlari, telekommunikasiya tarmoqlari va qurilmalari. Axborotlarni taqsimlash 05.05.03 – Yorugʻlik texnikasi. Maxsus yoritish texnologiyasi 05.05.05 – Issiqlik texnikasining nazariy asoslari 05.05.06 – Qayta tiklanadigan energiya turlari asosidagi energiya qurilmalari 05.06.01 – Toʻqimachilik va yengil sanoat ishlab chiqarishlari materialshunosligi 05.08.03 – Temir yoʻl transportini ishlatish 05.09.01 – Qurilish konstruksiyalari, bino va inshootlar 05.09.04 – Suv ta’minoti. Kanalizatsiya. Suv havzalarini muhofazalovchi qurilish tizimlari 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik 10.00.04 – Yevropa, Amerika va Avstraliya xalqlari tili va adabiyoti 08.00.01 – Iqtisodiyot nazariyasi 08.00.02 – Makroiqtisodiyot 08.00.03 – Sanoat iqtisodiyoti 08.00.04 – Qishloq xo‘jaligi iqtisodiyoti 08.00.05 – Xizmat ko‘rsatish tarmoqlari iqtisodiyoti 08.00.06 – Ekonometrika va statistika 08.00.07 – Moliya, pul muomalasi va kredit 08.00.08 – Buxgalteriya hisobi, iqtisodiy tahlil va audit 08.00.09 – Jahon iqtisodiyoti 08.00.10 – Demografiya. Mehnat iqtisodiyoti 08.00.11 – Marketing 08.00.12 – Mintaqaviy iqtisodiyot 08.00.13 – Menejment 08.00.14 – Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari 08.00.15 – Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti 08.00.16 – Raqamli iqtisodiyot va xalqaro raqamli integratsiya 08.00.17 – Turizm va mehmonxona faoliyati Maʼlumot uchun, ОАК Rayosatining 2024-yil 28-avgustdagi 360/5-son qarori bilan “Dissertatsiyalar asosiy ilmiy natijalarini chop etishga tavsiya etilgan milliy ilmiy nashrlar ro‘yxati”ga texnika va iqtisodiyot fanlari bo‘yicha “Muhandislik va iqtisodiyot” jurnali ro‘yxatga kiritilgan. Muassis: “Tadbirkor va ishbilarmon” MChJ Hamkorlarimiz: 1. Toshkent shahridagi G.V.Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universiteti 2. Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti 3. Toshkent irrigatsiya va qishloq xo‘jaligini mexanizatsiyalash muhandislari instituti” milliy tadqiqot universiteti 4. Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti 5. Muhammad al-Xorazmiy nomidagi Toshkent axborot texnologiyalari universiteti 6. Toshkent davlat transport universiteti 7. Toshkent arxitektura-qurilish universiteti 8. Toshkent kimyo-texnologiya universiteti 9. Jizzax politexnika instituti MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son 4 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS RASMIY RIVOJLANISH YORDAMI (OFFICIAL DEVELOPMENT ASSISTAMCE, ODA) ORQALI O‘ZBEKISTONDA DAVLAT MOLIYASINI BOSHQARISH (PUBLIC FINANCIAL MANAGEMENT, PFM) TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH ........................................................................ 24 Pulatov Dilshod Haqberdiyevich, Ulug‘ova Maftunabonu To‘lqinovna INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN LEADING WHEAT-PRODUCING COUNTRIES ............................ 28 Turayeva Gulizahro BLOKCHEYN TIZIMLARI UCHUN XESH FUNKSIYALARNI TANLASH MEZONLARI VA SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARI TAHLILI ................................................................................ 32 Abduraximov Baxtiyor, Allanov Orif, Turdibekov Baxtiyor RIVOJLANGAN DAVLATLAR TAJRIBASI ASOSIDA KICHIK KORXONALARDA ISHLAB CHIQARISHNI SAMARALI TASHKIL ETISH MODELLARI: NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA ........ 39 Xonto‘rayev Obbosxon Kamolxon o‘g‘li ISSIQLIK AKKUMULYATORINING RAZRYADLANISH JARAYONIDA SUYUQLIK QATLAMLARIDA HARORAT TAQSIMLANISHINING BIR OʻLCHOVLI MODELI ..................................43 B.A. Hikmatov, M.S. Mirzayev ISLOM MOLIYASI TAMOYILLARI ASOSIDA YASHIL LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISH IMKONIYATLARI .........................................................................................................................................49 Safarova Nasiba Gulmurod qizi ПРИМЕНЕНИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫХ СИСТЕМ В ОБУЧЕНИИ СПЕЦИАЛИСТОВ ПО ИНФОРМАЦИОННЫМ ТЕХНОЛОГИЯМ ................................................................................................54 Даниярова Улбосын Куатбаевна YANGI TURDAGI IKKI QATLAMLI TRIKOTAJ TO‘QIMALARI KO‘RSATKICHLARINI KOMPLEKS BAHOLASH ........................................................................................................................... 58 Ergasheva Rashida Abdug‘aniyevna HALQALI YIGIRISH MASHINASIDA BURAM UCHBURCHAGINING IP UZILISHIGA BOG‘LIQLIGINI TADQIQI ...........................................................................................................................62 Soliyev Azizbek Kamoldinovich НОВЫЕ ТЕНДЕНЦИИ ТУРИЗМА 2030: СТРАТЕГИЧЕСКИЕ ОРИЕНТИРЫ И РЕКОМЕНДАЦИИ ДЛЯ УЗБЕКИСТАНА .............................................................................................69 Голышева Елена Вячеславовна STRATEGIK JARAYONNING MODELLARI ............................................................................................. 76 Musayeva Dilnoza Dilshatovna МАТЕМАТИЧЕСКИЕ МОДЕЛИ ОЦЕНКИ СТОИМОСТИ КВАРТИР В МНОГОЭТАЖНЫХ ДОМАХ ........................................................................................................................................................81 Уринов Адхамжон Акбарович MATERIALLARNI MURAKKAB YASSI TRAEKTORIYALAR BO‘YICHA DEFORMASIYALANTIRISHDA PLASTIK DEFORMASIYALANISH JARAYONLARI ........................... 88 A.Xakimov, X.Xakimov TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN LOYIHALARNI ISLOM MOLIYA INSTRUMENTLARI ORQALI MOLIYALASHTIRISH YO‘LLARI ................................................................................................ 95 Xaitov Shaxzod Sharipboyevich SANOAT KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISH CHORA-TADBIRLARINING KETMA KETLIGI .........................................................................................102 Хusаnоvа Mаlохаt Mеngnоrоvnа TO‘QIMACHILIK KORXONALARIDA LOGISTIKA XARAJATLARI TAHLILI .......................................... 107 Saidova Kamola Xoshimovna MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT2025-yil, dekabr. № 12-son 5 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS ОZIQ-ОVQAT SANОATINI IQTISОDIY RIVОJLANTIRISHDA EKOLOGIK MUAMMОLAR VA ULARNI YEСHISHNING METODOLOGIK YONDASHUVLARI ........................................................ 111 Tleuov Niyetulla Raxmanovich YUQORI MUSTAHKAM KOMPOZIT ARMATURALARDAN FOYDALANILGAN TEMIRBETON KONSTRUKSIYALARNING YUK KO‘TARUVCHANLIGI VA UZOQ MUDDATLI DEFORMATSIYALARINI BAHOLASH ......................................................................................................114 Mamajanova Odina Alisher qizi KORXONALARDA DAROMADLILIK KO‘RSATKICHLARINI BAHOLASHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI ..................................................................................................................................... 119 Farog‘at Xo‘jabekova, Eshankulova Nafisa Komiljon qizi TEMIR YO‘L INFRATUZILMASIDA YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARINI QO‘LLASH: CSR, ESG VA PRI ASOSIDA BARQAROR RIVOJLANISH STRATEGIYASINI SHAKLLANTIRISH ............. 124 Abduraxmanova Muqaddas Toxtasinovna THE ROLE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN OPTIMIZING MARKETING AND EDUCATIONAL PROCESSES IN HIGHER EDUCATION .................................................................................................. 128 Sadikov Shoxrux Shuhratovich BANK FAOLIYATIDA “YASHIL” MOLIYAVIY VOSITALARDAN FOYDALANISHNING NAZARIY ASOSLARI................................................................................................................................................... 133 Abduraxmonov Alimardon Sodiq o‘g‘li TIJORAT BANKLARI TOMONIDAN LOYIHALARNI ISLOM MOLIYA INSTRUMENTLARI ORQALI MOLIYALASHTIRISH YO‘LLARI ................................................................................................ 139 Xaitov Shaxzod Sharipboyevich BOSHQARUV PSIXOLOGIYASIGA DOIR MUAMMOLARNI BARTARAF ETISHNING ZAMONAVIY YO‘NALISHLARI .................................................................................................................. 145 Aripov Oybek Abdullayevich TADBIRKORLIK SUBYEKTLARIDA INNOVATSIYALARNI JORIY ETISHNING IQTISODIY SAMARALARI .............................................................................................................................................150 Karimov Nodirbek УТИЛИЗАЦИЯ ПОБОЧНЫХ ПРОДУКТОВ ПЕРЕРАБОТКИ ХЛОПКА ДЛЯ СИНТЕЗА АНТИКОРРОЗИОННЫХ КОМПОЗИЦИОННЫХ ПОКРЫТИЙ ............................................................. 155 Ситмуратов Тулкинбек Сабирбаевич, Баходиров Худайберган Баходир угли SANOAT KORXONALARIDA MOLIYAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASHNING METODOLOGIK ASOSLARI ...................................................................................................................... 163 Ergashev Muhibbеk Aslam o‘g‘li O‘ZBEKISTON TO‘QIMACHILIK SANOATIDA XORIJIY INVESTITSIYALAR SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI ................................................................................. 168 Nazarova A.N. АВТОМАТИЗИРОВАННАЯ СИСТЕМА РАСЧЁТА ПОКАЗАТЕЛЕЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ СОТРУДНИКОВ ОРГАНИЗАЦИИ ............................................................................................................ 172 Шухратов Мамуржон Шухрат угли BLOCKCHIAN, IOT (INTERNET OF THINGS) NING IQTISODIY SOHALARDA QO‘LLANISHI ......... 178 Avazov Ergash Xidirberdiyevich OʻZBEKISTONDA INVESTITSIYALARNI MOLIYAVIY BOSHQARISHNING JORIY HOLATI VA EKONOMETRIK TAHLILLAR ASOSIDA KELGUSI YILLAR PROGNOZI ......................................... 182 Ismailov Dilshod Anvarjonovich QISHLOQ XO‘JALIGI KLASTERLARI MOLIYAVIY HOLATINING NAZARIY JIHATLARI .................... 190 Dildora Yuldasheva TURIZM SOHASIDA TRANSPORT XIZMATLARINING HOLATI ........................................................... 194 Xalimov Shaxboz Xalimovich MAHALLA BUDJETI VA SOLIQLARNING YIG‘ILUVCHANLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI .................... 200 Abdullayev Zafarbek Safibullayevich MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son 6 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS BUDJET TASHKILOTLARIDA QURILISH-TA’MIRLASH XARAJATLARI HISOBINING USLUBIY JIHATLARI ...................................................................................................................................................206 Azizova Zilola Lochinovna KOSHI – BUNYAKOVSKIY – SHVARS INTEGRAL TENGSIZLIGI VA UNING IQTISODIYOTDAGI ROLI .............................................................................................................................................................212 Saipnazarov Shaylovbek Aktamovich ИНТЕГРАЦИЯ ПРИНЦИПОВ ЦИРКУЛЯРНОЙ ЭКОНОМИКИ В АГРОПРОДОВОЛЬСТВЕННЫЙ СЕКТОР УЗБЕКИСТАНА: ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ, ПЕРЕРАБОТКА БИОМАССЫ И СТРАТЕГИИ СОКРАЩЕНИЯ ПОСТУБОРОЧНЫХ ПОТЕРЬ ..................................................................................................................219 Эгамбердиев Хумоюн Хамрокулович HOVUZ BALIQCHILIGI XO‘JALIKLARIDA REJALASHTIRISHNING MUDDATLARI VA BOSQICHLARI ...................................................................................................................................... 227 Dosmuratova Shaxista Kengashovna, Menglikulov Bakhtiyor Yusupovich O‘ZBEKISTON SHAROITIDA KICHIK BIZNESNI QO‘LLAB-QUVVATLASH TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI ............................................................................................................233 Ergashev Jamshid Jamoliddinovich KON-METALLURGIYA KORXONALARINING KORPORATIV BOSHQARUV TIZIMIDA KPINING O‘RNI VA AHAMIYATI ................................................................................................................................. 237 Ergashov Botirjon Ergashovich SANOAT KORXONALARIDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHNING IQTISODIY SAMARADORLIGI .................................................................................................................. 245 Ahmadjanov Ilyosbek ACCELERATING SOCIOECONOMIC DEVELOPMENT IN RURAL AREAS THROUGH DIGITAL TECHNOLOGIES: A COMPREHENSIVE ANALYSIS .............................................................................. 250 О.Q. Xudayberdiyeva, Z.B. Negmatullayeva ISSIQXONALARDAN FOYDALANISHNING OZIQ-OVQAT XAVFSIZLIGIGA TA’SIRI BO‘YICHA MUAMMONI ASOSLASH VA UNING MILLIY MANFAATLARGA ALOQADORLIGINI ANIQLASH .................................................................................................................256 Otavullaev Sukhrob Sa’dullo o‘g‘li NAMANGAN VILOYATIDA DON MAHSULOTLARI NARXLARINI SHAKLLANTIRISHDA BOZOR TAJRIBASI ..................................................................................................................................................260 Bahriddinov Jahongirbek Ravshanjon oʻgʻli RAQAMLI IQTISODIYOTGA O‘TISHNING JAHON TAJRIBASI: MUAMMO VA ISTIQBOL ................. 264 Mamadaliev Akmaljon ПОВЫШЕНИЕ СОЦИАЛЬНОЙ ЗНАЧИМОСТИ НАЛОГОВ В НОВОЙ ЭКОНОМИЧЕСКОЙ СИТУАЦИИ ................................................................................................................................................. 269 Зайналов Джахонгир Расулович FARG‘ONA VODIYSIDA KICHIK BIZNES VA TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHNING HUDUDIY XUSUSIYATLARI ............................................................................ 274 Murodxujayeva Feruza Majidovna TOG‘ VA TOG‘OLDI HUDUDLARIDA IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA QISHLOQ XO‘JALIGI BARQARORLIGINI TA’MINLASH STRATEGIYALARI ............................................................................. 280 Abdulxayeva Gulshan Maxmudovna LABOR MIGRATION IN UZBEKISTAN: SOCIO-ECONOMIC TRENDS AND DEVELOPMENT PROSPECTS ..............................................................................................................................................285 Razakova Barno Sayfievna U-NET BASED POLYP SEGMENTATION ON KVASIR-SEG DATASET: PERFORMANCE EVALUATION AND COMPARISON WITH STATE-OF-THE-ART METHODS ....................................... 289 Mukhriddin Arabboev, Shohruh Begmatov, Sukhrob Bobojanov MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT2025-yil, dekabr. № 12-son 7 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS IQTISODIYOT TARMOQLARI VA SOHALARI RIVOJLANISHIDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISH MASALALARI .................................................................................................................. 300 Davletov Islambek Xalikovich, Normirzayev Ulmasjon Muzaffarjon o‘g‘li IQTISODIYOTDA SAMARALI RAQOBAT MUHITINI SHAKLLANTIRISH SHART-SHAROITLARI VA OMILLARI .............................................................................................................................................. 304 Karimova Iroda Abdusattarovna “MENING MAKTABIM” LOYIHASINI OMMALASHTIRISH BO‘YICHA XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBASI ...................................................................................................................... 311 Dilshod Pulatov, Xamidaxon Akbarova, Dildora Mirzayeva ISSUES OF SUSTAINABLE DEVELOPMENT IN THE EDUCATION MARKET .................................... 320 Inomiddin Imomov СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МЕТОДА ОЦЕНКИ ИННОВАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ С УЧЕТОМ СТЕПЕНИ НОВИЗНЫ И ЭФФЕКТОВ ................................................................................. 324 Алиева Эльнара Аметовна ИНТЕГРАЦИЯ ЦИФРОВЫХ БИЗНЕС-МОДЕЛЕЙ В СИСТЕМУ КОНКУРЕНТНЫХ ПРЕИМУЩЕСТВ ПРЕДПРИЯТИЙ В УЗБЕКИСТАНЕ ...........................................................................331 Назарова Гулчехра Нурмуханбетовна ECONOMIC GROWTH: THEORETICAL AND PRACTICAL ASPECT ................................................... 336 Bustonov Mansurjon Mardonakulovich AGROKLASTERDAGI XOʻJALIK YURITUVCHI SUBYEKTLAR OʻRTASIDAGI OʻZARO ALOQALAR MEXANIZMINING BUGUNGI HOLATI ................................................................................ 342 Xaydarov Sardor Komil oʻgʻli SIMSIZ ALOQA TEXNOLOGIYALARI YORDAMIDA TEMIR YO‘L STANSIYALARIDA POYEZDLAR HARAKATINI TASHKIL ETISH .......................................................................................... 350 Joniqulov Egamberdi Shavkat o‘g‘li GENDER SIYOSATI VA DEMOGRAFIK O‘SISHNING INSON KAPITALIGA TA’SIRI .......................... 357 Ruzmetova Gulira’no Atabekovna СОСТОЯНИЕ ВИТАМИННО-МИНЕРАЛЬНОГО ОБМЕНА (ВИТАМИН D, КАЛЬЦИЙ, МАГНИЙ, ФОСФОР) У ДЕТЕЙ РАННЕГО ВОЗРАСТА С ОСТРОЙ ПНЕВМОНИЕЙ НА ФОНЕ ВЕГЕТАТИВНЫХ ДИСФУНКЦИЙ ..........................................................................................364 Абдурахмонов Жасур Нематович, Шарипова Олия Аскаровна, Бахронов Шерзод Самиевич YASHIL IQTISODIYOTNING MOHIYATI VA TARKIBIY TUZILISHI ........................................................373 Kalandarova Elnura Muzaffar qizi ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ ОЦЕНКИ ФИНАНСОВОЙ УСТОЙЧИВОСТИ АО ХУДУДГАЗТАЪМИНОТ .............................................................................................................................377 Хусанов Дурбек Нишанович TEMIR YO‘L TRANSPORTIDA NAZORAT GABARIT QURILMALARINING ZAMONAVIY HOLATI, TAHLILI VA HARAKAT TAKRIBI GABARITLARINI ANIQLASH USULINI TAKOMILLASHTIRISH ...............................................................................................................................384 Xidirov Erkin Irgashovich QISHLOQ XOʻJALIGIDA SUV RESURSLARIDAN FOYDALANISH VA SAMARALI TAQSIMLASHDA RIVOJLANGAN XORIJIY MAMLAKATLAR TAJRIBALARI ....................................... 391 Amanbaev Amanali Ortazbaevich GLOBAL DARAJADA FAOLIYAT YURITADIGAN BRONLASH TIZIMLARINING ILG‘OR XORIJ TAJRIBALARI ..............................................................................................................................................396 Ismatillaeva Sitora Sayfidin qizi DАVLАT-XUSUSIY SHERIKLIGI АSOSIDА INFRАTUZILMА LOYIHАLАRNI MOLIYАLАSHTIRISHNING NORMАTIV-HUQUQIY АSOSLАRI ............................................................ 403 Akmal Shodiyev QISHLOQ XO‘JALIGI MAHSULOTLARI ISHLAB CHIQARUVCHI KORXONALARDA LIZING MUNOSABATLARI HISOBI ..........................................................................................................408 Inamov Abdusalom Muhamadovich, Inomov Sardor Abdusalomovich, Inomov Hasanboy Abdusalom oʻgʻli MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 2025-yil, dekabr. № 12-son 8 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS O‘TKIR BRONXIOLIT BILAN KASALLANGAN BOLALARDA KATAMNEZNING EKOLOGIK OMILLAR TA’SIRIDA UZIGA XOS KECHISHI .......................................................................................... 412 Azimova Kamola Talatovna THEORETICAL ASPECTS OF STUDYING CONCEPTS RELATED TO YOUTH TOURISM ............... 416 Norboyev Allayor Ismoilovich, Mansurova Zebuniso Abdurashidovna THE ESSEINTIAL STRATEGIES WAYS OF SERICULTURE INDUSTRY OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN ........................................................................................................................................ 420 Khojimatov Ravshanbek Rasuljonovich BLENDED LEARNING PLATFORMASI KANSEPSIYASI, ARXITEKTURASI VA FUNKSIONAL TUZILMASI ..................................................................................................................................................425 Qobulova Madina Tuxbatillo qizi, Mirzaaxmedov Muxammadbobur Karimberdiyevich ASALARICHILIKNI RIVOJLANTIRISHNING AHOLI DAROMADLARI VA FAROVONLIGIGA TA’SIRI: IQTISODIY TAHLIL VA EKONOMETRIK BAHOLASH .............................................................. 430 Kuanishbay Berdimuratov MARKETING EKOTIZIMINI SHAKLLANTIRISHGA OID XORIJIY YONDASHUVLAR TAHLILI .......... 434 Sobirov Azizbek Avazbekovich УЧЕТНО-АНАЛИТИЧЕСКОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ УПРАВЛЕНИЯ ДЕНЕЖНЫМИ ПОТОКАМИ ОРГАНИЗАЦИИ ......................................................................................................................................... 443 Бабахонов Бабуржон Шухрат угли KICHIK BIZNES SUBYEKTLARIGA SOLIQ IMTIYOZLARINI QO‘LLASH MASALALARI.................... 449 Ibroximov Muxammadjon Abdullajanovich QISHLOQ XO‘JALIGIDA LOGISTIKA BOSHQARUVINING RAQAMLI MODELI VA UNING SAMARADORLIGI .....................................................................................................................................453 Olimova Bahora Shuxratovna СУЩНОСТЬ И ЭКОНОМИЧЕСКОЕ СОДЕРЖАНИЕ ФИНАНСОВЫХ РЕЗУЛЬТАТОВ ПРЕДПРИЯТИЯ .........................................................................................................................................463 Муминходжаева Дилноза Рамизовна ИННОВАЦИОННЫЕ МЕТОДЫ УПРАВЛЕНИЯ ФИНАНСОВЫМИ РИСКАМИ В СЕЛЬСКОМ ХОЗЯЙСТВЕ НА ОСНОВЕ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И АНАЛИТИЧЕСКИХ ПЛАТФОРМ .......................................................................................................... 468 Дурманов Акмал Шаймарданович УПРАВЛЕНИЕ ИННОВАЦИОННЫМ РАЗВИТИЕМ СОЦИАЛЬНОГО СЕКТОРА ЭКОНОМИКИ: ВЫЗОВЫ И НАПРАВЛЕНИЯ РЕФОРМ В СФЕРЕ ОБРАЗОВАНИЯ И ЗДРАВООХРАНЕНИЯ УЗБЕКИСТАНА .................................................................. 477 Холмуратов Джахонгир Салимбек угли O‘ZBEKISTONDA XORIJIY INVESTITSIYALARNI JALB ETISHDA TIJORAT BANKLARINING ROLI .............................................................................................................................................................483 Yuldashev Erkin Xusanovich MINTAQAVIY INVESTITSIYA-INNOVASION JARAYONLARGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR ............ 489 Xamrayev Quvvat Iskandarovich AGROKLASTERLARDA ICHKI SOTISH JARAYONIDA TRANSFERT BAHOLARNI BELGILASH USULLARINI TAKOMILLASHTIRISH ....................................................................................................... 495 Eshmuradov Ulug‘bek Tashmuratovich INTERNATIONAL EXPERIENCE IN THE DEVELOPMENT OF MICE TOURISM AND ITS ADAPTATION TO THE CONDITIONS OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN ..................................... 501 Ilkhomova Gulnoza Zayniddin kizi MUHANDISLIK KONSTRUKSIYALARIDA MURAKKAB SIRTLARNI CHIZMA GEOMETRIYA YORDAMIDA TAHLIL QILISH .................................................................................................................... 507 Qutbtiddinov Hikmatillo Qudratillo o‘g‘li TADBIRKORLIKNI QO‘LLAB-QUVVATLASHNING ZAMONAVIY MEXANIZMLARI VA ULARNING IQTISODIY RIVOJLANISHGA TA’SIRI ...........................................................................512 Umarova Munira Muxitdinovna MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT2025-yil, dekabr. № 12-son 9 MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS JINDA ARRALI SILINDR TISHLARIDAN TOLANI AJRATISH JARAYONINI HAVO OQIMI ASOSIDA OPTIMALLASHTIRUVCHI ENERGIYA TEJAMKOR QURILMANI MODELLASHTIRISH .................................................................................................................................. 516 Mirzakarimov Mirsharofiddin Mirzaabdurahimovich TADBIRKORLIK SUBYEKTLARI TOMONIDAN ISHLAB CHIQARILGAN MAHSULOTLARNI XORIJGA EKSPORT QILISH MEXANIZMLARI .......................................................................................524 Matkarimov Anvar Tajimatovich MUHANDISLIK KONSTRUKSIYALARIDA MURAKKAB SIRTLARNI CHIZMA GEOMETRIYA YORDAMIDA TAHLIL QILISH .................................................................................................................... 528 Qutbtiddinov Hikmatillo Qudratillo o‘g‘li SOLIQ TO‘LOVCHILAR FAOLIYATINI SOLIQ NAZORATINI AMALGA OSHIRISHNING NAZARIY ASOSLARI .................................................................................................................................533 Ismailov Bobir Salomovich QISHLOQ XO‘JALIK KORXONALARIDA KAPITAL QO‘YILMALAR XUSUSIYATLARI VA ULAR AUDITINI TAKOMILLASHTIRISH ............................................................................................................. 540 Baxriyev Muxiddin Sheraliyevich QISHLOQ XO‘JALIK KORXONALARIDA ASOSIY VOSITALAR VA ULAR BUXGALTERIYA HISOBINING XUSUSIYATLARI .................................................................................................................545 Fayzullayev Murodjon Nematulayevich O‘ZBEKISTONDA KLASTER IQTISODIYOTI: INVESTITSIYALAR, EKSPORT VA SANOAT ISHLAB CHIQARISHINING ZAMONAVIY TENDENSIYALARI (2022-2024-YILLAR KESIMIDA) ......... 550 O‘rinboyev Ulug‘bek Otabekovich, Jabbarov Majidbek Erzodovich, Ruzmetova Gulira’no Atabekovna GLOBAL YASHIL IQTISODIYOT SHAROITIDA XIZMAT KO‘RSATISH SOHASINI SAMARADORLIGINI BAHOLASHDA EKOLOGIK, IJTIMOIY-IQTISODIY OMILLARNING TAHLILI ....................................... 556 M.M.Muminova RAQAMLI TRANSFORMATSIYA VA SMART TURIZM SHAROITIDA TURIZM INFRATUZILMASINI RIVOJLANTIRISHNING XORIJIY TAJRIBASI VA O‘ZBEKISTON ISTIQBOLLARI .............................. 565 Najmidinov Azizbek Bahrom o‘g‘li ТЕКУЩИЕ УГРОЗЫ И ВЫЗОВЫ, СВЯЗАННЫЕ С МИГРАЦИОННЫМИ КРИЗИСАМИ .................. 571 Бегматов Хусанбек ELEKTRON TIJORAT SEKTORI UCHUN ONLAYN REKLAMA SAMARADORLIGINI BAHOLASH .................................................................................................................................................575 Rajabova Dilbar Ixtiyor qizi RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA O‘ZBEKISTON MEVA-SABZAVOTCHILIK SOHASIDA MAHSULOT YETISHTIRISHDAN TORTIB UNI BOZORGA CHIQARISHGACHA BO‘LGAN JARAYONDA NEYROMARKETING TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASHNING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI .............................................................................................................582 Sadiy Shukrillo Asatillo o‘g‘li YOSH TADBIRKORLAR FAOLIYATIDA INNOVATSION G‘OYALARNING AMALIY AHAMIYATI ........ 590 Ergashev Oybek Xaydaraliyevich ТЕХНОЛОГИЯ НЕТРАДИЦИОННОГО СБАЛАНСИРОВАННОГО КОМБИКОРМА, С ОБОГАЩЕННЫМ БЕЛКОМ И ФЕРМЕНТАМИ СОСТАВОМ ИЗ ГРИБКА PLEUROTUS OSTREATUS ...............................................................................................................................................594 Ниёзов Хусан Ниёз угли MINTAQAVIY RIVOJLANISH INDIKATOR TIZIMINING AHAMIYATI ..................................................... 601 Turdiyev Ulug‘bek Qayumovich RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA EKSPORTNI RAG‘BATLANTIRISH BO‘YICHA DAVLAT SIYOSATI .....................................................................................................................................608 Abdug‘aniyev Murodjon Shavkat o‘g‘li TO‘QIMACHILIK KORXONALARINING RAQOBATBARDOSHLIGINI BOSHQARISH JARAYONI VA TIZIMI .................................................................................................................................612 Xonkeldiyeva Komilaxon Ravshanjon qizi MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 699 2025-yil, dekabr. № 12-son Agar tashqi manbadan maxsus qurilgan tayyor model olinadigan boʻlsa ham, baribir modelga texnik xizmat koʻrsatish, uni oʻzgartirish va ishlatish bilan bogʻliq holda alohida yoki birlashtirilgan koʻnikmalar va vazifalarga ega xodimlarni tanlash zarurati yuzaga keladi. Model yaratishda dasturiy taʼminotni tanlash. Oʻnlab, ehtimol yuzlab dasturiy taʼminotlar mavjud, ideal tanlov yoʻq. Ammo baʼzi dasturlash tillari boshqalariga qaraganda yaxshiroq ishlaydi. Mikrosimulyatsiya modellari odatda umumiy maqsadli dasturlash tillarida yoziladi: C/C++, C#, FORTRAN, Java, Python, R, VB.NET, Visual Basic va boshqalar. Shuningdek, “ilovalar”dan (masalan, Stata, SAS, MATLAB) foydalanish mumkin. SQL esa maʼlumotlar bazasini boshqarish uchun yaxshi tanlov hisoblanadi. Excelda mikrosimulyatsiya modelini yaratish. Oʻrta hajmdagi mikrosimulyatsiya modellari Excelda Visual Basic for Applications (VBA) dan foydalanish orqali muvaffaqiyatli yozilishi mumkin. Mavjud XMFning Oʻzbekiston KDS boʻyicha simulyatsiya modeli Excel/VBA da yozilgan boʻlib, uni oʻrganish nisbatan oson, kirish va chiqish jarayonlari jadval koʻrinishida hamda qabul qilinadigan tezlikni taʼminlaydi. Biroq mazkur modelni Excelda yaratishda bir nechta kamchiliklar mavjud. Jumladan, faqat ilgʻor VBA usullaridan foydalanish muhim, murakkab maʼlumotlar bazasini ishlab chiqish esa qoʻshimcha dasturiy taʼminotni talab qilishi mumkin. Excel boshqa tillar kabi kuchli emas hamda unda xavfsizlikni taʼminlash va “Elektron maʼlumot ayirboshlash bazasi”ga integratsiyalash nisbatan qiyinroq. Excelda tadbirkorlik faoliyatida foydani quyidagi oddiy matematik model orqali ifodalash mumkin: Foyda = (P · Q) − (C · Q) − T + S Bunda: P — mahsulot narxi. Q — mahsulot miqdori (ishlab chiqarilgan birliklar). C — bir birlik uchun xarajat. T — soliq miqdori. S — subsidiyalar yoki imtiyozlar. Ssenariy 1. Soliq stavkasi 12%dan 10%ga oʻzgarishini bitta kichik tadbirkorlik subyekti misolida hisoblab koʻramiz. Misol. Faraz qilaylik, firmaning: Brutto daromadi — 500 mln soʻm. Xarajatlari — 300 mln soʻm. Soliq stavkasi — 12% → 10%, yaʼni soliq yuki 2%ga yengillashtirilganda, firma sof foydasining oʻzgarishini hisoblaymiz. Hisoblash, 12% bilan: Soliq: 500 mln × 12% = 60 mln Sof foyda: 500 − 300 − 60 = 140 mln 10% bilan: Soliq: 500 mln × 10% = 50 mln Sof foyda: 500 − 300 − 50 = 150 mln Demak, soliq stavkasining 2% ga tushishi, foydani 10mln (7.14% )ga oʻsishiga sabab boʻladi. (150−140)/140×100=7.14% Agar foydaning 60% qismi mehnatga yoʻnaltirilsa: 7.14%×0.6=4.28% Ishchilar soni yoki ish haqi (yoki ikkalasi) oʻrtacha 4.28% ga oshishi mumkin. Soliq stavkasini 2% ga yoki 5% ga kamaytirilganda, foyda va mehnatga yoʻnaltirilgan sarmoyaninig oʻzgarishi quyidagi jadvalda aks ettirilgan (2-jadval). 2-jadval. SDS soliq stavkasi o‘zgarishining sof foyda, mehnatga yo‘naltirilgan o‘sish va bandlik ko‘rsatkichlariga ta’siri2 SDS soliq stavkasi Sof foyda oʻzgarishi Mehnatga yoʻnaltirilgan oʻsish Ishchilar soni/Ish haki oʻzgarishi 12% → 10% +7.14% +4.28% +4.28% 15% → 10% +14.7% +8.82% +8.82% Ssenariy 2: Daromad soligʻining 2% ga kamaytirilishi tadbirkorlik subyektlarida ishchilar soni va ish haqi oʻrtacha 4–5% ga oshishiga olib kelishi mumkin, agar foyda mehnatga yoʻnaltirilsa. Daromad soligʻining 5% ga kamaytirilishi esa tadbirkorlik subyektlarida ishchilar soni yoki ish haqi oʻrtacha 8–9% ga oshishiga olib kelishi mumkin, agar foyda mehnatga yoʻnaltirilsa. Xuddi shuningdek, quyidagi yana 2ta ssenariylar asosida firmaning iqtisodiy koʻrsatkichlarini tahlil qilamiz. 2 Muallif ishlanmasi MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 700 2025-yil, dekabr. № 12-son Ssenariy 3: Kredit foizlarining pasayishi misolida: Kredit foizlarining 5% ga kamayishi tadbirkorlik subektlarining foydasini 2-3% ga oshishiga olib keladi (kredit imtiyozlari subsidiyalar koʻrinishida boʻlishi mumkin), yaʼni soliq solinadigan baza oshadi, pirovardida byudjet tushumi ortadi. Ssenariy 4: Energiya narxining 200% ga oshishi, foydani kamayishiga, baʼzan ishlab chiqarishni qisqarishiga sabab boʻlishi mumkin. Eslatma: yuqoridagi barcha ssenariylarda faqatgina bitta parametr oʻzgarib, qolgan boshqa parametrlar oʻzgarmay qolganda kalkulyatsiya qilingan (Ceteris paribus). Modelning ilmiy va amaliy ahamiyat shundaki, model ilmiy jihatdan yanada yaxshiroq mikroiqtisodiy tahlil qilishga imkon yaratadi. Amaliy jihatdan esa, soliq siyosatidagi islohotlarning taʼsirini oldindan baholash imkonini beradi. Modelni Soliq qoʻmitasining oʻzaro maʼlumot ayirboshlash tizimi bazasiga integratsiyalasha oladigan murakkabroq dasturiy tillar asosida yaratish va avtomatlashtirish orqali 2025-yilda Oʻzbekistondagi soliq-budjet siyosatidagi oʻzgarishlar hamda ularning tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga taʼsirini tahliliy sharhlash katta ahamiyatga ega. Oʻtgan davr mobaynida soliq tizimida elektron hisob-faktura, raqamli markirovka, onlayn kassa mashinalari va keshbek tizimlari joriy etilishi natijasida yashirin iqtisodiyot ulushi sezilarli darajada qisqardi. Soliq tushumlari 2025-yilning 9 oyida 158,7 trln soʻmni tashkil etdi, bu oʻtgan yilga nisbatan 18 % ga koʻpdir. Raqamlashtirish va toʻlov yukini kamaytirish, toʻlov jarayonini soddalashtirish hamda osonlashtirish tufayli koʻplab korxonalar YIdan chiqib, rasmiy faoliyatga oʻtmoqda. Sunʼiy intellekt, nashriyot, yoshlar sohasi va kambagʻal oilalar uchun soliq yengilliklari joriy etilishi ijtimoiy inklyuzivlikni kuchaytiradi, soliq bazasining kengayishiga hamda pirovardida budjet tushumlari miqdorining oshishiga sabab boʻladi. Ceteris paribus lotincha “barcha boshqa narsalar teng” degan maʼnoni anglatadi. Iqtisodiyotda u bitta oʻzgaruvchining taʼsirini tahlil qilishda boshqa barcha potensial chalkashtiruvchi omillar doimiy, oʻzgarmas boʻlib qolishini taxmin qilish orqali hisoblashda ishlatiladi. Iqtisodchilar undan foydalanishining sababi shundaki, nazorat ostidagi tajribalar iqtisodiyotda kam uchraydi va koʻpincha amaliy emas. Qiziqish mexanizmini ajratib koʻrsatish uchun nazariyotchilar boshqa taʼsirlarni hisobga olmasdan, haqiqatni soddalashtiradilar. Bu yangi gʻoya yoki siyosatning asosiy oqibatlarini nazariy jihatdan namoyish qilishni osonlashtiradi. Real dunyo maʼlumotlari chalkashtiruvchi omillarni oʻz ichiga oladi (masalan, regressiyada ayrim oʻzgaruvchilar qoldirib ketilganda). Ularni eʼtiborsiz qoldirish noxolis va nomuvofiq taxminlarga olib keladi. Notoʻgʻri ceteris paribus taxminlariga asoslangan siyosat tavsiyalari notoʻgʻri yoki chalgʻituvchi boʻlishi mumkin. Mikrosimulyatsiya oʻzaro taʼsirlar va institutsional cheklovlarni modellashtirishga imkon beradi hamda shaxslar va muassasalar maʼlumotlarini toʻgʻridan toʻgʻri modellashtirishda murakkablikni olib tashlash oʻrniga uni saqlab qoladi. Shu orqali barcha maʼlumotlar bir vaqtning oʻzida oʻzgargan sharoitda natijalarni tahlil qilish va iqtisodiy qarorlarning taʼsirini aniqroq ifodalashga yordam beradi. Oʻzbekistonda mikrosimulyatsion modellar asosan oliy taʼlim muassasalarida akademik darajada qoʻllanilmoqda, amaliyotda esa keng koʻlamli davlat dasturlarida hali joriy etilmagan. XULOSA VA TAKLIFLAR Mikrosimulyatsion modellar — bu zamonaviy iqtisodiy tahlilning muhim vositasi boʻlib, soliq va fiskal siyosat qarorlarining mikro darajadagi taʼsirini aniq va dinamik tarzda baholash imkonini beradi. Ushbu tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekiston sharoitida mikrosimulyatsion modellarni joriy etish va rivojlantirish nafaqat soliq tushumlarini prognozlash va boshqarish, balki tadbirkorlik subyektlarining faoliyatini ragʻbatlantirish, ish oʻrinlarini koʻpaytirish va yashirin iqtisodiyotni qisqartirishda samarali vosita boʻlishi mumkin. Soliq siyosatidagi oʻzgarishlar (masalan, soliq stavkalarining pasayishi, kredit imtiyozlari, subsidiyalar) toʻgʻridan-toʻgʻri tadbirkorlarning sof foydasi, investitsiya qarorlari, bandlik darajasi va bozor raqobatbardoshligiga taʼsir koʻrsatadi. Mikrosimulyatsion yondashuv ushbu taʼsirlarni individual firma yoki jismoniy shaxs darajasida aniq modellashtirish, turli siyosat ssenariylarini solishtirish va ularning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini oldindan koʻrib chiqish imkoniyatini yaratadi. Oʻzbekistonda soliq tizimining raqamlashtirilishi, elektron hisob-faktura, raqamli markirovka va onlayn kassa tizimlarining joriy etilishi mikrosimulyatsion modellar uchun zarur boʻlgan aniq va ishonchli mikromaʼlumotlar bazasini shakllantirishga xizmat qilmoqda. Soliq maʼlumotlari, moliyaviy hisobotlar va sektorli statistik maʼlumotlarning integratsiyasi orqali yanada real va moslashuvchan modellar yaratish imkoniyati mavjud. Shu bilan birga, mikrosimulyatsion modellarni yaratish va qoʻllashda bir qator qiyinchiliklar mavjud: yuqori texnik va dasturiy talablar, malakali kadrlar yetishmasligi, maʼlumotlar sifatini taʼminlash zarurati va modelni muntazam yangilab turish ehtiyoji. Biroq ushbu muammolar ichki va tashqi hamkorlik, xalqaro tajribani oʻrganish hamda malakali mutaxassislarni tayyorlash orqali bartaraf etilishi mumkin. MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT 701 2025-yil, dekabr. № 12-son Tavsiyalar: 1. Modelni amaliyotga joriy etish — Raqamlashtirish vazirligi, Soliq qoʻmitasi va Budjet-soliq ilmiy tadqiqot instituti hamkorligida mikrosimulyatsion modelning pilot versiyasini ishlab chiqish va sinovdan oʻtkazish. 2. Malakali kadrlarni tayyorlash — dasturlash, iqtisodiy tahlil va soliq qonunchiligi sohalarida integratsiyalashgan malakaga ega mutaxassislarni tayyorlash dasturlarini ishlab chiqish. 3. Maʼlumotlar bazasini takomillashtirish — soliq, statistika va moliyaviy hisobot maʼlumotlarini birlashtiruvchi yagona raqamli platformani yaratish va modelni unga integratsiyalash. 4. Xalqaro tajribani oʻrganish — XMF, Jahon banki va rivojlangan mamlakatlar tajribasidan foydalanish, ammo mahalliy iqtisodiy sharoitga moslashtirish. 5. Modelni doimiy yangilash — iqtisodiy sharoitlar va qonunchilik oʻzgarishlarini aks ettirish uchun modelni dinamik ravishda yangilab borish. 6. Ochiq va shaffof tahlil — model natijalarini hukumat, tadbirkorlar va jamoatchilik uchun tushunarli va ochiq tarzda taqdim etish. Xulosa qilib aytganda, mikrosimulyatsion modellarni Oʻzbekiston soliq-budjet tizimiga tatbiq etish nafaqat qisqa muddatli budjet tushumlarini optimallashtirish, balki uzoq muddatli iqtisodiy oʻsish, ijtimoiy adolat va barqaror rivojlanishni taʼminlashda muhim rol oʻynashi mumkin. Ushbu yondashuv iqtisodiy siyosatni ilmiy asoslash, qarorlarning muddat va sifat jihatidan samaradorligini oshirish hamda Oʻzbekiston iqtisodiyotini raqamli transformatsiya qilish yoʻlida yanada rivojlantirishga xizmat qiladi. Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati 1. Xalqaro Monetar Fondi (IMF). (2023). Microsimulation Models for Tax Policy Analysis: A Practical Guide. 2. Impact of trade policy liberalization on chemical industry: case study of Uzbekistan. https://www.mup.cz/data/files/ IFRS-2022-preliminary-programme.pdf 3. Soliq Qoʻmitasi. (2024). Oʻzbekiston soliq tizimi statistikasi va hisobotlari. 4. Bourguignon, F., & Spadaro, A. (2006). Microsimulation as a tool for evaluating redistribution policies. Journal of Economic Inequality, 4(1), 77-106. 5. Mercer, W. M. (2022). Tax Microsimulation Modeling: Applications in Developing Economies. World Bank Publications. 6. CBO (Congressional Budget Office). (2020). The CBO Microsimulation Tax Model: Overview and Applications. 7. ITEP (Institute on Taxation and Economic Policy). (2021). ITEP Tax Microsimulation Model: Technical Documentation. 8. R Development Core Team. (2023). MicSim: An R Package for Continuous-Time Microsimulation. Journal of Statistical Software, 55(8), 1-28. 9. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti. (2024). Raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish dasturi. 10. Soliq kodeksi. (2023). Oʻzbekiston Respublikasi. 11. World Bank. (2023). Digitalization and Tax Compliance: Lessons from Uzbekistan. 12. Buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot standartlari. (2022). Xalqaro moliyaviy hisob standartlari (IFRS) va ularning qoʻllanilishi. 13. Anders Klevmarken Microsimulation. A Tool for Economic Analysis Working Paper 2001:13, Department of Economics, Uppsala University 14. Пулатов Д. Методологические аспекты совершенствования казначейского исполнения Государственного бюджета Республики Узбекистан //Каталог авторефератов. – 2017. – Т. 1. – №. 1. – С. 1-65. 15. Dilshod, Pulatov. Issues in development of state financial control in Uzbekistan. Perspectives of Innovations, Economics and Business. 2. 10.15208/pieb.2009.16. (2009) 16. Dilshod, Pulatov. O‘zbekistonda Investitsion Jozibadorlikning ortib borishi jahon miqyosida joriy etilyotgan Business Reday” reytingidagi baholash natijalarida yaqqol namoyon bo’lmoqda //Muhandislik va Iqtisodiyot. – 2025. – Т. 3. – №. 11. 17. Пулатов Д. и др. Необходимость Объединения акцизного налога на нефтепродукты в Республике Узбекистан // Muhandislik va Iqtisodiyot. – 2025. – Т. 3. – №. 10. 18. Пулатов Д. Х., Угай Д. С. Выявление взаимосвязи между страновым рискам и макроэкномическими параметрами с целю улучшения позиции Узбекистана в кредитном рейтинге ОЭСР //Science and innovation. – 2023. – Т. 2. – №. Special Issue 13. – С. 151-155 2025. № 12 Ingliz tili muharriri:Ingliz tili muharriri: Feruz Hakimov Feruz Hakimov Musahhih:Musahhih: Zokir Alibekov Zokir Alibekov Sahifalovchi va dizayner: Sahifalovchi va dizayner: Iskandar IslomovIskandar Islomov Manzilimiz: Toshkent shahri Yunusobod tumani 15-mavze 19-uy © Materiallar ko‘chirib bosilganda “Muhandislik va iqtisodiyot” jurnali manba sifatida ko‘rsatilishi shart. Jurnalda bosilgan material va reklamalardagi dalillarning aniqligiga mualliflar ma’sul. Tahririyat fikri har vaqt ham mualliflar fikriga mos kelamasligi mumkin. Tahririyatga yuborilgan materiallar qaytarilmaydi. “Muhandislik va iqtisodiyot” jurnali 26.06.2023-yildan O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Adminstratsiyasi huzuridagi Axborot va ommaviy kommunikatsiyalar agentligi tomonidan №S–5669245 reyestr raqami tartibi bo‘yicha ro‘yxatdan o‘tkazilgan. Litsenziya raqami: №095310.